ପତିଵ୍ରତାଂ ମହାଭାଗାଂ ସୁମତିଂ ଭର୍ତୃତତ୍ପରାମ୍ । ଦୂରେଣାପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏକ ପତିବ୍ରତା, ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନାରୀକୁ, ଆମେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ି ଯାଉଛୁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତେଜୋ ଦେଵି ସୁଵିପ୍ରସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ନାର୍ଯାଃ ପତିଵ୍ରତାଯାଶ୍ଚ ସୋଢୁଂ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ନ କ୍ଷମାଃ
ହେ ଦେବୀ, ଏକ ଭଲ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ତେଜ, ମହାତ୍ମା ହରିଙ୍କର ତେଜ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କର ତେଜ—ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଥିରେ ଅସହ୍ୟ।
ପତିଵ୍ରତାଭଯେନାପି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ । ନଶ୍ଯଂତି ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଦୂରଂ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାଃ
ପତିବ୍ରତା ଭୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭଲ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟରେ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦୂରକୁ ପଳାଯାନ୍ତି।
ଅହଂ ଦାନଵଧର୍ମେଣ ଵିଚରାମି ମହୀତଲମ୍ । କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଶପ୍ତୁକାମାସି ମମ ଦୋଷୋ ଵିଚାର୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ଦାନବ ଧର୍ମରେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛି; ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୋର ଦୋଷ ଭଲଭାବେ ଭାବନ୍ତୁ।
ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ- ମମ ଧର୍ମଃ ସୁକାଯଶ୍ଚ ତ୍ଵଯୈଵ ପରିନାଶିତଃ । ଅହଂ ପତିଵ୍ରତା ସାଧ୍ଵୀ ପତିକାମା ତପସ୍ଵିନୀ
ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ— ମୋର ଧର୍ମ ଓ ଭଲ ନାମ କେବଳ ତୁମେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲୁ; ମୁଁ ଏକ ପତିବ୍ରତା, ସାଧ୍ବୀ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ତପସ୍ୟାରତ।
ସ୍ଵମାର୍ଗେ ସଂସ୍ଥିତା ପାପ ମାଯଯା ପରିନାଶିତା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମପ୍ଯହଂ ଦୁଷ୍ଟ ଆଧକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ଥିଲି, ହେ ପାପୀ, ତୁମର ମାୟାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଲି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗୋଭିଲ ଉଵାଚ- ଧର୍ମମେଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତୀ ଯଦି ମନ୍ଯତେ । ଅଗ୍ନିଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପନଂଦିନୀ
ଗୋଭିଲ କହିଲେ— ଯଦି ଆପଣ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଧର୍ମର କଥା କହିବି; ରାଜାଙ୍କର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ରାଜନୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜୁହ୍ଵନ୍ଦେଵଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଯୋ ନ ତ୍ଯଜେଦଗ୍ନିମଂଦିରମ୍ । ସ ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଵତି ଯଜତ୍ଯେଵ ଦିନେଦିନେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଥର ଦେବତାଙ୍କୁ ହୋମ କରନ୍ତି ଏବଂ କେବେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦିନେ ଦିନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚୈଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୃତ୍ଯଧର୍ମଂ ଵରାନନେ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଵିଶୁଦ୍ଧୋ ଯୋଽପି ନିତ୍ଯଶଃ
ଏବେ ମୁଁ ଚାକର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଯିଏ ସଦା ମନ, କାମ ଓ କଥାରେ ପବିତ୍ର ରହେ—
ନିତ୍ଯମାଦେଶକାରୀ ଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତିଷ୍ଠତି ଚାଗ୍ରତଃ । ସ ଭୃତ୍ଯଃ କଥ୍ଯତେ ଦେଵି ପୁଣ୍ଯଭାଗୀ ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ସଦା ଆଜ୍ଞା ମାନେ, ମାଲିକଙ୍କ ପଛରେ ଓ ସାମ୍ନାରେ ରହେ, ସେଇ ଚାକର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଦେବୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣଵାଞ୍ଜ୍ଞାତା ପିତରଂ ପାଲଯେଚ୍ଛୁଭଃ । ମାତରଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ମନସା କାଯ କର୍ମଭିଃ
ଯିଏ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ଜଣେ ଜାଣିଛି କଣ ଭଲ, ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ମାଆକୁ ମନ, ଦେହ ଓ କାମରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଭାଗୀରଥୀ ସ୍ନାନମହନ୍ଯହନି ଜାଯତେ । ଅନ୍ଯଥା କୁରୁତେ ଯୋ ହି ସ ପାପୀଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ; ଯିଏ ଏହା ଭିନ୍ନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଧମ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚୈଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପତିଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଚା ସୁମନସା ଚୈଵ କର୍ମଣା ଶୃଣୁ ଭାମିନି
ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ବିଷୟରେ କହିବି; ହେ ଭାମିନୀ, ତାଙ୍କର କଥା, ମନ ଓ କାମର ଆଚରଣ ଶୁଣ।
ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୁରୁତେ ଯା ହି ଭର୍ତୁଶ୍ଚୈଵ ଦିନ ଦିନେ । ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତ୍ତରି ଯା ପ୍ରୀତା ନ ତ୍ଯଜେତ୍କ୍ରୋଧନଂ ପୁନଃ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ପତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଏ, ଏବଂ ପୁଣି କ୍ରୋଧକୁ ଧରେ ନାହିଁ—
ତସ୍ଯ ଦୋଷଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ତାଡିତା ତୁଷ୍ଯତେ ପୁନଃ । ଭର୍ତ୍ତୁଃ କର୍ମସୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁରତସ୍ତିଷ୍ଠତେ ସଦା
ସେ ପତିଙ୍କ ଦୋଷକୁ ଧରି ରଖେ ନାହିଁ, ମାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ ପୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମରେ ସେ ସଦା ସାମ୍ନାରେ ରହେ।
