କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ମିନ୍କ୍ରିଯତାଂ ଶାପମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଇତି ସଂପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିପ୍ରୋ ମହେଂଦ୍ରେଣାହ ହୃଷ୍ଟଧୀଃ
'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହାର ଶାପ ମୁକ୍ତି କରନ୍ତୁ।' ଏପରି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ଵଚନାତ୍ତଵ ଦେଵେଶ କ୍ଷଂତଵ୍ଯଂ ଚ ମଯାପି ହି । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାରାଜ ମନୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—'ତୁମର କଥାରେ, ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖ୍ଷମା କରିବି; ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ହେ ମହାରାଜ।'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମାନୁପାଲକଃ । ତସ୍ଯ ହସ୍ତାଦ୍ଯଦା ମୃତ୍ଯୁରସ୍ଯୈଵ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତାଙ୍କର ନାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ; ତାଙ୍କର ହାତରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ଏହିଜଣ ମୁକ୍ତ ହେବେ।'
ତଦୈଷ ଵୈ ସ୍ଵକଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ ଶୂକରସ୍ଯ ନିଵେଦିତମ୍
'ତେବେ ସେ ନିଜ ଦେହ ପୁନି ପାଇବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିଭଳି ଶୂକରର ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।'
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପତ୍ଯା ସାର୍ଧଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହି । ମଯା ଚ ପାତକଂ ଘୋରଂ କୃତଂ ଯତ୍ପାପଯା ପୁରା
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଗପଟିଏ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ । ପୂର୍ବେ ମୁଁ ମୋର ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି ।
ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସୁକଲୋଵାଚ- ସୁଦେଵା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତାମୁଵାଚାଥ ସୂକରୀମ୍ । ପଶୁଯୋନିଂ ଗତା ତ୍ଵଂ ହି କଥଂ ଵଦସି ସଂସ୍କୃତମ୍
ସୁକଳା କହିଲେ— ସୁଦେବା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ସେ ସଉଁକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, କିନ୍ତୁ କିପରି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା କହୁଛ?'
ଏଵଂଵିଧଂ ମହାଜ୍ଞାନଂ କସ୍ମାଦ୍ଭୂତଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । କଥଂ ଜାନାସି ଵୈ ଭର୍ତୁଶ୍ଚରିତ୍ରମାତ୍ମନଃ ଶୁଭେ
ଏପରି ମହାଜ୍ଞାନ କିପରି ତୁମରେ ଆସିଲା? ମୋତେ କୁହ । ଏବଂ ତୁମେ କିପରି ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଓ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛ, ହେ ଶୁଭେ?
ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ପଶୋର୍ଭାଵେନ ମୋହେନ ମୁଷ୍ଟାହଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ନିହତା ଖଡ୍ଗବାଣୈଶ୍ଚ ପତିତା ରଣମୂର୍ଧନି
ସଉଁ କହିଲା— ପଶୁର ଭାବରେ ମୁଁ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତଳୱାର ଓ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡିଗଲି ।
ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଭିପରିକ୍ଲିନ୍ନା ଜ୍ଞାନହୀନା ଵରାନନେ । ତ୍ଵଯାଭିଷିକ୍ତା ଯେନାହଂ ପୁଣ୍ଯହସ୍ତେନ ସୁଂଦରି
ମୁଁ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନହୀନ ଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମେ ତୁମ ପୁଣ୍ୟ ହସ୍ତରେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲ ।
ପୁଣ୍ଯୋଦକେନ ଶୀତେନ ତଵ ହସ୍ତଗତେନ ଵୈ । ଅଭିଷିକ୍ତେ ହି ମେ କାଯେ ମୋହୋ ନଷ୍ଟୋ ଵିହାଯ ମାମ୍
ତୁମ ହାତରେ ଥିବା ଶୀତଳ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଯେତେବେଳେ ମୋ ଦେହକୁ ଅଭିଷେକ କରିଲ, ସେତେବେଳେ ମୋର ମୋହ ଦୂରେଇଗଲା ।
ଯଥା ଵିନାଶଂ ତେଜୋଭିରଂଧକାରଃ ପ୍ରଯାତି ସଃ । ତଥା ତଵାଭିଷେକେଣ ମମ ପାପଂ ଗତଂ ଶୁଭେ
ଯେପରି ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ତୁମ ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ହେ ଶୁଭେ ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ଚାର୍ଵଂଗି ଲବ୍ଧଂ ଜ୍ଞାନଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁଣ୍ଯାଂ ଗତିଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ଇତି ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ଶୁଭେ
ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ମୁଁ ପୁନି ପୁରୁଣା ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି; ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣିଛି ଯେ, ମୁଁ ପବିତ୍ର ଗତିକୁ ପାଇବି, ହେ ଶୁଭେ ।
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ପୂର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତମାତ୍ମନଃ । ଯତ୍କୃତଂ ତୁ ମଯା ଭଦ୍ରେ ପାପଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ ବହୁ
ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ମୋର ପୂର୍ବ ଘଟଣା କହିବି— ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ବହୁ ପାପ କରିଥିଲି, ହେ ଭଦ୍ରେ ।
କଲିଂଗାଖ୍ଯେ ମହାଦେଶେ ଶ୍ରୀପୁରଂନାମ ପତ୍ତନମ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସମାକୀର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଣନିଷେଵିତମ୍
କଳିଙ୍ଗ ନାମକ ବଡ଼ ଦେଶରେ ଶ୍ରୀପୁର ନାମର ଏକ ସହର ଅଛି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଥିଲା ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
