ମାମେଵଂ ଯାଚମାନାସ୍ତେ ଵିଵାହାର୍ଥେ ଵରାନନେ । ଯାଚିତାହଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନ ଦଦାତି ପିତା ମମ
—ମୋତେ ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ବାପା ମୋତେ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚୈଵ ମହାଭାଗେ ମୁମୋହ ସ ମହାମତିଃ । ନ ଦତ୍ତାହଂ ତଦା ତେନ ପିତ୍ରା ଚୈଵ ମହାତ୍ମନା
ସେ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁହଁ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ମୋ ମହାତ୍ମା ବାପା ମୋତେ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଯୌଵନଂ ବାଲେ ମଯି ଭାଵସମନ୍ଵିତମ୍ । ରୂପଂ ମେ ତାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ମାତା ସୁଦୁଃଖିତା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଯୁବତୀ ହେଲି, ମୋ ଭିତରେ ଭାବ ଜାଗିଲା, ମୋର ରୂପ ଦେଖି ମୋର ମାଆ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପିତରଂ ମେ ଉଵାଚାଥ କସ୍ମାତ୍କନ୍ଯା ନ ଦୀଯତେ । ତ୍ଵଂ କସ୍ମୈ ସୁଦ୍ଵିଜାଯୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତାପରେ ମୋର ମାଆ ମୋର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମ ଝିଅକୁ ବିବାହ କାହିଁକି ଦିଆଯାଉନି? ତୁମେ ଏହାକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ମହାନ ଦେଖା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ।'
ଦେହି କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯୌଵନଂ ତ୍ଵିଯମ୍ । ଵସୁଦତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
'ଏହି ଝିଅ ଏବେ ଯୁବତୀ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ବିବାହ କରାଅ,' ବସୁଦତ୍ତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଭଳି କହିଲେ।
ମାତରଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ । ମହାମୋହେନମୁଗ୍ଧୋଽସ୍ମି ସୁତାଯା ଵରଵର୍ଣିନି
'ମୋର ପ୍ରିୟ ମାଆ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଆମ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି।'
ଯୋ ମେ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଭେ ଶୃଣୁ । ତସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଜାମାତ୍ରେ ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏ ଶୁଭେ, କିଏ ମୋର ଝିଅର ବର ହେବେ, ତାକୁ ମୁଁ ଆମ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ମମ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ଚୈଷା ସୁଦେଵା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଵମୂଚେ ମଦର୍ଥେ ସ ଵସୁଦତ୍ତଃ ପିତା ମମ
'ସୁଦେବା ମୋ ପ୍ରାଣରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ମୋ ପାଇଁ ମୋ ବାପା ବସୁଦତ୍ତ କହିଥିଲେ।
କୌଶିକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୀଲଵାନ୍ଗୁଣଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
କୌଶିକ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଗୁଣ ଥିବା, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣବାନ ଓ ପବିତ୍ର।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନଂ ପଠମାନଂ ହି ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦ୍ଵାରମାଯାଂତଂ ପିତୃମାତୃଵିଵର୍ଜିତମ୍
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପାଠ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସୁଥିବା, ବାପା ଓ ମାଆ ନାଥିବା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାମତିଃ । ତଂ ପ୍ରୋଵାଚ ପିତା ଏଵଂ କୋ ଭଵାନ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋ ବାପା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ କ'ଣ ହେବେ?'
କିଂ ତେ ନାମ କୁଲଂ ଗୋତ୍ରମାଚାରଂ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵସୁଦତ୍ତମୁଵାଚ ସଃ
'ତୁମର ନାମ, ବଂଶ, ଗୋତ୍ର ଓ ଆଚାର କ'ଣ? ଏବେ କହ।' ବାପାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବସୁଦତ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କୌଶିକସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଜାତୋ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ । ଶିଵଶର୍ମେତି ମେ ନାମ ପିତୃମାତୃଵିଵର୍ଜିତଃ
'ମୁଁ କୌଶିକ ବଂଶର, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୋର ନାମ ଶିବଶର୍ମାନ, ମୋର ବାପା ଓ ମାଆ ନାହାନ୍ତି।'
ସଂତି ମେ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦପାରଗାଃ । ଏଵଂ କୁଲଂ ସମାଖ୍ଯାତମାଚାରଃ କୁଲସଂଭଵଃ
'ମୋର ଅନ୍ୟ ଚାରିଜଣ ଭାଇ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏଭଳି ମୁଁ ମୋର ବଂଶ ଓ ଆଚାର କହିଲି।'
ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ପିତରଂ ଶିଵଶର୍ମଣା । ଶୁଭେ ଲଗ୍ନେ ତିଥୌ ପ୍ରାପ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଭଗଦୈଵତେ
ଏଭଳି, ଶିବଶର୍ମାନ ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏକ ଶୁଭ ଲଗ୍ନ, ତିଥି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆସିଲାବେଳେ—
ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାସ୍ମି ସୁଭଗେ ତସ୍ମୈ ଵିପ୍ରାଯ ଵୈ ତଦା । ପିତୃଗେହେ ଵସାମ୍ଯେକା ତେନ ସାର୍ଧଂ ମହାତ୍ମନା
ସେ ସମୟରେ, ମୋ ବାପା ମୋତେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏ ଶୁଭେ। ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱଶୁରଘରେ ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକା ରହିଲି।
