ଦଯିତା ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ଆତ୍ମବଲେନ ତିଷ୍ଠଂତୀ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯା ପୁରୁଷୈରପି
ସେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପତିନିଷ୍ଠା ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼। ପୁରୁଷମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଉଗ୍ରସେନୋ ମହାମୂର୍ଖଃ ପ୍ରେଷିତା ଯେନ ଵୈ ଵରା । ପିତୁର୍ଗେହମିଯଂ ବାଲା ସ ତୁ ଭାଗ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତଃ
ଉଗ୍ରସେନ ବଡ଼ ମୂର୍ଖ, ସେ ଏହି ମହାନ ଜଣେକୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ସେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହେଲେ।
ଅନଯା ଵିନା ସ ଜୀଵେଚ୍ଚ କଥଂ କୂଟମତିଃ ସଦା । କିଂ ଵା ନପୁଂସକୋ ରାଜା ଏନାଂ ଯୋ ହି ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଏହି ଚତୁର ମନ ଥିବା ଲୋକ ସେ ବିନା କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବ? କି ସେ ରାଜା ନିର୍ବଳ, ଯିଏ ଏମିତି ଜଣେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି?
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ତୁ କାମାତ୍ମା ସଂଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଇଯଂ ପତିଵ୍ରତା ବାଲା ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯା ପୁରୁଷୈରପି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କାମନାରେ ଭରିଗଲେ; ଏହି ପତିନିଷ୍ଠା ବାଳା ପୁରୁଷମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
କଥଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା କାମୋ ମାମତି ପୀଡଯେତ୍ । ଅଭୁକ୍ତ୍ଵୈନାଂ ଯଦା ଯାସ୍ଯେ ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ମମୈଵ ହି
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଏହିଠାରେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପାଇବି? ମୋ ମନ କାମନାରେ ଦୁଃଖିତ। ଯଦି ତାଙ୍କୁ ନ ପାଇଁ ଯିବି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ଅଦ୍ଯୈଵ ହି ନ ସଂଦେହୋ ଯତଃ କାମୋ ମହାବଲଃ । ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଗୋଭିଲୋ ମନସୈକ୍ଷତ
ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ, କାମନା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ ଗୋଭିଲ ମନେ ଭାବିଲେ।
କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ରୂପମୁଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଯାଦୃଶସ୍ତୂଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ସାଂଗୋପାଂଗୋ ମହାନୃପଃ
ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଉଗ୍ରସେନ ରାଜାଙ୍କ ପରି ଏକ ରୂପ ତିଆରି କଲେ, ଯେପରି ଉଗ୍ରସେନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଏକ ମହାନ ରାଜା।
ଗୋଭିଲସ୍ତାଦୃଶୋ ଭୂତ୍ଵା ଗତ୍ଯା ଚ ସ୍ଵରଭାଷଯା । ଯଥାଵସ୍ତ୍ରୋ ଯଥାଵେଶୋ ଵଯସା ଚ ତଥା ପୁନଃ
ଗୋଭିଲ ସେଠି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପରି ଚାଳ ଓ କଥା, ପୋଷାକ ଓ ଦେଖା, ଏବଂ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରୋ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନଃ । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗୋ ଯାଦୃଶୋ ମାଥୁରେଶ୍ଵରଃ
ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଯେପରି ମଥୁରାର ରାଜା।
ଭୂତ୍ଵାଥ ତାଦୃଶୋ ଦୈତ୍ଯ ଉଗ୍ରସେନମଯସ୍ତଦା । ମାଯଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତୋ ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂପଦା
