ଵିଷଯେଷ୍ଵେଵ ସର୍ଵେଷୁ ନଯତ୍ଯାତ୍ମାନମୁଚ୍ଚକୈଃ । ଚାଲଯିତ୍ଵା ମନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ମନ ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଅତି ଉଚ୍ଚକୁ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଯତ୍ର ଶବ୍ଦଂ ନ ରୂପଂ ଚ ଯୁଵତୀ ନୈଵ ତିଷ୍ଠତି । ମୁନଯସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ତପଃସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମେଵ ହି
ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟ ରହୁନାହାଁତି, ସେଠାକୁ ମୁନିମାନେ କେବଳ ତପସ୍ୟା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଅଯଂ ଗୀତଃ ପଵିତ୍ରସ୍ତେ ବହୁସୌଖ୍ଯପ୍ରଦାଯକଃ । ନ ପଶ୍ଯେମ ଵଯଂ ଵୀର ତିଷ୍ଠାମୋ ଵନସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ଗୀତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବହୁତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ହେ ବୀର, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ—ଆମେ ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ।
ଅନ୍ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାହି ତ୍ଵଂ ନୋଵା ଵଯଂ ଵ୍ରଜାମହେ । ଗୀତଵିଧାଧର ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ଵର୍ଗଂ ଜିତଂ ଯେନ ମହାତ୍ମନା
ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଆମେ ଯିବା; (ଗୀତ ଜଣା ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ:) ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜୟ କରିଛି, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ।
ସ ଜଯୀ କଥ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ସ ଚ ଵୀରଃ ସସାଧକଃ । ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପମେଵଂ ମହାମତେ
ଯିଏ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ବା ରୂପ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ରହିପାରେ, ସେ ବିଜୟୀ, ଯୋଗୀ, ବୀର ଏବଂ ସଫଳ ଭାବରେ କହାଯାଏ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି ।
ଚଲତେ ନୈଵ ଯୋ ଧ୍ଯାନାତ୍ସ ଧୀରସ୍ତପସାଧକଃ । ଭଵାଂସ୍ତୁ ତେଜସା ହୀନ ଇଂଦ୍ରିଯୈର୍ଵିଜିତୋ ଯତଃ
ଯିଏ ଧ୍ୟାନରୁ କେବେ ଚଳି ନଯାଏ, ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତେଜ ହୀନ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ତୁମକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵର୍ଗେପି ନାସ୍ତି ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ମମ ଗୀତସ୍ଯ ଧର୍ଷଣେ । ଵର୍ଜଯଂତି ଵନଂ ସର୍ଵେ ହୀନଵୀର୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୀତକୁ ସହିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଅଯଂ ସାଧାରଣୋ ଵିପ୍ର ଵନଦେଶୋ ନ ସଂଶଯଃ । ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵଜୀଵାନାଂ ଯଥା ମମ ତଥା ତଵ
ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସାଧାରଣ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ, ସେପରି ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ।
କଥଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନମେଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛଂତୁ ତିଷ୍ଠଂତୁ ଯଦ୍ଭଵ୍ଯଂ ତତ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା
ମୁଁ କିପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବି? ତୁମେ ଚାହିଲେ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ, ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତଦା । ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତତସ୍ତେନ ମୁନିନା ତସ୍ଯ ଉତ୍ତରମ୍
ଏଭଳି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଗୀତ ଜଣା ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁଣିଲେ, ତାପରେ ସେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍ । କ୍ଷମାଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମାଥ ଅନ୍ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କଣ କରିଲେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ?' ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତପଶ୍ଚଚାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୋଗାସନଗତଃ ସଦା । କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋହଂ ଲୋଭଂ ତଥୈଵ ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାହା ଯୋଗ ଆସନରେ ସଦା ବସି ତପସ୍ୟା କଲେ, ଆଶା, କ୍ରୋଧ, ମୋହ ଏବଂ ଲୋଭକୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନସା ସମମେଵ ଚ । ଏଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ତଦା ଯୋଗୀ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନକୁ ସମଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏଭଳି ଯୋଗୀ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେ ମୁନିପୁଂଗଵେ । କାଲାଦିଷ୍ଟେନ ତେନାପି ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରେଣ ଚ
ସୁକଳା କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ କାଳର ଆଦେଶରେ ଗୀତ ଜଣା ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ ।
ଚିଂତିତଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ନ ଦୃଷ୍ଟୋଯଂ ଭଯାନ୍ମମ । କ୍ଵ ଗତସ୍ତିଷ୍ଠତେ ଵାପି କୁରୁତେ କିଂ କଥଂ ଚ ସଃ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ; ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ, କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି, କଣ କରୁଛନ୍ତି, କିପରି କରୁଛନ୍ତି?'
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପଦ୍ମାତ୍ମଜସୁତମେକାଂତଵନଶାଲିନମ୍ । ଗତୋ ଵରାହରୂପେଣ ତସ୍ଯାଶ୍ରମମନୁତ୍ତମମ୍
ପଦ୍ମଙ୍କ ପୁଅ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ବନ୍ୟ ଶୂକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ।
ଆସନସ୍ଥଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାଵିଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ଵୈ କ୍ଷୋଭଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଦେଖି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଧର୍ଷଯେନ୍ନିଯତଂ ଵିପ୍ରଂ ତୁଂଡାଗ୍ରେଣ କୁଚେଷ୍ଟଯା । ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ କ୍ଷମତେ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିରକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ନିଜ ଠୁଣ୍ଡିରେ ଚୁଅଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରୁଥିଲା; ଏହି ପଶୁ ଭାବି, ହେ ମହାରାଜା, ମୁନି ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଖ୍ଷମା କରିଦେଇଥିଲେ।
ମୂତ୍ରଯେତ୍ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଠାଂ ଚ କୁରୁତେ ତତଃ । ନୃତ୍ଯତେ କ୍ରୀଡତେ ତତ୍ର ପତତି ପ୍ରୋଚ୍ଚଲେତ୍ପୁନଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପେଶାବ କରୁଥିଲା, ପରେ ସେଠାରେ ମଳ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲା; ଏଠି ସେ ନାଚୁଥିଲା, ଖେଳୁଥିଲା, ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ପୁଣି ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୁନିନା ତେନ ଭୂପତେ । ଏକଦା ତୁ ତଥାଯାତେ ତେନ ରୂପେଣ ଵୈ ପୁନଃ
ପଶୁ ଭାବି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଏକଦିନ ସେ ପୁଣି ସେଇ ରୂପରେ ଆସିଲା—
ଅଟ୍ଟାଟ୍ଟହାସେନ ପୁନର୍ହାସ୍ଯମେଵଂ କୃତଂ ତଦା । ରୋଦନଂ ଚ କୃତଂ ତତ୍ର ଗୀତଂ ଗାଯତି ସୁସ୍ଵରମ୍
ସେ ତେବେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସି, ମଜାକ କରିଲା; ସେଠି କାନ୍ଦିଲା ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲା।
ତଥା ତମାଗତଂ ଵିପ୍ରୋ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରଂ ନୃପ । ଚେଷ୍ଟିତଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋଣିରେଷ ଭଵେନ୍ନହି
ଏଭଳି ଭାବେ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଗାୟକ; ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ ସେ ପଶୁ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ମାମେଵଂ ପରିଚାଲଯେତ୍ । ପଶୁଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମଯା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟ ଏଷ ସୁନିର୍ଘୃଣଃ
ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଜାଣି, ସେ ଭାବିଲେ—'ସେ ଏଭଳି କରୁଛନ୍ତି; ପଶୁ ଭାବି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି—ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର'।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ଗଂଧର୍ଵାଧମମେଵ ହି । ଚୁକୋପ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଂ ଶଶାପ ମହାମତିଃ
ଏହିପରି ଜାଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ, ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାଚ୍ଛୂକରରୂପେଣ ମାମେଵଂ ପରିଚାଲଯେଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜ ମହାପାପ ପାପଯୋନିଂ ତୁ ଶୌକରୀମ୍
ତୁମେ ଶୂକର ରୂପରେ ମୋତେ ଏଭଳି ଅପମାନ କରିଛ; ତେଣୁ, ହେ ମହାପାପୀ, ଏବେ ତୁମେ ଶୂକର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଅ।
ଶପ୍ତସ୍ତେନାପି ଵିପ୍ରେଣ ଗତୋ ଦେଵଂ ପୁରଂଦରମ୍ । ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ କଂପମାନୋ ଵରାନନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ତଵ କାର୍ଯଂ କୃତଂ ମଯା । ତପ ଏଵ ହି କୁର୍ଵନ୍ସନ୍ଦାରୁଣଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମର କାମ ପୂରଣ କରିଛି; କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଘ୍ନ କରିଥିଲି।
ତସ୍ମାତ୍ତପଃପ୍ରଭାଵାତ୍ତୁ ଚାଲିତଃ କ୍ଷୋଭିତୋ ମଯା । ଶପ୍ତସ୍ତେନାସ୍ମି ଵିପ୍ରେଣ ଦେଵରୂପଂ ପ୍ରଣାଶିତମ୍
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସାନ୍ତ ହେଲି; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ମୋର ଦେବତା ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ପଶୁଯୋନିଂ ଗତଂ ଶକ୍ର ମାମେଵଂ ପରିରକ୍ଷଯ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶକ୍ର, ଏବେ ମୁଁ ପଶୁ ଯୋନିରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ତାହା ଜାଣି।
ତେନ ସାର୍ଧଂଗତଶ୍ଚେଂଦ୍ରସ୍ତଂ ମୁନିଂ ପର୍ଯଭାଷତ । ଦୀଯତାମନୁଗ୍ରହୋ ନାଥ ସିଦ୍ଧିଜ୍ଞୋସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତାଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସିଦ୍ଧିର ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କର।'