ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତପୋନିଷ୍ଠା ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ସର୍ଵଦା । ମାସ୍ତୁ ଲୋଭଃ ଶରୀରେ ତେ ଆପନ୍ନାର୍ତି ସଦା ହର
ମା, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ତୁମ ଶରୀରରେ କେବେ ଲୋଭ ନ ଆସୁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କଷ୍ଟ ସଦା ଦୂର କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ ସତାଂ କାଂଚନମାଲିନୀମ୍ । ଜଗାମ ରାକ୍ଷସଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗଂଧର୍ଵୈର୍ବହୁଭିଃ ସ୍ତୁତଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ସ୍ତୁତି ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦେଵକନ୍ଯାସ୍ତଦାଗତ୍ଯ ଵଵର୍ଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ । ତସ୍ଯାଃ କାଂଚନମାଲିନ୍ଯା ମୂର୍ଧ୍ନି ହର୍ଷସମାକୁଲାଃ
ସେତିକି ବେଳେ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଆସି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଖୁସିରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ।
ତାମାଲିଂଗ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁଃ କନ୍ଯକାସ୍ତୁ ପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ । କୃତଂ ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଯା ଚିତ୍ରଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେ କନ୍ୟାମାନେ ସ୍ନେହ ଭରା କଥା କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଛ।"
ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଯାତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନ କାନନେ । ଅଧୁନା ନିର୍ଭଯା ହ୍ଯତ୍ର ଵିଚରାମୋ ଯଥାସୁଖମ୍
"ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସୁନଥିଲେ। ଏବେ ଆମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏଠାରେ ଘୁରିପାରିବା।"
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ରାଜଂସ୍ତାସାଂ କାଂଚନମାଲିନୀ । ହୃଷ୍ଟା ତେନୈଵ ଦାନେନ କୃତକୃତ୍ଯା ତଦା ସତୀ
ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ ନିଜ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଏହି କାରଣରେ ସେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କଲେ।
ତଂ ରାକ୍ଷସଂ କାଂଚନମାଲିନୀଵରା ଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯା ପରିମୋଚ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । କ୍ରୀଡଂତ୍ଯମୂଭିଃ ପ୍ରଯଯୌ ହରାଲଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସପୂର୍ଣା ଚ ପରୋପକାରଯା
କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଖୁସିରେ ହରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ପରୋପକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ସଂଵାଦମେନଂ ଵରକନ୍ଯକେରିତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରଂ ଯଃ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ମାନଵଃ । ନ ବାଧ୍ଯତେ ଜାତୁ ସଦା ସ ରାକ୍ଷସୈର୍ଧର୍ମେ ମତିସ୍ତସ୍ଯ ଭୃଶଂ ହି ଜାଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। ଦ୍ଵୀପେଽସ୍ମିନ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତାନି ମେ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ । ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଦ୍ଵୀପରାଜୋଽଯଂ ସର୍ଵଦା ଭୁଵି ନିର୍ମିତଃ । ସଂଖ୍ଯଯା ତ୍ଵଂ ଵଦ ସ୍ଵାମିନ୍କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ, "ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ କେଉଁ କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ମୋତେ କହ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସବୁ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସଦା ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି, ସେଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା କହ, ସ୍ୱାମୀ।"
