ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍ । କ୍ଷମାଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମାଥ ଅନ୍ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କଣ କରିଲେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ?' ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତପଶ୍ଚଚାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୋଗାସନଗତଃ ସଦା । କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋହଂ ଲୋଭଂ ତଥୈଵ ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାହା ଯୋଗ ଆସନରେ ସଦା ବସି ତପସ୍ୟା କଲେ, ଆଶା, କ୍ରୋଧ, ମୋହ ଏବଂ ଲୋଭକୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନସା ସମମେଵ ଚ । ଏଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ତଦା ଯୋଗୀ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନକୁ ସମଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏଭଳି ଯୋଗୀ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେ ମୁନିପୁଂଗଵେ । କାଲାଦିଷ୍ଟେନ ତେନାପି ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରେଣ ଚ
ସୁକଳା କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ କାଳର ଆଦେଶରେ ଗୀତ ଜଣା ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ ।
ଚିଂତିତଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ନ ଦୃଷ୍ଟୋଯଂ ଭଯାନ୍ମମ । କ୍ଵ ଗତସ୍ତିଷ୍ଠତେ ଵାପି କୁରୁତେ କିଂ କଥଂ ଚ ସଃ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ; ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ, କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି, କଣ କରୁଛନ୍ତି, କିପରି କରୁଛନ୍ତି?'
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପଦ୍ମାତ୍ମଜସୁତମେକାଂତଵନଶାଲିନମ୍ । ଗତୋ ଵରାହରୂପେଣ ତସ୍ଯାଶ୍ରମମନୁତ୍ତମମ୍
ପଦ୍ମଙ୍କ ପୁଅ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ବନ୍ୟ ଶୂକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ।
ଆସନସ୍ଥଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାଵିଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ଵୈ କ୍ଷୋଭଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଦେଖି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଧର୍ଷଯେନ୍ନିଯତଂ ଵିପ୍ରଂ ତୁଂଡାଗ୍ରେଣ କୁଚେଷ୍ଟଯା । ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ କ୍ଷମତେ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିରକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ନିଜ ଠୁଣ୍ଡିରେ ଚୁଅଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରୁଥିଲା; ଏହି ପଶୁ ଭାବି, ହେ ମହାରାଜା, ମୁନି ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଖ୍ଷମା କରିଦେଇଥିଲେ।
ମୂତ୍ରଯେତ୍ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଠାଂ ଚ କୁରୁତେ ତତଃ । ନୃତ୍ଯତେ କ୍ରୀଡତେ ତତ୍ର ପତତି ପ୍ରୋଚ୍ଚଲେତ୍ପୁନଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପେଶାବ କରୁଥିଲା, ପରେ ସେଠାରେ ମଳ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲା; ଏଠି ସେ ନାଚୁଥିଲା, ଖେଳୁଥିଲା, ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ପୁଣି ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୁନିନା ତେନ ଭୂପତେ । ଏକଦା ତୁ ତଥାଯାତେ ତେନ ରୂପେଣ ଵୈ ପୁନଃ
ପଶୁ ଭାବି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଏକଦିନ ସେ ପୁଣି ସେଇ ରୂପରେ ଆସିଲା—
ଅଟ୍ଟାଟ୍ଟହାସେନ ପୁନର୍ହାସ୍ଯମେଵଂ କୃତଂ ତଦା । ରୋଦନଂ ଚ କୃତଂ ତତ୍ର ଗୀତଂ ଗାଯତି ସୁସ୍ଵରମ୍
ସେ ତେବେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସି, ମଜାକ କରିଲା; ସେଠି କାନ୍ଦିଲା ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲା।
ତଥା ତମାଗତଂ ଵିପ୍ରୋ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରଂ ନୃପ । ଚେଷ୍ଟିତଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋଣିରେଷ ଭଵେନ୍ନହି
ଏଭଳି ଭାବେ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଗାୟକ; ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ ସେ ପଶୁ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ମାମେଵଂ ପରିଚାଲଯେତ୍ । ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମଯା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟ ଏଷ ସୁନିର୍ଘୃଣଃ
ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଜାଣି, ସେ ଭାବିଲେ—'ସେ ଏଭଳି କରୁଛନ୍ତି; ପଶୁ ଭାବି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି—ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର'।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ଗଂଧର୍ଵାଧମମେଵ ହି । ଚୁକୋପ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଂ ଶଶାପ ମହାମତିଃ
ଏହିପରି ଜାଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ, ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାଚ୍ଛୂକରରୂପେଣ ମାମେଵଂ ପରିଚାଲଯେଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜ ମହାପାପ ପାପଯୋନିଂ ତୁ ଶୌକରୀମ୍
