ଆଚାରେଣ ଵିନା ମର୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନହୀନୋ ଯତିର୍ଯଥା । ମଂତ୍ରହୀନୋ ଯଥା ରାଜା ତଥାଯଂ ନୈଵ ଶୋଭତେ
ଶିଷ୍ଟାଚାର ବିନା ମଣିଷ, ଜ୍ଞାନ ବିନା ତପସ୍ୱୀ, ମନ୍ତ୍ର ବିନା ରାଜା ଯେପରି ଶୋଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
କୈଵର୍ତେନ ଵିନା ନୌର୍ଵା ସଂପୂର୍ଣା ପରିସାଗରେ । ନ ଭାତ୍ଯେଵଂ ଯଥା ସାର୍ଥଃ ସାର୍ଥଵାହେନ ଵୈ ଵିନା
ମାଛୁଆ ବିନା ନୌକା ସମୁଦ୍ର ଅଟିପାରିପାରେନାହିଁ, ଏଭଳି ନେତା ବିନା ଦଳ ଉନ୍ନତି କରିପାରେନାହିଁ।
ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ଚ ଵିନା ଯଥା ସୈନ୍ଯଂ ନ ଭାତି ଚ । ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଵୈ ତଥା ସୈନ୍ଯଂ ଶୂକରାଣାଂ ମହାମତେ
ସେନାପତି ବିନା ସେନା ଯେପରି ଶୋଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏଭଳି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ଛାଡି ଶୂକରମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହେବ ନାହିଁ।
ଦୀନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଥା ଵେଦହୀନୋ ଯଥା ଦ୍ଵିଜଃ । ମଯି ଭାରଂ କୁଟୁଂବସ୍ଯ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି
ଯେପରି ବେଦ ବିନା ଦ୍ୱିଜ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖୀ ହେବ; ଆପଣ ଘରର ସମସ୍ତ ଭାର ମୋ ଉପରେ ରଖି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ମରଣଂ ସୁଲଭଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତଵେଦୃଶୀ । ତ୍ଵାଂ ଵିନାହଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଧର୍ତୁଂ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯେଶ୍ଵର
ମୃତ୍ୟୁ ସହଜ ଜାଣି, ଏମିତି ଶପଥ କାହିଁକି? ଆପଣ ବିନା, ପ୍ରିୟ ନାଥ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତ୍ଵଯୈଵ ସହିତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୂମିଂ ଵାଥ ମହାମତେ । ନରକଂ ଵାପି ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ସହିତ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ନରକ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଭୋଗିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତ୍ଵଂ ଵା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁପୌତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯୂଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଵାଂ ଵ୍ରଜାଵ ଯୂଥେଶ ଦୁର୍ଗମେଵଂ ସୁକଂଦରମ୍
ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳକୁ ନେଇ, ଆମେ ଚଳିଯିବା, ଦଳପତି, ସେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଖାଳ ଦିଗକୁ।
ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରଣାଯ ପରିଗମ୍ଯତେ । ତତ୍ର କୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲାଭୋ ମରଣେ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚଳିବା; ମୃତ୍ୟୁରେ କଣ ଲାଭ ଅଛି? ଏହିବେ କହ।
ଵାରାହ ଉଵାଚ- ଵୀରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ସୁଧର୍ମଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନା ହି ଵୀରେଣ ଵୀରଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଯାଚିତମ୍
ବାରାହ କହିଲେ— ତୁମେ ବୀରମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣିନାହ, ଏବେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା ଏକ ବୀର ଅନ୍ୟ ବୀରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ,
ଦେହି ମେ ଯୋଧନଂ ସଂଖ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥ୍ଯହଂ ସମାଗତଃ । ପରେଣ ଯାଚିତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଦଦାତି ଯଦା ନରଃ
ଯଦି ସେ କହେ— 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି', ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇନାହିଁ,
କାମାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାପି ମୋହାଦ୍ଵା ଶୃଣୁ ଵଲ୍ଲଭେ । କୁଂଭୀପାକେ ତୁ ନରକେ ଵସେଦ୍ଯୁଗସହସ୍ରକମ୍
ଚାହା, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୂଢତା ଯେଉଁଠାରୁ ହେଉ, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି କରିଥିବା ଲୋକ କୁଁଭୀପାକ ନାମକ ନରକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୀଯମାନେନ ରଣଭୂମିଗତେନ ଵୈ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବା— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ରଣଭୂମିରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଆସେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର।
ନିର୍ଜିତଂ ତୁ ପରଂ ତତ୍ର ଯଶଃକୀର୍ତ୍ତିଂ ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ସ ଵା ହତୋ ଯୁଧ୍ଯମାନଃ ପୌରୁଷେଣାତିନିର୍ଭଯଃ
ସେଠାରେ ଯିଏ ପରାଜିତ ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ; କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମରିଯାଏ, ତାହାଲେ
ଵୀରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ଵିଂଶତ୍ଯେକାଂ ପ୍ରିଯେ ଶୃଣୁ
ସେ ବୀରମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି ଏକୋଇଶି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଵୀରଲୋକେ ଵସେତ୍ତାଵଦ୍ଦେଵାଚାରୈର୍ମହୀଯତେ । ମନୁପୁତ୍ରଃ ସମାଯାତ ଅଯଂ ଵୀରୋ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ବୀରଲୋକରେ ଏତେ ସମୟ ରହିଥାଏ, ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଆଦର ପାଏ। ଏହି ମଣିଷ ଯିଏ ଆସିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୀର ଏବଂ ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର।
ସଂଗ୍ରାମଂ ଯାଚମାନସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ମଯା ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯୁଦ୍ଧାତିଥିଃ ସମାଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଃ ସନାତନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି। ଯେଉଁ ଅତିଥି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସେ, ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ।
ସତ୍କାରୋ ଯୁଦ୍ଧରୂପେଣ କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମଯା ଶୁଭେ । ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଯଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ଦେଯଂ ରାଜ୍ଞେ ଚୈଵ ମହାତ୍ମନେ
ତେଣୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଭେ। ଶୂକରୀ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବାକୁ ଯାଉଛ,
ତତୋଽହଂ ପୌରୁଷଂ କାଂତ ପଶ୍ଯାମି ତଵ କୀଦୃଶମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ସମାହୂଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା
ତେବେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମର ପୌରୁଷ କେମିତି ଅଛି ଦେଖିବି। ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ତ୍ୱରାରେ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ପୁତ୍ରକା ଯୂଯଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ । ଯୁଦ୍ଧାତିଥିଃ ସମାଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଃ ସନାତନଃ
ସେ କହିଲେ— 'ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଅତିଥି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ।'
ମଯା ତତ୍ର ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ରାଯଂ ହି ଗମିଷ୍ଯତି । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ନାଥୋ ଭଵତାଂ ପ୍ରତିପାଲକଃ
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯିବେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି,
ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ଵୈ ଦୂରଂ ଦୁର୍ଗଂ ଗିରିଗୁହାମୁଖମ୍ । ସୁଖଂ ଜୀଵତ ମେ ଵତ୍ସା ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ସୁଲୁବ୍ଧକାନ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୂରକୁ, ଏକ ନିରାପଦ ପାହାଡ଼ ଗୁହାମୁଖକୁ ଯାଅ। ମୋ ପିଲାମାନେ, ଲୋଭୀ ଶିକାରୀମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ରହି, ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚ।
ମଯା ତତ୍ରୈଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ରୈଷ ହି ଗମିଷ୍ଯତି । ଭଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽଯଂ ଭ୍ରାତା ଯୂଥରକ୍ଷାଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯିବେ; ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ଦଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ଏତେ ପିତୃଵ୍ଯକାଃ ସର୍ଵେ ଭଵତାଂ ତ୍ରାଣକାରକାଃ । ଦୂରଂ ପ୍ରଯାତ ଵୈ ସର୍ଵେ ମାଂ ଵିହାଯ ସୁପୁତ୍ରକାଃ
ତୁମର ସମସ୍ତ ପିସାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ମୋ ଭଲ ପୁଅମାନେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତେ ଦୂରକୁ ଯାଅ।
ପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ- ଅଯଂ ହି ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକଃ । ଭଯଂ ତୁ କସ୍ଯ ଵୈ ନାସ୍ତି ସୁଖଂ ଜୀଵନମସ୍ତି ଵୈ
ପୁଅମାନେ କହିଲେ— ଏହି ପାହାଡ଼ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଏଠାରେ ଅନେକ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ କାହା ପାଖରେ ଭୟ ନାହିଁ? ଏଠାରେ ନିଜେ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିପାରିବା କି?
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ହି ଅକସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଇଦମୁକ୍ତଂ ଭଯଂକରମ୍ । ତନ୍ନୋ ହି କାରଣଂ ମାତର୍ଵଦ ସତ୍ଯମିହୈଵ ହି
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅଚାନକ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲ। ମାଆ, ଏହାର କାରଣ କହ, ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କହ।
ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ-। ଅଯଂ ରାଜା ମହାରୌଦ୍ରଃ କାଲରୂପଃ ସମାଗତଃ । କ୍ରୀଡତେ ମୃଗଯା ଲୁବ୍ଧୋ ମୃଗାନ୍ହତ୍ଵା ବହୂନ୍ଵନେ
ଶୂକରୀ କହିଲେ— ଏହି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ, ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଶିକାରରେ ଲାଗିଥିବା ସେ ବନରେ ଅନେକ ପଶୁ ମାରି ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନାମ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ମନୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ସଂହରିଷ୍ଯତି କାଲୋଽଯଂ ଦୂରଂ ଯାତ ସୁପୁତ୍ରକାଃ
ମନୁଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ନାମକ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସମୟ ବିନାଶ ଆଣିବ; ଏହିଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯାଅ, ଭଲ ପୁଅମାନେ।
ପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ-। ମାତରଂ ପିତରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ପାପଧୀଃ । ମହାରୌଦ୍ରଂ ସୁଘୋରଂ ତୁ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ପୁଅମାନେ କହିଲେ: ଯିଏ ମାଆ ବାପାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ଖରାପ ମନର ଲୋକ; ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ନରକକୁ ପାଏ।
ମାତୁଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପଯଃ ପୀତ୍ଵା ପୁଷ୍ଟୋ ଭଵତି ନିର୍ଘୃଣଃ । ମାତରଂ ପିତରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସୁଦୁର୍ବଲଃ
ମାଆର ପବିତ୍ର ଦୁଧ ପିଇ ଶରୀରେ ବଳ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ମାଆ ବାପାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।
ପୂଯଂ ନରକମେତୀହ କୃମିଦୁର୍ଗଂଧସଂକୁଲମ୍ । ମାତୁସ୍ତସ୍ମାନ୍ନ ଯାସ୍ଯାମୋ ଗୁରୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଇହୈଵ ଚ
ସେ ଏଠାରେ କୀଟ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୃଣିତ ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ତେଣୁ ଆମେ ମାଆ ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବୁ ନାହିଁ, ଏଠି ରହିବୁ।