ନୈଵ ଶୁଶ୍ରୂଷିତୋ ଭର୍ତା ମଯା ସ ପାପଯା ତଦା । ପିତୃମାତୃସୁଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଗର୍ଵେଣାପି ପ୍ରମୋହିତା
ସେ ସମୟରେ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କେବେ ମନୋୟୋଗରେ ସେବା କରିନଥିଲି, ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କର ଧନର ଗର୍ବରେ ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇ ଅପରାଧ କରିଥିଲି।
ଅଂଗସଂଵାହନଂ ତସ୍ଯ ନ କୃତଂ ହି ମଯା କଦା । ରତିଭାଵେନ ସ୍ନେହେନ ଵଚନେନ ମଯା ଶୁଭେ
ମୁଁ କେବେ ମଧୁର ଭାବରେ ବା ସ୍ନେହରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମାସାଜ କରିନଥିଲି, ନ କଥାରେ, ନ ମନରେ।
କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ହି ଦୃଷ୍ଟୋସୌ ସର୍ଵଦା ପାପଯା ମଯା । ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାଂ ପ୍ରସଂଗେନ ତଦ୍ଭାଵଂ ହି ଗତା ଶୁଭେ
ମୋ ମନ କଠୋର ଥିଲା, ସଦା ମୁଁ ଅପରାଧିନୀ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲି। ଅଶୁଭ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ମିଶିବାରୁ, ଏଭଳି ଭାବ ମୋରେ ଆସିଗଲା, ଏ ଶୁଭେ।
ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ହିତମେଵ ଚ । ନ କରୋମ୍ଯହମେଵାପି ଯତ୍ରଯତ୍ର ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ କେବେ ମୋର ମାଆ, ବାପା, ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ଭାଇମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଭଲ କାମ କରିନଥିଲି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲି।
ଏଵଂ ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଵଶର୍ମା ପତିର୍ମମ । ସ୍ନେହାଚ୍ଛ୍ଵଶୁରଵର୍ଗସ୍ଯ ମମ ଭର୍ତ୍ତା ମହାମତିଃ
ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖି, ଶିବଶର୍ମା, ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପରିବାର ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ, ସବୁ କଥା ଧରିଥିଲେ, ସେ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଉଦାର।
ନ କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ତି ମାଂ ସୋପି କ୍ଷମତେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ମମ । ଵାର୍ଯମାଣା କୁଟୁଂବେନ ଅହମେଵଂ ସୁପାପିନୀ
ସେ ମୋତେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମାଫ କରିଦେଲେ; ଘରର ଲୋକମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଭଳି ଖରାପ କାମ କରିଲି।
ତସ୍ଯ ଶୀଲଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତେ ସାଧୁତ୍ଵଂ ଶିଵଶର୍ମଣଃ । ପିତାମାତା ଚ ମେ ସର୍ଵେ ମମ ପାପେନ ଦୁଃଖିତାଃ
ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତମତା ଜାଣି, ମୋର ପିତାମାତା ସମସ୍ତେ ମୋର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଭର୍ତ୍ତା ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହାନ୍ନିର୍ଗତୋ ବହିଃ । ତଂ ଦେଶଂ ଗ୍ରାମମେନଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତସ୍ତତଃ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖି, ଘର ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଏହି ଗାଁ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ଭର୍ତରି ମେ ତାତଃ ସଂଜାତଶ୍ଚିଂତଯାନ୍ଵିତଃ । ମମ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖାତ୍ମା ଯଥା ରୋଗେଣ ପୀଡିତଃ
ସ୍ୱାମୀ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୋର ପିତା ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ, ମୋର ଦୁଃଖରେ ସେ ଏମିତି ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ, ଯେପରି ରୋଗରେ ପୀଡିତ।
ମମ ମାତା ଉଵାଚୈନଂ ଭର୍ତାରଂ ଦୁଃଖପୀଡିତମ୍ । କସ୍ମାଚ୍ଚିଂତଯସେ କାଂତ ଵଦ ଦୁଃଖଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ମୋର ମାଆ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କାହିଁକି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ପ୍ରିୟ? ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ।'
ଵସୁଦତ୍ତ ଉଵାଚୈନାଂ ମାତରଂ ମମ ନଂଦନେ । ସୁତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ଜାମାତା ଶୃଣୁ ଵଲ୍ଲଭେ
ବସୁଦତ୍ତା ମୋର ମାଆଙ୍କୁ ବଗିଚାରେ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଜାମାତା, ତୁମର ଝିଅକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟ, ଶୁଣ।'
ଇଯଂ ପାପସମାଚାରା ନିର୍ଘୃଣା ପାପଚାରିଣୀ । ଅନଯା ହି ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ଶିଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ
ଏହି ଝିଅ ଖରାପ କାମ କରୁଥିବା, ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ପାପିନୀ; ଏହିଝିଅ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିବଶର୍ମା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ସମସ୍ତସ୍ଯ କୁଟୁଂବସ୍ଯ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ମହାମତିଃ । ମମାଯଂ ସ ଦ୍ଵିଜଃ କାଂତେ ସୁଦେଵାଂ ନୈଵ ଭାଷତେ
ସମସ୍ତ ପରିବାର ପାଇଁ ଦୟାରେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରିୟ, ସୁଦେବା ସହ କିଛି କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵସତେ ସୌମ୍ଯଭାଵେନ ନୈଵ ନିଂଦତି କୁତ୍ସତି । ସୁଦେଵାଂ ପାପସଂଚାରାଂ ସ ଵୈ ପଂଡିତବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେ ସଦା ମୃଦୁ ଭାବରେ ରହନ୍ତି, ସୁଦେବାଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ପାପୀ ସୁଦେବାକୁ ସେ ପଣ୍ଡିତ ମନେ ଦେଖନ୍ତି।