ସା ଚାପି କଥ୍ଯତେ ନାରୀ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ପତିତୋପି ପିତାପୁତ୍ରୈର୍ବହୁଦୋଷସମନ୍ଵିତଃ
ଏପରି ନାରୀକୁ ପତିବ୍ରତା ପରାୟଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପତି ଯଦି ଅଧମ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
କସ୍ମାଦପି ଚ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ କୁଷ୍ଠିତଃ କ୍ରୁଧିତୋଽପି ଵା । ଏଵଂ ପୁତ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଂତି ପିତରଂ ମାତରଂ କିଲ
ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ହେଉ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କିମ୍ବା କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ପୁଅମାନେ ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ଲୋକଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଏଵଂ ହି ସ୍ଵାମିନଂ ଯେ ଵୈ ଉପାଚରଂତି ଭୃତ୍ଯକାଃ
ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ଭଲରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ପତ୍ଯୁର୍ଲୋକଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯେତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ଵାମିନସ୍ତଦା । ଅଗ୍ନିଂ ନୈଵ ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ମାଲିକଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ ପତିଙ୍କର ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି; ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିକୁ କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଅଗ୍ନିତ୍ଯାଗକରୋ ଵିପ୍ରୋ ଵୃଷଲୀପତିରୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵାମିଦ୍ରୋହୀ ଭଵେଦ୍ଭୃତ୍ଯଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଯାଗାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଅଚୁତ ନାରୀର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚାକର ଯଦି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଦ୍ରୋହୀ।
ଅଗ୍ନିଂ ଚ ପିତରଂ ଚୈଵ ନ ତ୍ଯଜେତ୍ସ୍ଵାମିନଂ ଶୁଭେ । ସଦା ଵିପ୍ରଃ ସୁତୋ ଭୃତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଅଗ୍ନି, ବାପା ଓ ମାଲିକଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଚାକର—ସଦା ଏହି ନିୟମ ଠିକ୍, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛଂତି ତେ ଯାଂତି ନରକାର୍ଣଵମ୍ । ପତିତଂ ଵ୍ଯାଧିତଂ ଦେଵି ଵିକଲଂ କୁଷ୍ଠିନଂ ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ଏମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ପତି ଯଦି ଅଧମ, ରୋଗୀ, ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ—
ସର୍ଵକର୍ମଵିହୀନଂ ଚ ଗତଵିତ୍ତାଦିସଂଚଯମ୍ । ଭର୍ତାରଂ ନ ତ୍ଯଜେନ୍ନାରୀ ଯଦି ଶ୍ରେଯ ଇହେଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ କାମରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ନାରୀ ନିଜ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ପତିକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାଂତଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନାରୀ ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ଯମିହେଚ୍ଛତି । ସା ମତା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଲୋକେ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତା
ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟତମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହେ, ସେ ଲୋକରେ ଚଞ୍ଚଳା ନାରୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ଗତେ ଭର୍ତରି ଯା ଗ୍ରାମଂ ଭୋଗଂ ଶୃଂଗାରମେଵ ଚ । ଲୌଲ୍ଯାଚ୍ଚ କୁରୁତେ ନାରୀ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଵଦତେ ଜନଃ
ସ୍ୱାମୀ ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରିଗଲେ, ଜଣେ ଜିଅ ଗ୍ରାମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ୍ନ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି ଲୋକେ ତାକୁ ଅଶ୍ଳୀଳା କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାମି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂମତମ୍ । ଦାନଵା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତା ଧାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟା ଯଦାଦିତଃ
ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ବୁଝିଛି, ଯାହା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ୟ; ଆରମ୍ଭରୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପ୍ରେତମାନେଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରେହ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ପିଶାଚାଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାନବ, ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସକଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧୀତଂ ତୈସ୍ତୁ ସୁଂଦରି । ଵିଂଦଂତି ସକଲଂ ସର୍ଵେ ଆଚରଂତି ନ ଦାନଵାଃ
ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଏମାନେ କହିଛନ୍ତି ଓ ପଢ଼ିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଏହିକୁ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦାନବମାନେ କେବେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଦାନଵା ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ଅନ୍ଯାଯେନ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେ ମାନଵା ଵିଧିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ନିୟମ ଛଡ଼ି କାମ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଚାଲନ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ଶାସନହେତ୍ଵର୍ଥଂ କୃତା ଏତେପି ନାନ୍ଯଥା । ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଯେ ହି ଧର୍ମଂ ନରାଧମାଃ
ଏମାନେ ନିୟମରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ନିୟମ ଛଡ଼ି ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।