ଵସତି ସ୍ମ ଦ୍ଵିଜଃ କୋପି ଵସୁଦତ୍ତ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଚାରପରୋନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସେଠାରେ ବସୁଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ ।
ଵେଦଵେତ୍ତା ଜ୍ଞାନଵେତ୍ତା ଶୁଚିମାନ୍ଗୁଣଵାନ୍ଧନୀ । ଧନଧାନ୍ଯସମାକୀର୍ଣଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈରଲଂକୃତଃ
ସେ ବେଦ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବିତ୍ର, ଗୁଣବାନ୍ ଓ ଧନୀ ଥିଲେ; ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସେଠି ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ ।
ତସ୍ଯାହଂ ତନଯା ଭଦ୍ରେ ସୋଦରୈଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵୈଃ । ଅଲଂକାରୈସ୍ତୁ ଶୃଂଗାରୈର୍ଭୂଷିତାସ୍ମି ଵରାନନେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଭାଇ ଓ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ।
ସୁଦେଵାନାମ ମେ ତାତଶ୍ଚକାର ସ ମହାମତିଃ । ତସ୍ଯାହଂ ଦଯିତା ନିତ୍ଯଂ ପିତୁଶ୍ଚାପି ମହାମତେ
ମୋର ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ବାପାଙ୍କ ନାମ ସୁଦେବ; ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲି, ତିଁଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଥିଲେ ।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଜାତା ସଂସାରେ ନାସ୍ତି ତାଦୃଶୀ । ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵେଣ ମତ୍ତାହଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ମୁଁ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି— ସଂସାରରେ ମୋ ପରି କେହି ନଥିଲେ; ମୋ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ମୁଁ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲି, ହେ ଚାରୁହାସିନୀ ।
ଅହଂ କନ୍ଯା ସୁରୂପା ଵୈ ସର୍ଵାଲଂକାରଶୋଭିତା । ମାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଜନଵର୍ଗକାଃ
ମୁଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ମୋତେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନମାନେ—
ମାମେଵଂ ଯାଚମାନାସ୍ତେ ଵିଵାହାର୍ଥେ ଵରାନନେ । ଯାଚିତାହଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନ ଦଦାତି ପିତା ମମ
—ମୋତେ ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ବାପା ମୋତେ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚୈଵ ମହାଭାଗେ ମୁମୋହ ସ ମହାମତିଃ । ନ ଦତ୍ତାହଂ ତଦା ତେନ ପିତ୍ରା ଚୈଵ ମହାତ୍ମନା
ସେ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁହଁ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ମୋ ମହାତ୍ମା ବାପା ମୋତେ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଯୌଵନଂ ବାଲେ ମଯି ଭାଵସମନ୍ଵିତମ୍ । ରୂପଂ ମେ ତାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ମାତା ସୁଦୁଃଖିତା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଯୁବତୀ ହେଲି, ମୋ ଭିତରେ ଭାବ ଜାଗିଲା, ମୋର ରୂପ ଦେଖି ମୋର ମାଆ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପିତରଂ ମେ ଉଵାଚାଥ କସ୍ମାତ୍କନ୍ଯା ନ ଦୀଯତେ । ତ୍ଵଂ କସ୍ମୈ ସୁଦ୍ଵିଜାଯୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତାପରେ ମୋର ମାଆ ମୋର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମ ଝିଅକୁ ବିବାହ କାହିଁକି ଦିଆଯାଉନି? ତୁମେ ଏହାକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ମହାନ ଦେଖା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ।'
ଦେହି କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯୌଵନଂ ତ୍ଵିଯମ୍ । ଵସୁଦତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
'ଏହି ଝିଅ ଏବେ ଯୁବତୀ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ବିବାହ କରାଅ,' ବସୁଦତ୍ତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଭଳି କହିଲେ।
ମାତରଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ । ମହାମୋହେନମୁଗ୍ଧୋଽସ୍ମି ସୁତାଯା ଵରଵର୍ଣିନି
'ମୋର ପ୍ରିୟ ମାଆ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଆମ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି।'
ଯୋ ମେ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଭେ ଶୃଣୁ । ତସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଜାମାତ୍ରେ ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏ ଶୁଭେ, କିଏ ମୋର ଝିଅର ବର ହେବେ, ତାକୁ ମୁଁ ଆମ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ମମ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ଚୈଷା ସୁଦେଵା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଵମୂଚେ ମଦର୍ଥେ ସ ଵସୁଦତ୍ତଃ ପିତା ମମ
'ସୁଦେବା ମୋ ପ୍ରାଣରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ମୋ ପାଇଁ ମୋ ବାପା ବସୁଦତ୍ତ କହିଥିଲେ।
କୌଶିକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୀଲଵାନ୍ଗୁଣଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
କୌଶିକ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଗୁଣ ଥିବା, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣବାନ ଓ ପବିତ୍ର।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନଂ ପଠମାନଂ ହି ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦ୍ଵାରମାଯାଂତଂ ପିତୃମାତୃଵିଵର୍ଜିତମ୍
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପାଠ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସୁଥିବା, ବାପା ଓ ମାଆ ନାଥିବା।