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଭୁଵି । ସପ୍ତଲୋକେଷୁ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ସଚରାଚରମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ, "ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଦେଖିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସାତ ଲୋକରେ ଯେଉଁ କିଛି ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଅଛନ୍ତି।"
ତତ୍ଵଂ ତେନ ଵିନା ଦେଵି ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ଅତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵଃ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ । ତୀର୍ଥରୂପେଣ ଵର୍ତେତ ଦ୍ଵୀପେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ସୁରେଶ୍ଵରି
ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କେବେ କିଛି ଦେଖି ନାହିଁ, ଶୁଣି ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, କେଶବ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ।
ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍କରଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ଶୁଭମ୍ । ଵାରାଣସୀ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରଂ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ପୁଷ୍କର, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶୁଭ। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବାରାଣସୀ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ତୃତୀଯଂ ନୈମିଷଂ କ୍ଷେତ୍ରମୃଷୀଣାଂ ପାଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପ୍ରଯାଗଂ ଵୈ ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ତୀର୍ଥାନାମୁତ୍ତମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତୃତୀୟ ହେଉଛି ନୈମିଷ, ଯାହା ଋଷିମାନେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରୟାଗ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
କାର୍ମୁକଂ ପଂଚମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଗଂଧମାଦନେ । ଏକାଦଶଂ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵାମନଃ
ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି କାର୍ମୁକ, ଯାହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏକାଦଶ ହେଉଛି କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜ, ଯେଉଁଠାରେ ବାମନ ବସିଛନ୍ତି।
ସପ୍ତମଂ ଵିଶ୍ଵକାଯଂ ତୁ ଅଵରେ ପର୍ଵତେ ଶୁଭେ । ଅଷ୍ଟମଂ ଗୌତମାଖ୍ଯଂ ଚ ମଂଦରେ ନିର୍ମିତଂ ପୁରା
ସପ୍ତମ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱକାୟ, ଏକ ଶୁଭ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଅଛି। ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଗୌତମ ନାମକ, ଯାହା ପୁରାତନ କାଳରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ନିର୍ମିତ।
ମଦୋତ୍କଟଂ ତୁ ନଵମଂ ଦଶମଂ ରଥଚୈତ୍ରକମ୍ । ଏକାଦଶଂ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵାମନଃ
ନବମ ହେଉଛି ମଦୋତ୍କଟ, ଦଶମ ହେଉଛି ରଥଚୈତ୍ରକ। ଏକାଦଶ ହେଉଛି କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜ, ଯେଉଁଠାରେ ବାମନ ବସିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଦଶଂ ମଲଯଂ ଚୈଵ କୁବ୍ଜାମ୍ରକମତଃ ପରମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଗିରିକର୍ଣଂ କେଦାରଂ ଗତିଦାଯକମ୍
ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ମଲୟ, ତାପରେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ କେଦାର।
ବାହ୍ଯଂ ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଗୋକର୍ଣେ ଗୋପକଂ ତଥା । ସ୍ଥାନେଶ୍ଵରଂ ହିମାଦ୍ରୌ ଚ ବିଲ୍ଵକେ ବିଲ୍ଵପତ୍ରିକମ୍
ହିମାଲୟ ପଛପଟେ ବାହ୍ୟ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋପକ, ହିମାଦ୍ରିରେ ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର, ବିଳ୍ବକ ଓ ବିଳ୍ବପତ୍ରିକ।