ତାପରେ ସେ ଦାଇତ୍ୟ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ନେଲେ; ମହାମାୟାରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ପର୍ଵତାଗ୍ରେ ଅଶୋକସ୍ଯଚ୍ଛାଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଶିଲାତଲସ୍ଥୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵୀଣାଦଂଡେନ ଵୀରକଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଅଶୋକ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଦୁଷ୍ଟମନା ବୀରକ ଏକ ପାଥର ଚଉକି ଉପରେ ବସିଥିଲା, ହାତରେ ବୀଣା ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲା।
ସୁସ୍ଵରଂ ଗାଯମାନସ୍ତୁ ଗୀତଂ ଵିଶ୍ଵପ୍ରମୋହନମ୍ । ତାଲମାନକ୍ରିଯୋପେତଂ ସପ୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତମ୍
ସେ ମିଠା ସ୍ୱରରେ ଗାଉଥିଲା, ଯେଉଁ ଗୀତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା, ତାଳ ଓ ମାପ ସହିତ, ସାତଟି ସ୍ୱରର ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲା।
ଗୀତଂ ଗାଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ମୋହିତଃ । ପର୍ଵତାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ଵିପ୍ର ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତଃ
ଦୁଷ୍ଟମନା ସେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ସଖୀମଧ୍ଯଗତା ସା ତୁ ପଦ୍ମାଵତୀ ଵରାନନା । ଶୁଶ୍ରୁଵେ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତଂ ତାଲମାନଲଯାନ୍ଵିତମ୍
ସହେଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ପଦ୍ମାବତୀ ମିଠା ସ୍ୱରର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାଳ ଓ ଲୟରେ ଭରିଥିଲା।
କୋଽଯଂ ଗାଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମହତ୍ସୌଖ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଗୀତଂ ହି ସତ୍କ୍ରିଯୋପେତଂ ସର୍ଵଭାଵସମନ୍ଵିତମ୍
କିଏ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଏପରି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଯାହା ବଡ଼ ସୁଖ ଦେଉଛି? ଏହି ଗୀତ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସଖୀଭିଃ ସହିତା ଗତ୍ଵା ଔତ୍ସୁକ୍ଯେନ ନୃପାତ୍ମଜା । ଅଶୋକଚ୍ଛାଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିମଲେ ସୁଶିଲାତଲେ
ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜକନ୍ୟା ଉତ୍ସୁକତାରେ ଚାଲିଗଲେ, ଅଶୋକ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ଶୁଭ୍ର ପାଥର ଚଉକି ଉପରେ ବସିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଭୂପଵେଷେଣ ଗୋଭିଲଂ ଦାନଵାଧମମ୍ । ପୁଷ୍ପମାଲାଂବରଧରଂ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଭୂପତିର ଭେଷ ଧରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଗୋଭିଳଙ୍କୁ, ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗଂ ପଦ୍ମାଵତୀ ପତିଵ୍ରତା । ମଥୁରେଶଃ ସମାଯାତଃ କଦା ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ପତିବ୍ରତା ପଦ୍ମାବତୀ ଭାବିଲେ: 'ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ମଥୁରାର ମହାରାଜ କେବେ ଫେରିବେ?'
ମମ ନାଥୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦୂରତଃ । ଯାଵଦ୍ଧି ଚିଂତଯେତ୍ସା ଚ ତାଵତ୍ପାପେନ ତେନ ସା
'ମୋର ମହାନ୍ ନାଥ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏପରି ଭାବୁଥିଲେ, ସେ ମହିଳାକୁ ସେଇ ପାପୀ ଡାକିଲା।'
ସମାହୂତା ତୁରୀଭୂଯ ଏହି ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରିଯେ ମମ । ଚକିତାଶଂକିତାସାଚକଥଂଭର୍ତ୍ତାସମାଗତଃ
ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, 'ଆସ, ଆସ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟା!' ସେ ଭୟଭିତ, ସନ୍ଦେହୀ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ଭାବିଲେ କି ତାଙ୍କର ପତି ଆସିଛନ୍ତି କି?