ତୁମେ ଶୂକର ରୂପରେ ମୋତେ ଏଭଳି ଅପମାନ କରିଛ; ତେଣୁ, ହେ ମହାପାପୀ, ଏବେ ତୁମେ ଶୂକର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଅ।
ଶପ୍ତସ୍ତେନାପି ଵିପ୍ରେଣ ଗତୋ ଦେଵଂ ପୁରଂଦରମ୍ । ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ କଂପମାନୋ ଵରାନନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ତଵ କାର୍ଯଂ କୃତଂ ମଯା । ତପ ଏଵ ହି କୁର୍ଵନ୍ସନ୍ଦାରୁଣଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମର କାମ ପୂରଣ କରିଛି; କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଘ୍ନ କରିଥିଲି।
ତସ୍ମାତ୍ତପଃପ୍ରଭାଵାତ୍ତୁ ଚାଲିତଃ କ୍ଷୋଭିତୋ ମଯା । ଶପ୍ତସ୍ତେନାସ୍ମି ଵିପ୍ରେଣ ଦେଵରୂପଂ ପ୍ରଣାଶିତମ୍
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସାନ୍ତ ହେଲି; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ମୋର ଦେବତା ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ପଶୁଯୋନିଂ ଗତଂ ଶକ୍ର ମାମେଵଂ ପରିରକ୍ଷଯ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶକ୍ର, ଏବେ ମୁଁ ପଶୁ ଯୋନିରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ତାହା ଜାଣି।
ତେନ ସାର୍ଧଂଗତଶ୍ଚେଂଦ୍ରସ୍ତଂ ମୁନିଂ ପର୍ଯଭାଷତ । ଦୀଯତାମନୁଗ୍ରହୋ ନାଥ ସିଦ୍ଧିଜ୍ଞୋସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତାଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସିଦ୍ଧିର ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କର।'
କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ମୁନିଵର୍ଯାସ୍ମିନ୍କ୍ରିଯତାଂ ଶାପମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଇତି ସଂପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିପ୍ରୋ ମହେଂଦ୍ରେଣାହ ହୃଷ୍ଟଧୀଃ
'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହାର ଶାପ ମୁକ୍ତି କରନ୍ତୁ।' ଏପରି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ଵଚନାତ୍ତଵ ଦେଵେଶ କ୍ଷଂତଵ୍ଯଂ ଚ ମଯାପି ହି । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାରାଜ ମନୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—'ତୁମର କଥାରେ, ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖ୍ଷମା କରିବି; ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ହେ ମହାରାଜ।'
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମାନୁପାଲକଃ । ତସ୍ଯ ହସ୍ତାଦ୍ଯଦା ମୃତ୍ଯୁରସ୍ଯୈଵ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତାଙ୍କର ନାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ; ତାଙ୍କର ହାତରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ଏହିଜଣ ମୁକ୍ତ ହେବେ।'
ତଦୈଷ ଵୈ ସ୍ଵକଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତଂ ଶୂକରସ୍ଯ ନିଵେଦିତମ୍
'ତେବେ ସେ ନିଜ ଦେହ ପୁନି ପାଇବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିଭଳି ଶୂକରର ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।'
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପତ୍ଯା ସାର୍ଧଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହି । ମଯା ଚ ପାତକଂ ଘୋରଂ କୃତଂ ଯତ୍ପାପଯା ପୁରା
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଗପଟିଏ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ । ପୂର୍ବେ ମୁଁ ମୋର ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି ।
ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସୁକଲୋଵାଚ- ସୁଦେଵା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତାମୁଵାଚାଥ ସୂକରୀମ୍ । ପଶୁଯୋନିଂ ଗତା ତ୍ଵଂ ହି କଥଂ ଵଦସି ସଂସ୍କୃତମ୍
ସୁକଳା କହିଲେ— ସୁଦେବା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ସେ ସଉଁକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, କିନ୍ତୁ କିପରି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା କହୁଛ?'
ଏଵଂଵିଧଂ ମହାଜ୍ଞାନଂ କସ୍ମାଦ୍ଭୂତଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । କଥଂ ଜାନାସି ଵୈ ଭର୍ତୁଶ୍ଚରିତ୍ରମାତ୍ମନଃ ଶୁଭେ
ଏପରି ମହାଜ୍ଞାନ କିପରି ତୁମରେ ଆସିଲା? ମୋତେ କୁହ । ଏବଂ ତୁମେ କିପରି ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଓ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛ, ହେ ଶୁଭେ?
ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ପଶୋର୍ଭାଵେନ ମୋହେନ ମୁଷ୍ଟାହଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ନିହତା ଖଡ୍ଗବାଣୈଶ୍ଚ ପତିତା ରଣମୂର୍ଧନି
ସଉଁ କହିଲା— ପଶୁର ଭାବରେ ମୁଁ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତଳୱାର ଓ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡିଗଲି ।
ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଭିପରିକ୍ଲିନ୍ନା ଜ୍ଞାନହୀନା ଵରାନନେ । ତ୍ଵଯାଭିଷିକ୍ତା ଯେନାହଂ ପୁଣ୍ଯହସ୍ତେନ ସୁଂଦରି
ମୁଁ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନହୀନ ଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମେ ତୁମ ପୁଣ୍ୟ ହସ୍ତରେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲ ।
ପୁଣ୍ଯୋଦକେନ ଶୀତେନ ତଵ ହସ୍ତଗତେନ ଵୈ । ଅଭିଷିକ୍ତେ ହି ମେ କାଯେ ମୋହୋ ନଷ୍ଟୋ ଵିହାଯ ମାମ୍
ତୁମ ହାତରେ ଥିବା ଶୀତଳ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଯେତେବେଳେ ମୋ ଦେହକୁ ଅଭିଷେକ କରିଲ, ସେତେବେଳେ ମୋର ମୋହ ଦୂରେଇଗଲା ।