ମହାଲଯଂ ମହାପଦ୍ମେ ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଂ ପିଂଗଲେଶ୍ଵରମ୍ । ସିଂହିକାଯାଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସୌରଵେରଵିସଂଜ୍ଞକମ୍
ମହାପଦ୍ମରେ ମହାଳୟ, ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱର, ସିଂହିକାରେ ସୌରବେର ନାମକ ତୀର୍ଥ।
କାର୍ତିକଂ କୃତ୍ତିକାକ୍ଷେତ୍ରେ ଶାଂକରଂ ଶଂକରେ ଗିରୌ । ଉତ୍ପଲାଖ୍ଯଂ ତତୋ ଦିଵ୍ଯଂ ସୁଭଦ୍ରା ସିଂଧୁସଂଗମେ
କୃତ୍ତିକା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ତ୍ତିକ, ଶଙ୍କର ପାହାଡ଼ରେ ଶାଙ୍କର, ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପଳାଖ୍ୟ, ସିନ୍ଧୁ ସଂଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା।
ଗାଣପତ୍ଯଂ ତତଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତୋ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ । ଜାଲଂଧରେ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁଖଂ ଚ ଯତ୍
ତାପରେ ଗାଣପତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ନାମକ ପାହାଡ଼, ଜାଲନ୍ଧରରେ ବିଷ୍ଣୁମୁଖ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।
ତାରେ ଵୈ ତାରକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପର୍ଵତେ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ । ଦେଵଦାରୁଵନେ ପୌଂଡ୍ରଂ ପୌଷ୍କଂ କାଶ୍ମୀରମଂଡଲେ
ତାରରେ ତାରକ, ବିଷ୍ଣୁ ନାମକ ପାହାଡ଼ରେ, ଦେବଦାରୁବନରେ ପୌଣ୍ଡ୍ର ଓ ପୌଷ୍କ, କାଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳରେ।
ଭୌମଂ ହିମଂ ହିମାଦ୍ରୌ ଚ ତୁଷ୍ଟିକଂ ପୌଷ୍ଟିକଂ ପୁନଃ । କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ଜାତଂ ମାଯାପୁରେ ତଥା
ପୃଥିବୀର ହିମ ହିମାଳୟରେ, ତୁଷ୍ଟିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ ପୁନିଥରେ; ମାୟାପୁରରେ କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଶଂଖୋଦ୍ଧାରଂ ତତଶ୍ଚୈଵ ଦେଵଂ ଵୈ ଶଂଖଧାରକମ୍ । ପିଂଡେ ଵୈ ପିଂଡନାମାନଂ ସିଦ୍ଧେ ଵୈଖାନସଂ ଭଵେତ୍
ତାପରେ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ଓ ଦେବତା ଶଂଖଧାରକ; ପିଣ୍ଡରେ ପିଣ୍ଡନାମ ଓ ସିଦ୍ଧରେ ବୈଖାନସ ମିଳେ।
ଅଚ୍ଛୋଦେ ଵିଷ୍ଣୁକାମଂ ତୁ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦମ୍ । ଔଷଧ୍ଯଂ ଚୋତ୍ତରେକୂଲେ କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶୋଦକମ୍
ଅଚ୍ଛୋଦରେ ବିଷ୍ଣୁକାମ ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଔଷଧ ଜଳ ଓ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶୋଦକ ଅଛି।
ମନ୍ମଥଂ ହେମକୂଟେ ତୁ କୁମୁଦେ ସତ୍ଯଵାଦନମ୍ । ଵଦଂତ୍ଯାଵାଶ୍ଵକଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଂଧ୍ଯେ ଵୈ ମାତୃକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ହେମକୂଟରେ ମନ୍ମଥ, କୁମୁଦରେ ସତ୍ୟବାଦନ; ଅବାଶ୍ୱକ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ମାତୃକା ସ୍ମରଣ ହୁଏ।
ଚିତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ପାଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏତେଷାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାମୁତ୍ତମଂ ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି
ଚିତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମମୟ ତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାହା, ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମମଯଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମହା ହେମହାରୀ ଵା ବାଲହା ଗୋଘ୍ନ ଏଵ ଚ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମରେ ଗଠିତ ତୀର୍ଥ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, କେବେ ହେବି ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁନା ଚୋର, ଶିଶୁ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟ।
ମୁଚ୍ଯତେ ନାମମାତ୍ରେଣ ପ୍ରସାଦାତ୍କେଶଵସ୍ଯ ତୁ । କଲୌ ଦ୍ଵାରଵତୀ ରମ୍ଯା ଧନ୍ଯୋ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କେଶବଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଆନନ୍ଦମୟ, ଧନ୍ୟ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଯେ ପଶ୍ଯଂତି ନରା ଦେଵଂ ମୁକ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ସୁନିଶ୍ଚଲା । ଏଵଂ ଧନ୍ଯତମଂ ଦେଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଯେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହେ; ଏଭଳି ଧନ୍ୟତମ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ପ୍ରଭୁ।
ଚିଂତଯାମି ମହାଦେଵି ଵିଦ୍ଵତ୍ସଂସ୍ଥୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ତୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ଶତମେତଦୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ବିଚାର କରେଁ, ମହାଦେବୀ, ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ; ଏହି ଏକଶଏ ଆଠ ତୀର୍ଥର ଗଣନା ହେଉଛି।
ଯୋ ଜପେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଏଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପଶ୍ଯେନ୍ନାରାଯଣଂ ହରିମ୍
ଯିଏ ଏହାକୁ ଜପ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ସ୍ନାନ କରି ଯିଏ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖେ,
