ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଯସ୍ମିନ୍ଯୂଥେ ଭଵାନ୍ସ୍ଵାମୀ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈରଲଂକୃତଃ । ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଅନ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵୈଃ
ଯେଉଁ ଦଳରେ ଆପଣ ମୁଖ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଆପଣ ଶୋଭିତ, ସେଠି—
ତ୍ଵଯୈଵାଲଂକୃତୋ ଯୂଥୋ ଭଵତା ପରିଶୋଭତେ । ତ୍ଵାଂ ଵିନାଯଂ ମହାଭାଗ କୀଦୃଗ୍ଯୂଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆପଣ ଥିବାରୁ ଏହି ଦଳ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଆପଣ ଛାଡି ଏହି ଦଳ କେମିତି ହେବ, ମହାନଭାଗ?
ତଵୈଵ ସ୍ଵବଲେନାପି ଗର୍ଜମାନାଶ୍ଚ ଶୂକରାଃ । ଵିଚରଂତି ଗିରୌ କାଂତ ତନଯା ମମ ବାଲକାଃ
ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶୂକରମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଶୁଭ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୋ ପିଲାମାନେ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଖେଳୁଛନ୍ତି।
କଂଦାନ୍ମୂଲାନ୍ସୁଭକ୍ଷଂତି ନିର୍ଭଯାସ୍ତଵ ତେଜସା । ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନକୁଂଜେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ
ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ଭୟ ବିନା କନ୍ଦ ଓ ମୂଳ ଖାଉଛନ୍ତି—ଅଟଳ ଜଗା, ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ି, ଗାଁ ଓ ସହର ସବୁଠି।
ନ କୁର୍ଵଂତି ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ସିଂହାନାମିହ ପର୍ଵତେ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମହାବାହୋ ପାଲିତାସ୍ତଵ ତେଜସା
ପାହାଡ଼ରେ ସିଂହ ବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ମହାବାହୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ରହିଛି।
ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତା ଅମୀ ସର୍ଵେ ବାଲକା ମମ ଦାରକାଃ । ଦୀନାଶ୍ଚୈଵାକୁଲାଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଵିଚେତନାଃ
ଆପଣ ଛାଡି ଦେଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ପିଲାମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବୁଝ ହୋଇଯିବେ।
ନିତ୍ଯମେଵ ସୁଖଂ ଵର୍ତ୍ମ ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯଂତି ବାଲକାଃ । ପତିହୀନା ଯଥା ନାରୀ ଶୋଭତେ ନୈଵ ଶୋଭନା
ପିଲାମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଜଣେ ଜଣେଇ ଗୋଟିଏ ପତି ବିନା ଶୋଭା ପାଉନାହାନ୍ତି, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅଶୋଭନ।
ଅଲଂକୃତା ଯଥା ଦିଵ୍ଯୈରଲଂକାରୈଃ ସକାଂଚନୈଃ । ପରିଚ୍ଛଦୈ ରତ୍ନଵସ୍ତ୍ରୈଃ ପିତୃମାତୃସହୋଦରୈଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେଇ ସୁନା ଗହଣା, ଅଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ, ରତ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ବାପା-ମାଁ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଶୋଭିତ—
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଵଶୁରକୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ପତିହୀନା ନ ଭାତି ସା । ଚଂଦ୍ରହୀନା ଯଥା ରାତ୍ରୀ ପୁତ୍ରହୀନଂ ଯଥା କୁଲମ୍
ଶ୍ୱଶୁର-ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ବିନା ସେ ଶୋଭା ପାଉନାହାନ୍ତି; ଚାନ୍ଦ ବିନା ରାତି, ପୁଅ ବିନା ଘରାଣୀ ପରି।
ଦୀପହୀନଂ ଯଥା ଗେହଂ ନୈଵ ଭାତି କଦାଚନ । ତ୍ଵାଂ ଵିନାଯଂ ତଥା ଯୂଥୋ ନୈଵ ଶୋଭେତ ମାନଦ
ଦୀପ ବିନା ଘର କେବେ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ; ଏଭଳି, ଆପଣ ଛାଡି ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହେବ ନାହିଁ।
ଆଚାରେଣ ଵିନା ମର୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନହୀନୋ ଯତିର୍ଯଥା । ମଂତ୍ରହୀନୋ ଯଥା ରାଜା ତଥାଯଂ ନୈଵ ଶୋଭତେ
ଶିଷ୍ଟାଚାର ବିନା ମଣିଷ, ଜ୍ଞାନ ବିନା ତପସ୍ୱୀ, ମନ୍ତ୍ର ବିନା ରାଜା ଯେପରି ଶୋଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
କୈଵର୍ତେନ ଵିନା ନୌର୍ଵା ସଂପୂର୍ଣା ପରିସାଗରେ । ନ ଭାତ୍ଯେଵଂ ଯଥା ସାର୍ଥଃ ସାର୍ଥଵାହେନ ଵୈ ଵିନା
ମାଛୁଆ ବିନା ନୌକା ସମୁଦ୍ର ଅଟିପାରିପାରେନାହିଁ, ଏଭଳି ନେତା ବିନା ଦଳ ଉନ୍ନତି କରିପାରେନାହିଁ।
ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ଚ ଵିନା ଯଥା ସୈନ୍ଯଂ ନ ଭାତି ଚ । ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଵୈ ତଥା ସୈନ୍ଯଂ ଶୂକରାଣାଂ ମହାମତେ
ସେନାପତି ବିନା ସେନା ଯେପରି ଶୋଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏଭଳି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ଛାଡି ଶୂକରମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହେବ ନାହିଁ।
ଦୀନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଥା ଵେଦହୀନୋ ଯଥା ଦ୍ଵିଜଃ । ମଯି ଭାରଂ କୁଟୁଂବସ୍ଯ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି
ଯେପରି ବେଦ ବିନା ଦ୍ୱିଜ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖୀ ହେବ; ଆପଣ ଘରର ସମସ୍ତ ଭାର ମୋ ଉପରେ ରଖି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ମରଣଂ ସୁଲଭଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତଵେଦୃଶୀ । ତ୍ଵାଂ ଵିନାହଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଧର୍ତୁଂ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯେଶ୍ଵର
ମୃତ୍ୟୁ ସହଜ ଜାଣି, ଏମିତି ଶପଥ କାହିଁକି? ଆପଣ ବିନା, ପ୍ରିୟ ନାଥ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତ୍ଵଯୈଵ ସହିତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୂମିଂ ଵାଥ ମହାମତେ । ନରକଂ ଵାପି ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ସହିତ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ନରକ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଭୋଗିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତ୍ଵଂ ଵା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁପୌତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯୂଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଵାଂ ଵ୍ରଜାଵ ଯୂଥେଶ ଦୁର୍ଗମେଵଂ ସୁକଂଦରମ୍
ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳକୁ ନେଇ, ଆମେ ଚଳିଯିବା, ଦଳପତି, ସେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଖାଳ ଦିଗକୁ।
ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରଣାଯ ପରିଗମ୍ଯତେ । ତତ୍ର କୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲାଭୋ ମରଣେ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚଳିବା; ମୃତ୍ୟୁରେ କଣ ଲାଭ ଅଛି? ଏହିବେ କହ।
ଵାରାହ ଉଵାଚ- ଵୀରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ସୁଧର୍ମଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନା ହି ଵୀରେଣ ଵୀରଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଯାଚିତମ୍
ବାରାହ କହିଲେ— ତୁମେ ବୀରମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣିନାହ, ଏବେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା ଏକ ବୀର ଅନ୍ୟ ବୀରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ,
ଦେହି ମେ ଯୋଧନଂ ସଂଖ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥ୍ଯହଂ ସମାଗତଃ । ପରେଣ ଯାଚିତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଦଦାତି ଯଦା ନରଃ
ଯଦି ସେ କହେ— 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି', ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇନାହିଁ,
କାମାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାପି ମୋହାଦ୍ଵା ଶୃଣୁ ଵଲ୍ଲଭେ । କୁଂଭୀପାକେ ତୁ ନରକେ ଵସେଦ୍ଯୁଗସହସ୍ରକମ୍
ଚାହା, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୂଢତା ଯେଉଁଠାରୁ ହେଉ, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି କରିଥିବା ଲୋକ କୁଁଭୀପାକ ନାମକ ନରକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୀଯମାନେନ ରଣଭୂମିଗତେନ ଵୈ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବା— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ରଣଭୂମିରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଆସେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର।
ନିର୍ଜିତଂ ତୁ ପରଂ ତତ୍ର ଯଶଃକୀର୍ତ୍ତିଂ ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ସ ଵା ହତୋ ଯୁଧ୍ଯମାନଃ ପୌରୁଷେଣାତିନିର୍ଭଯଃ
ସେଠାରେ ଯିଏ ପରାଜିତ ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ; କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମରିଯାଏ, ତାହାଲେ
ଵୀରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ଵିଂଶତ୍ଯେକାଂ ପ୍ରିଯେ ଶୃଣୁ
ସେ ବୀରମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି ଏକୋଇଶି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଵୀରଲୋକେ ଵସେତ୍ତାଵଦ୍ଦେଵାଚାରୈର୍ମହୀଯତେ । ମନୁପୁତ୍ରଃ ସମାଯାତ ଅଯଂ ଵୀରୋ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ବୀରଲୋକରେ ଏତେ ସମୟ ରହିଥାଏ, ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଆଦର ପାଏ। ଏହି ମଣିଷ ଯିଏ ଆସିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୀର ଏବଂ ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର।
ସଂଗ୍ରାମଂ ଯାଚମାନସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ମଯା ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯୁଦ୍ଧାତିଥିଃ ସମାଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଃ ସନାତନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି। ଯେଉଁ ଅତିଥି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସେ, ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ।
ସତ୍କାରୋ ଯୁଦ୍ଧରୂପେଣ କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମଯା ଶୁଭେ । ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଯଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ଦେଯଂ ରାଜ୍ଞେ ଚୈଵ ମହାତ୍ମନେ
ତେଣୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଭେ। ଶୂକରୀ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବାକୁ ଯାଉଛ,
ତତୋଽହଂ ପୌରୁଷଂ କାଂତ ପଶ୍ଯାମି ତଵ କୀଦୃଶମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ସମାହୂଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା
ତେବେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମର ପୌରୁଷ କେମିତି ଅଛି ଦେଖିବି। ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ତ୍ୱରାରେ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ପୁତ୍ରକା ଯୂଯଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ । ଯୁଦ୍ଧାତିଥିଃ ସମାଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଃ ସନାତନଃ
ସେ କହିଲେ— 'ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଅତିଥି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ।'
ମଯା ତତ୍ର ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ରାଯଂ ହି ଗମିଷ୍ଯତି । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ନାଥୋ ଭଵତାଂ ପ୍ରତିପାଲକଃ
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯିବେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି,