ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମୁଖଂ ତସ୍ଯାଃ ଶୀତଲେନୋଦକେନ ଚ । ପୁନଃ ସର୍ଵାଂଗମେଵାପି ଦୁଃଖିତାଂ ରଣଶାଲିନୀମ୍
ସେ ଶୂକରୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଢଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଧୋଇଲେ, ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଧୋଇଲେ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଶୀତତୋଯେନ ସା ଉଵାଚାଭିଷିଂଚତୀମ୍ । ଉଵାଚ ମାନୁଷୀଂ ଵାଚଂ ସୁସ୍ଵରଂ ନୃପତିପ୍ରିଯାମ୍
ପୁଣ୍ୟ ଢଣ୍ଡା ପାଣି ଛିଟିବା ସମୟରେ, ଶୂକରୀ ମାନବୀୟ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ସୁଖଂ ଭଵତୁ ତେ ଦେଵି ଅଭିଷିକ୍ତା ତ୍ଵଯା ଯଦି । ସଂପର୍କାଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ତେଦ୍ଯ ଗତୋ ମେ ପାପସଂଚଯଃ
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଥିବାରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆଜି ତୁମ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦର୍ଶନରେ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତାକାରସଂଯୁତମ୍ । ଚିତ୍ରମେତନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ କୃତଂ ତେଽନାମଯଂ ଵଚଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ଚମତ୍କାର ଦେଖିଲି; ତୁମେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ପଶୁଜାତିମତୀଚେଯଂ ସୌଷ୍ଠଵଂ ଭାଷତେ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ସ୍ଵରଵ୍ଯଂଜନସଂପନ୍ନଂ ସଂସ୍କୃତମୁତ୍ତମଂ ମମ
ପଶୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ନିର୍ମଳ।
ହର୍ଷେଣ ଵିସ୍ମଯେନାପି କୃତ୍ଵା ସାହସମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରସ୍ଥା ସା ମହାଭାଗା ତଂ ପତିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଏକ ମହତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ନପୂର୍ଵେଯଂ ସଂସ୍କୃତଂ ଭାଷତେ ମହତ୍ । ପଶୁଯୋନିଗତା ଚେଯଂ ଯଥା ଵୈ ମାନୁଷୋ ଵଦେତ୍
ହେ ରାଜା, ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା; ପଶୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମାନବ ଭଳି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ତତୋ ରାଜା ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ । ଅଦ୍ଭୁତମଦ୍ଭୁତାକାରଂ ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ ରାଜା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକି ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ସୁଦେଵାଂ ସୁପ୍ରିଯାଂ ତଦା । ପୃଚ୍ଛ ଚୈନାଂ ଶୁଭାଂ କାଂତେ କା ଚେଯଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୁଦେବାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ କାନ୍ତା, ଏହି ଶୁଭ ଜଣେ କିଏ ହେବେ, ତାଙ୍କୁ ପଚାର।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ନୃପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ସା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ସୂକରୀମ୍ । କା ଭଵିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରେ ଚିତ୍ରଂ ତେ ଦୃଶ୍ଯତେ ବହୁ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଦେବା ଶୂକରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ଭାଦ୍ରେ, ତୁମେ କିଏ ହେବ? ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଚମତ୍କାର ଦେଖାଯାଉଛି।'
ପଶୁଯୋନିଗତା ତ୍ଵଂ ଵୈ ଭାଷସେ ମାନୁଷଂ ଵଚଃ । ସୌଷ୍ଠଵଂ ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନଂ ଵଦ ମେ ପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତମ୍
ତୁମେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଜ୍ଞାନ ଓ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ କଥାହେଉଛ। ମୋତେ କହ, ପୂର୍ବରୁ କଣ କରିଥିଲା?
ଭର୍ତୁଶ୍ଚାପି ମହାରାଜ ଭଟସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କୋଯଂ ଧର୍ମୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପରାକ୍ରମୈଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଓ ଶୂରବୀର ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମ କଣ? ସେ କେମିତି ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ?
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ସ୍ଵଭର୍ତୁଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଵାନୁଗଂ ଵଦ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗା ଵିରରାମ ନୃପପ୍ରିଯା
ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଲିକଙ୍କ ବିଷୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଛି ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। ଏଭଳି କହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ରାନୀ ଚୁପ୍ପ ହେଲେ।
ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଯଦି ପୃଚ୍ଛସି ମାଂ ଭଦ୍ରେ ମମାସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚରିତଂ ପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଶୂକର କହିଲେ— ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଓ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ କାହାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଦେବି।
ଅଯମେଷ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଂଧର୍ଵୋ ଗୀତପଂଡିତଃ । ରଂଗଵିଦ୍ଯାଧରୋ ନାମ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ଏହିଜଣେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନୀ, ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାମ ରଙ୍ଗବିଦ୍ୟାଧର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ।
ମେରୁଂ ଗିରିଵରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚାରୁକଂଦରନିର୍ଝରମ୍ । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ଶୋଭାମୟ ଝରଣାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମହାତ୍ମା ମୁନି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ବାସ କରିଥିଲେ।
ତପଶ୍ଚଚାର ତେଜସ୍ଵୀ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ଚେତସା । ଵିଦ୍ଯାଧରସ୍ତତ୍ର ଗତଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ସ ମହାପ୍ରଭୋ
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ନିଷ୍କଳୁଷ ମନେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଠି, ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଲେ।
ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୀତମଭ୍ଯସତେ ତଦା । ସ୍ଵରତାଲସମୋପେତଂ ସୁସ୍ଵରଂ ଚାରୁହାସିନି
ସେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହି, ନିୟମିତ ସ୍ୱର ଓ ତାଳ ସହିତ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା।
ଗୀତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାନାଚ୍ଚଲିତମାନସଃ । ଗାଯଂତଂ ତମୁଵାଚେଦଂ ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧରଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ସେ ଗୀତରେ ପାରଦର୍ଶୀ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଭଵଦ୍ଗୀତେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଦେଵା ମୁହ୍ଯଂତି ନାନ୍ଯଥା । ସୁସ୍ଵରେଣ ସୁପୁଣ୍ଯେନ ତାଲମାନେନ ପଂଡିତ
ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଗୀତରେ, ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହାର ମଧୁରତା, ପୁଣ୍ୟ ଓ ତାଳ ଅଦ୍ଭୁତ।
ଲଯଯୁକ୍ତେନ ଭାଵେନ ମୂର୍ଚ୍ଛନା ସହିତେନ ଚ । ମେ ମନଶ୍ଚଲିତଂ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଗୀତେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ଲୟ, ଭାବ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର ଯୋଗେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମ ଗୀତ ମୋ ମନକୁ ଧ୍ୟାନରୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା।
ଇଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅନ୍ଯସ୍ଥାନଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵ ତତ୍ । ଗୀତଵିଦ୍ଯାଧର ଉଵାଚ- ଆତ୍ମଜ୍ଞାନସମଂ ଗୀତମନ୍ଯସ୍ଥାନଂ ଵ୍ରଜାମି କିମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିକି ଯାଅ। ଗୀତବିଦ୍ୟାଧର କହିଲେ— ଗୀତ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସମାନ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?
ଦୁଃଖଂ ଦଦେ ନ କସ୍ଯାପି ସୁଖଦୋ ନୃଷୁ ସର୍ଵଦା । ଗୀତେନାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ସର୍ଵାସ୍ତୁଷ୍ଯଂତି ଦେଵତାଃ
ମୁଁ କେହିଁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉନି, ସବୁବେଳେ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଛି; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଶଂଭୁଶ୍ଚାପି ସମାନୀତୋ ଗୀତଧ୍ଵନିରତୋ ଦ୍ଵିଜ । ଗୀତଂ ସର୍ଵରସଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗୀତମାନଂଦଦାଯକମ୍
ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ରସ ଗୀତରେ ରହିଛି, ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଶୃଂଗାରାଦ୍ଯାରସାଃ ସର୍ଵେ ଗୀତେନାପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ଶୋଭାମାଯାଂତି ଗୀତେନ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଉତ୍ତମାଃ
ଶୃଙ୍ଗାର ଆଦି ସମସ୍ତ ରସ ଗୀତରେ ବ୍ୟକ୍ତ; ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି।
ଗୀତେନ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତୋଷମାଯାଂତି ନାନ୍ଯଥା । ତଦେଵଂ ନିନ୍ଦସେ ଗୀତଂ ମାମେଵଂ ପରିଚାଲଯେଃ
ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତେବେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଗୀତକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ ଓ ମୋତେ ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?
ଅନ୍ଯାଯୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ତଵୈଵ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯୈଵ ଗୀତାର୍ଥଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କେବଳ ତୁମେ ଏଠାରେ କରୁଛ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ତୁମେ ଆଜି ଯେଉଁ ଗୀତର ମହିମା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ମାମକଂ ଵାକ୍ଯଂ ମାନଂ ତ୍ଯଜ ମହାମତେ । ନାହଂ ଗୀତଂ ପ୍ରକୁତ୍ସାମି ଗୀତଂ ଵଂଦାମି ନାନ୍ଯଥା
ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଛାଡ଼। ମୁଁ ଗୀତକୁ ନିନ୍ଦା କରୁନି, ମୁଁ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶୈଵୈତା ଏକୀଭାଵେନ ଭାଵଦାଃ । ପ୍ରାଣିନାଂ ସିଦ୍ଧିମାଯାଂତି ମନସା ନିଶ୍ଚଲେନ ଚ
ଏହି ଚୌଦ ଶିକ୍ଷା ଯଦି ଏକତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ ମନ ଶାନ୍ତ ରଖିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ ।
ତପଶ୍ଚ ତଦ୍ଵନ୍ମଂତ୍ରାଶ୍ଚ ସୁସିଦ୍ଧ୍ଯଂତ୍ଯେକଚିଂତଯା । ହୃଷୀକାଣାଂ ମହାଵର୍ଗଶ୍ଚପଲୋ ମମ ସଂମତଃ
ତପସ୍ୟା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ଏହି ମତ ମୋର ।