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍ । ଜଗନ୍ନାଥଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପାଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଜଗନ୍ନାଥ ମହାତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଯେ ଗଚ୍ଛଂତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେପି ଯାଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଶତାଷ୍ଟକଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ପିତୃକର୍ମଣି
ଯେମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏହି ଏକଶଏ ଆଠ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍ । ଗୋଦାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ଵା ଅହନ୍ଯହନି ଵା ପୁନଃ
ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଗୋଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ ପୁନିପୁନି,
ଦେଵାର୍ଚନଵିଧୌ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଂଡେ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପତୀର୍ଥଵର୍ଣନଂନାମ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ନାମକ ଏହି ଏକଶଏ ତିରିଶିତି ଅଧ୍ୟାୟ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି । ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ବେତ୍ରବତୀର ମହିମା କହିବି, ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଵୃତ୍ରେଣ ଚ କୃତଃ କୂପୋ ମହାଗଂଭୀରସଂଜ୍ଞକଃ । କୂପାତ୍ସା ନିଃସୃତା ଦେଵୀ ମହାପାପୌଘନାଶିନୀ
ବୃତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗଭୀର କୂଆ ତିଆରି ହେଲା; ସେଇ କୂଆରୁ ଦେବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ ବଡ଼ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଯଥା ଗଂଗା ତଥେଯଂ ଚ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ସୁରୋତ୍ତମେ । ଅସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପୌଘାଃ ଶମଯଂତି ଚ
ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ସେପରି ଏହି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପିନୋ ଦୋଷୈର୍ଵିମୁକ୍ତାଃ କର୍ମବଂଧନାତ୍
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ପାପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଓ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଚଂପକେ ନଗରେ ଚୈଵ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ସଃ । ସଦା ଦୁଷ୍ଟୋ ଦୁଷ୍ଟରୂପୋ ଜନାନାଂ ସ ପ୍ରପୀଡକଃ
ଚମ୍ପକ ନଗରରେ ଏକ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାପରାଯଣଃ । ଦେଵ ଦ୍ଵିଜ ନିହଂତା ଚ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଵିଦୂଷକଃ
ସେ ଧର୍ମ ଦେଖାଇ ଅଧର୍ମ କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଵେଦନିଂଦାପରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମୂର୍ଖୋ ଵା ନିର୍ଘୃଣଃ ଶଠଃ । ଅସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିରତଃ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକଃ
ସେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଧନୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଚତୁର ଥିଲେ; ମିଥ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲାଗିଥିଲେ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ।
ଵିଦାରୁଣେତି ନାମା ଚ ସଂଜାତୋ ମୂର୍ଖ ଏଵ ଚ । କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗେନ ଆଗତସ୍ତାଂ ନଦୀଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ବିଦାରୁଣ, ସେ ଏକ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ; କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ସେଇ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଆଖେଟକସମାଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ କୁଷ୍ଠୀ ସୁରେଶ୍ଵରି । ମହାପାପାଦଯଂ ଜାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ନିଂଦନାତ୍
ସେ ଶିକାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଉପକୁଷ୍ଟ ରୋଗୀ ଥିଲେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ମହାପାପୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵୃଥାଵାଦୀ ଦୁରାତ୍ମା ଚ ଶଠୋ ଵୈ ନିର୍ଘୃଣଃ ପଶୁଃ । ଵେଦନିଂଦାରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗୋଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଦୂଷକଃ
ସେ ଅର୍ଥହୀନ କଥା କହୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଥିଲେ, ଚତୁର ଓ ନିଷ୍ଠୁର ପଶୁ ସମାନ ଥିଲେ; ସେ ସଦା ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ ଓ ଗୋଶାଳା ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧୋ ଵନେ ଭ୍ରାମ୍ଯଂସ୍ତୃଷାର୍ତଃ ସ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ । ଅଶ୍ଵାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ରାଜାଽସୌ ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପିପାସାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି, ପାଣି ପିଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।