ଶ୍ରୀଶୈଲେ ମାଧଵଂ ତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଦ୍ରେଶ୍ଵରେ ତଥା । ଵାରାହେ ଵିଜଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵେ ଗିରୌ
ଶ୍ରୀଶୈଳ, ମାଧବ ତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ବାରାହରେ ବିଜୟ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ପାହାଡ଼ରେ ବୈଷ୍ଣବ।
ରୌଦ୍ରଂ ତୁ ରୁଦ୍ରକୋଟେ ତୁ ପୈତ୍ର୍ଯଂ କାଲିଜରେ ଗିରୌ । କଂପିଲେ କାପିଲଂ ତୀର୍ଥଂ ମୁକୁଟେ କର୍କୋଟକଂ ତଥା
ରୌଦ୍ର ରୁଦ୍ରକୋଟିରେ, ପୈତ୍ର୍ୟ କାଳିଜର ପାହାଡ଼ରେ, କମ୍ପିଳାରେ କପିଳ ତୀର୍ଥ, ମୁକୁଟରେ କର୍କୋଟକ।
ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵଂ ତୀର୍ଥଂ ଗଲ୍ଲିକାଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ନର୍ମଦାଯାଂ ଶିଵାଖ୍ଯଂ ତୁ ମାଯାଯାଂ ଵିଶ୍ଵରୂପକମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଗଲ୍ଲିକାରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ନର୍ମଦାରେ ଶିବ ଓ ମାୟାରେ ବିଶ୍ୱରୂପକ।
ଉତ୍ପଲାକ୍ଷଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଜାତଂ ଵୈ ରୈଵତେ ଗିରୌ । ଗଂଗାଯାଂ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦ୍ଭଵଂ ତଥା
ଉତ୍ପଳାକ୍ଷ ଓ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ରୈବତ ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଗଙ୍ଗାରେ ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ।
ଵିପାଶାଯାଂ ଵିପାପା ଚ ପାଟଲେ ପୁଂଡ୍ରଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ନାରାଯଣଂ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ତ୍ରିକୂଟେ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍
ବିପାଶାରେ ବିପାପା, ପାଟଳାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ରବର୍ଦ୍ଧନ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାରାୟଣ ଓ ତ୍ରିକୂଟରେ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ଦିର।
ଵିପୁଲେ ଵିପୁଲଂ ନାମ କଲ୍ଯାଣଂ ମଲଯାଚଲେ । କୌରଵଂ କୋଟିତୀର୍ଥେ ଚ ସୁଗଂଧଂ ଗଂଧମାଦନେ
ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ରେ ବିପୁଳ ତୀର୍ଥ, ମଲୟାଚଳରେ କଳ୍ୟାଣ, କୋଟିତୀର୍ଥରେ କୌରବ, ଗନ୍ଧମାଦନରେ ସୁଗନ୍ଧ।
କୁବ୍ଜାମ୍ରକେ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ତୁ ଗଂଗାଂଦ୍ଵାରେ ହରିପ୍ରିଯମ୍ । ଶୈଲଂ ଵିଂଧ୍ଯପ୍ରଦେଶେ ତୁ ବଦର୍ଯାଂ ସାରସ୍ଵତଂ ସ୍ମୃତମ୍
କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ହରିପ୍ରିୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୈଳ, ବଦରୀରେ ସାରସ୍ୱତ।
କାଲିଦ୍ଯାଂ କାଲରୂପଂ ଚ ସହ୍ଯେ ଵୈ ସାଯକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଚାଂଦ୍ରଂ ଚଂଦ୍ରପ୍ରଦେଶେ ତୁ ରମଣଂ ତୀର୍ଥନାଯକମ୍
କାଳିଦ୍ୟାରେ କାଳରୂପ, ସାହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ସାୟକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ରମଣ ତୀର୍ଥନାୟକ।
ଯମୁନାଯାଂ ମୃଗାଖ୍ଯଂ ତୁ କରଵୀରେ କୁରୂଦ୍ଭଵମ୍ । ଵିନାଯକେ ପର୍ଵତେ ଵୈ ଉମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମେଵ ଚ
ୟମୁନାରେ ମୃଗାଖ୍ୟ, କରବୀରରେ କୁରୁଉତ୍ପନ୍ନ, ବିନାୟକ ପାହାଡ଼ରେ ଉମା ନାମକ ତୀର୍ଥ।
ଆରୋଗ୍ଯଂ ଭାସ୍କରେ ଦେଶେ ମହାକାଲେ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତୀର୍ଥଂ ଅଭଯଦଂ ନାମାମୃତାଖ୍ଯଂ ଵିଂଧ୍ଯକଂଧରେ
ଭାସ୍କର ଦେଶରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱର, ବିନ୍ଧ୍ୟ କନ୍ଧରେ ଅଭୟଦା ନାମ ଅମୃତ ତୀର୍ଥ।
ମଂଡପେ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଚ ସ୍ଵାହାଖ୍ଯଂ ଈଶ୍ଵରେ ପୁରେ । ଵୈଗଲେଯଂ ପ୍ରଚଂଡାଯାଂ ଚାଂଡିକଂମରକଂଟକେ
ମଣ୍ଡପରେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଈଶ୍ୱର ପୁରରେ ସ୍ୱାହାଖ୍ୟ, ପ୍ରଚଣ୍ଡାରେ ବୈଗଲେୟ, ମରକଣ୍ଟକରେ ଚଣ୍ଡିକା।
ସୋମେଶ୍ଵରଂ ତଥା ତୀର୍ଥେ ପ୍ରଭାସେ ପୁଷ୍କରଂ ତଥା । ଦେଵମାତ୍ରଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପାରାଵତତଟେ ସ୍ଥିତମ୍
ତୀର୍ଥରେ ସୋମେଶ୍ୱର, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କର, ସରସ୍ୱତୀରେ ଦେବମାତ୍ର, ପାରାବତ ତଟରେ ବସିଛି।