ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣଵାଞ୍ଜ୍ଞାତା ପିତରଂ ପାଲଯେଚ୍ଛୁଭଃ । ମାତରଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ମନସା କାଯ କର୍ମଭିଃ
ଯିଏ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ଜଣେ ଜାଣିଛି କଣ ଭଲ, ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ମାଆକୁ ମନ, ଦେହ ଓ କାମରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଭାଗୀରଥୀ ସ୍ନାନମହନ୍ଯହନି ଜାଯତେ । ଅନ୍ଯଥା କୁରୁତେ ଯୋ ହି ସ ପାପୀଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ; ଯିଏ ଏହା ଭିନ୍ନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଧମ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚୈଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପତିଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଚା ସୁମନସା ଚୈଵ କର୍ମଣା ଶୃଣୁ ଭାମିନି
ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ବିଷୟରେ କହିବି; ହେ ଭାମିନୀ, ତାଙ୍କର କଥା, ମନ ଓ କାମର ଆଚରଣ ଶୁଣ।
ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୁରୁତେ ଯା ହି ଭର୍ତୁଶ୍ଚୈଵ ଦିନ ଦିନେ । ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତ୍ତରି ଯା ପ୍ରୀତା ନ ତ୍ଯଜେତ୍କ୍ରୋଧନଂ ପୁନଃ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ପତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଏ, ଏବଂ ପୁଣି କ୍ରୋଧକୁ ଧରେ ନାହିଁ—
ତସ୍ଯ ଦୋଷଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ତାଡିତା ତୁଷ୍ଯତେ ପୁନଃ । ଭର୍ତ୍ତୁଃ କର୍ମସୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁରତସ୍ତିଷ୍ଠତେ ସଦା
ସେ ପତିଙ୍କ ଦୋଷକୁ ଧରି ରଖେ ନାହିଁ, ମାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ ପୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମରେ ସେ ସଦା ସାମ୍ନାରେ ରହେ।
ସା ଚାପି କଥ୍ଯତେ ନାରୀ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ପତିତୋପି ପିତାପୁତ୍ରୈର୍ବହୁଦୋଷସମନ୍ଵିତଃ
ଏପରି ନାରୀକୁ ପତିବ୍ରତା ପରାୟଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପତି ଯଦି ଅଧମ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
କସ୍ମାଦପି ଚ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ କୁଷ୍ଠିତଃ କ୍ରୁଧିତୋଽପି ଵା । ଏଵଂ ପୁତ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଂତି ପିତରଂ ମାତରଂ କିଲ
ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ହେଉ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କିମ୍ବା କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ପୁଅମାନେ ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ଲୋକଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଏଵଂ ହି ସ୍ଵାମିନଂ ଯେ ଵୈ ଉପାଚରଂତି ଭୃତ୍ଯକାଃ
ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ଭଲରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ପତ୍ଯୁର୍ଲୋକଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯେତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ଵାମିନସ୍ତଦା । ଅଗ୍ନିଂ ନୈଵ ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ମାଲିକଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ ପତିଙ୍କର ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି; ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିକୁ କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଅଗ୍ନିତ୍ଯାଗକରୋ ଵିପ୍ରୋ ଵୃଷଲୀପତିରୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵାମିଦ୍ରୋହୀ ଭଵେଦ୍ଭୃତ୍ଯଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଯାଗାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଅଚୁତ ନାରୀର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚାକର ଯଦି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଦ୍ରୋହୀ।
ଅଗ୍ନିଂ ଚ ପିତରଂ ଚୈଵ ନ ତ୍ଯଜେତ୍ସ୍ଵାମିନଂ ଶୁଭେ । ସଦା ଵିପ୍ରଃ ସୁତୋ ଭୃତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଅଗ୍ନି, ବାପା ଓ ମାଲିକଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଚାକର—ସଦା ଏହି ନିୟମ ଠିକ୍, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛଂତି ତେ ଯାଂତି ନରକାର୍ଣଵମ୍ । ପତିତଂ ଵ୍ଯାଧିତଂ ଦେଵି ଵିକଲଂ କୁଷ୍ଠିନଂ ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ଏମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ପତି ଯଦି ଅଧମ, ରୋଗୀ, ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ—
ସର୍ଵକର୍ମଵିହୀନଂ ଚ ଗତଵିତ୍ତାଦିସଂଚଯମ୍ । ଭର୍ତାରଂ ନ ତ୍ଯଜେନ୍ନାରୀ ଯଦି ଶ୍ରେଯ ଇହେଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ କାମରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ନାରୀ ନିଜ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ପତିକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାଂତଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନାରୀ ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ଯମିହେଚ୍ଛତି । ସା ମତା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଲୋକେ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତା
ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟତମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହେ, ସେ ଲୋକରେ ଚଞ୍ଚଳା ନାରୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ଗତେ ଭର୍ତରି ଯା ଗ୍ରାମଂ ଭୋଗଂ ଶୃଂଗାରମେଵ ଚ । ଲୌଲ୍ଯାଚ୍ଚ କୁରୁତେ ନାରୀ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଵଦତେ ଜନଃ
ସ୍ୱାମୀ ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରିଗଲେ, ଜଣେ ଜିଅ ଗ୍ରାମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ୍ନ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି ଲୋକେ ତାକୁ ଅଶ୍ଳୀଳା କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାମି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂମତମ୍ । ଦାନଵା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତା ଧାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟା ଯଦାଦିତଃ
ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ବୁଝିଛି, ଯାହା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ୟ; ଆରମ୍ଭରୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପ୍ରେତମାନେଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରେହ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ପିଶାଚାଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାନବ, ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସକଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧୀତଂ ତୈସ୍ତୁ ସୁଂଦରି । ଵିଂଦଂତି ସକଲଂ ସର୍ଵେ ଆଚରଂତି ନ ଦାନଵାଃ
ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଏମାନେ କହିଛନ୍ତି ଓ ପଢ଼ିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଏହିକୁ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦାନବମାନେ କେବେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଦାନଵା ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ଅନ୍ଯାଯେନ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେ ମାନଵା ଵିଧିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ନିୟମ ଛଡ଼ି କାମ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଚାଲନ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ଶାସନହେତ୍ଵର୍ଥଂ କୃତା ଏତେପି ନାନ୍ଯଥା । ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଯେ ହି ଧର୍ମଂ ନରାଧମାଃ
ଏମାନେ ନିୟମରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ନିୟମ ଛଡ଼ି ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ତାନ୍ଵଯଂ ଶାସଯାମୋ ଵୈ ଦଂଡେନ ମହତା କିଲ । ଭଵତ୍ଯା ଦାରୁଣଂ କର୍ମ କୃତମେଵ ସୁନିର୍ଘୃଣମ୍
ଆମେ ଏମାନେକୁ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଶାସନ କରୁଛୁ; ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ସେଠାରେ କଠୋରତା ଓ ଦୟାହୀନତା ଅଛି।
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅତ୍ରାଯାତା କିମର୍ଥତଃ । ଵଦସ୍ଯେଵଂ ମୁଖେନାପି ଅହଂ ହି ପତିଦେଵତା
ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଖୋଲାମେଳା କହ, କାରଣ ମୁଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନେ।
କର୍ମଣା ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପତିଦୈଵତ୍ଯମେଵ ତେ । ଭର୍ତାରଂ ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତା
ତୁମ ଚଳନରେ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?
ଶୃଂଗାରଂ ଭୂଷଣଂ ଵେଷଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠସି ନିର୍ଘୃଣା । କିମର୍ଥଂ ହି କୃତଂ ପାପେ କସ୍ଯହେତୋର୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ତୁମେ ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷଣ ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଦୟାହୀନ ଭାବେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛ; କାହିଁକି ଏହି ପାପ କାମ କରିଛ? କାହା ପାଇଁ କରିଛ, ମୋତେ କହ।
ନିଃଶଂକା ଵର୍ତ୍ତସେ ଚାପି ପ୍ରମତ୍ତା ଗିରିକାନନେ । ମଯା ତ୍ଵଂ ସାଧିତା ପାପା ଦଂଡେନ ମହତା ଶୃଣୁ
ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଅସାବଧାନ ଭାବେ ଚାଲୁଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦମନ କରିଛି—ଶୁଣ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣୀ ଦୁଷ୍ଟା ପତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମାଗତା । କ୍ଵାସ୍ତେ ତତ୍ପତିଦେଵତ୍ଵଂ ଦର୍ଶଯ ତ୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଅଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟା, ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖା।
ଭଵତୀ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ନାମ ଯଯା ତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵକଃ ପତିଃ । ପୃଥକ୍ଛଯ୍ଯା ଯଦା ନାରୀ ତଦା ସା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ମତା
ତୁମେ ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ; ଜଣେ ଜିଅ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା ଶୋଇଲେ, ସେ ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭାବିଯାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈକସ୍ଯ ସୋନ୍ତରେଣ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । କ୍ଵାସ୍ତି ତେ ପତିଦୈଵତ୍ଯଂ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯାଚାରଚାରିଣୀ
ସ୍ୱାମୀ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା?
ନିର୍ଲଜ୍ଜେ ନିର୍ଘୃଣେ ଦୁଷ୍ଟେ କିଂ ମେ ଵଦସି ସଂମୁଖୀ । ତପସଃ କ୍ଵାସ୍ତି ତେ ଭାଵଃ କ୍ଵ ତେଜୋବଲମେଵ ଚ
ନିର୍ଲଜ୍ଜା, ଦୟାହୀନ, ଦୁଷ୍ଟା, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଣ କହୁଛ? ତୁମ ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି, ତୁମ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି?
ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମମାଦ୍ଯୈଵ ବଲଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ- ସ୍ନେହେନାପି ସମାନୀତା ଶ୍ରୂଯତାମସୁରାଧମ
ଆଜି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଅ। ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ—ମୋତେ ସ୍ନେହବଶତାରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି—ଶୁଣ, ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।