ଲଜ୍ଜିତା ଦୁଃଖିତା ଜାତା ଅଧଃକୃତ୍ଵା ତତୋ ମୁଖମ୍ । ଅହଂ ପାପା ଦୁରାଚାରା ନିଃଶଂକା ପରିଵର୍ତିତା
ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ; 'ମୁଁ ପାପି, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର, ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛି।'
କୋପମେଵଂ ମହାଭାଗଃ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯାଵଦ୍ଧି ଚିଂତଯେତ୍ସା ଚ ତାଵତ୍ତେନାପି ପାପିନା
'ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ୍ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଗିଯିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏପରି ଭାବୁଥିଲେ, ସେଇ ପାପୀ ପୁଣି—'
ସମାହୂତା ତୁରୀଭୂଯ ଏହ୍ଯେହି ତ୍ଵଂ ମମ ପ୍ରିଯେ । ତ୍ଵଯା ଵିନା କୃତୋ ଦେଵି ପ୍ରାଣାନ୍ଧର୍ତୁଂ ଵରାନନେ
ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଡାକିଲେ, 'ଆସ, ଆସ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟା! ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।'
ନ ହି ଶକ୍ନୋମ୍ଯହଂ କାଂତେ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରିଯମେଵ ଚ । ତଵ ସ୍ନେହେନ ଲୁବ୍ଧୋସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନୋତ୍ସହେ ଭୃଶମ୍
'ହେ କାନ୍ତା, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଜୀବନ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ; ତୁମର ସ୍ନେହରେ ମୁଁ ମନୋବିଭ୍ରାନ୍ତ, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ଗତାପଶ୍ଯତ୍ସୁମୁଖଂ ଲଜ୍ଜଯାନ୍ଵିତା । ସମାଲିଂଗ୍ଯ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସତୀଂ ପଦ୍ମାଵତୀଂ ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଦାନବ ଗୋଭିଳ ସତୀ ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା।
ଏକାଂତଂ ତୁ ସମାନୀତା ସୁଭୁକ୍ତା ଇଚ୍ଛଯା ତତଃ । ଦୈତ୍ଯେନ ଗୋଭିଲେନାପି ସତ୍ଯକେତୋଃ ସୁତା ତଦା
ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇଯାଇ, ଦାନବ ଗୋଭିଳ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ସତ୍ୟକେତୁଙ୍କର କନ୍ୟା ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲା।
ସୁକଲୋଵାଚ- ମୁଷ୍କସ୍ଥାନେସ୍ଯ ସଂକେତଂ ନାଵିଂଦତ ଵରାନନା । ସ୍ଵଵସ୍ତ୍ରଂ ସା ପରିଗୃହ୍ଯ ଶଂକିତା ଦୁଃଖିତା ହ୍ଯଭୂତ୍
ସୁକଳା କହିଲେ— ମୁଷ୍କସ୍ଥାନର ଚିହ୍ନ ସେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ସନ୍ଦେହ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସା ସକ୍ରୋଧା ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଗୋଭିଲଂ ଦାନଵାଧମମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ ପାପସମାଚାରୋ ନିର୍ଘୃଣୋ ଦାନଵାକୃତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ଗୋଭିଳ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଦୟାହୀନ, ଦାନବ ଦେହଧାରୀ?'
ଶପ୍ତୁକାମା ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ଦୁଃଖେନାକୁଲିତେକ୍ଷଣା । ଵେପମାନା ତଦା ରାଜନ୍ଦୁଃଖଭାରେଣ ପୀଡିତା
ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ, କମ୍ପିଥିବା ଶରୀରରେ, ଦୁଃଖର ଭାରକୁ ବହି, ସେ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତୟାରି ହେଲେ।
ମମ କାଂତଚ୍ଛଲେନୈଵ ତ୍ଵଯାଗତ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମଵନ୍ । ନାଶିତଂ ଧର୍ମମେଵାଗ୍ର୍ଯଂ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟ ଭାବ ଧରି ତୁମେ ଆସି, ଦୁଷ୍ଟ ମନେଇ, ମୋର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ମୋର ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିଷ୍ଠାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲୁ।