ପିବସ୍ଵ ପାନଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି ପୂର୍ଵକମ୍ । କସ୍ଯ ଭର୍ତା ସୁତାଃ କସ୍ଯ କସ୍ଯ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ଯାହା ପିଇବାକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ପିଅ; ଯାହା ଖାଇବାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଖାଅ; କାହାର ସ୍ୱାମୀ, କାହାର ସନ୍ତାନ, କାହାର ଆତ୍ମୀୟ-ବାନ୍ଧବ?
କଃ କସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ସଂବଂଧଃ କେନ ଚୈଵ ହି । ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ସଂସାରସ୍ଯ ହି ତତ୍ଫଲମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର? କିଏ କେଉଁଠି ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ଖାଉଅଛି, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ମୃତେ ପ୍ରାଣିନି କୋଽଶ୍ନାତି କୋ ହି ପଶ୍ଯତି ତତ୍ଫଲମ୍ । ପୀଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ଏତତ୍ସଂସାରତଃ ଫଲମ୍
ଜୀବ ମରିଗଲେ, କିଏ ଖାଏ, କିଏ ସେଠାରେ ଫଳ ଦେଖେ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ପିଅଯାଏ, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଭଵତୀଭିଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵେଦସଂମତମ୍ । ଯାତୁ ଭର୍ତୁଃ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକା ସଦୈଵ ହି
ସୁକଳା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ବେଦ ଅନୁସାରୀ ନୁହେଁ; ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଘରବାଳି ସଦା ଏକା ରହିବା ଉଚିତ।'
ପାପଭୂତା ଭଵେନ୍ନାରୀ ତାଂ ନ ମନ୍ଯଂତି ସଜ୍ଜନାଃ । ଭର୍ତୁଃ ସାର୍ଧଂ ସଦା ସଖ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵେଦେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହା ଅନୁସରଣ କରେନି, ସେ ପାପିନୀ ହୁଏ; ସଜ୍ଜନମାନେ ତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦରେ ସଦା ଦେଖାଯାଏ, ଘରବାଳି ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ସଂବଂଧଃ ପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାଜ୍ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନାରୀଣାଂ ଚ ସଦା ତୀର୍ଥଂ ଭର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ସମ୍ପର୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୁଏ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତୀର୍ଥ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ତମେଵାଵାହଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵାଚା କାଯେନ କର୍ମଭିଃ । ମନସା ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭାଵସତ୍ଯେନ ତତ୍ପରା
ସେଉଁଠି, ଜଣେ ନାରୀ ସଦା ମନ, ବଚନ ଓ କାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭର୍ତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂଗଂ ସଦୈଵ ହି । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦା ନାରୀ ଗୃହସ୍ଥା ପରିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମହାତୀର୍ଥ ଭାବେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥା ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରେ—
ଯଜତେ ଦାନପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଗଂଗାଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁ ଫଳ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ କିମ୍ବା ଦାନର ପୁଣ୍ୟରୁ ମିଳେ, ବା ବାରାଣସୀ, ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନ ଚାଵନ୍ତ୍ଯାଂ କେଦାରେ ଶଶିଭୂଷଣେ । ଲଭତେ ନୈଵ ସା ନାରୀ ଯଜମାନା ସଦା କିଲ
ଦ୍ୱାରକା, ଅବନ୍ତୀ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷିତ କେଦାରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏମିତି ଏକ ନାରୀ, ଯଦିଓ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଫଳ କେବେ ପାଉନାହିଁ।
ତାଦୃଶଂ ଫଲମେଵଂ ସା ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କଦା ସଖି । ସୁମୁଖଂ ପୁତ୍ରସୌଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଭୂଷଣମ୍
ଏପରି ଫଳ, ବନ୍ଧୁ, ସେ କେବେ ପାଉନାହିଁ—ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସନ୍ତାନର ସୌଭାଗ୍ୟ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଭୂଷଣ—
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରସୌଭାଗ୍ଯଂ ରୂପଂ ତେଜଃ ଫଲଂ ସଦା । ଯଶଃ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୋତି ଗୁଣଂ ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଳଙ୍କାରର ସୌଭାଗ୍ୟ, ରୂପ, ତେଜ ଓ ଫଳ ସଦା; ସେ ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଲାଭ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ।
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଵିଦ୍ଯମାନେ ଯଦା କାଂତେ ଅନ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ କରୋତି ଯା
ପତିଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସବୁ କିଛି ପାଏ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ପତି ଥିବାବେଳେ ଯଦି ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରେ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ତସ୍ଯାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପରିକଥ୍ଯତେ । ନାରୀଣାଂ ଯୌଵନଂ ରୂପମଵତାରଂ ସ୍ମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାହା ସେଥିପାଇଁ ଅଫଳ ହୁଏ; ସେ ପାପିନୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅବତାର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଏକସ୍ଯାପି ହି ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ତସ୍ଯାର୍ଥେ ଭୂମିମଂଡଲେ । ସୁପୁତ୍ରା ସୁଯଶା ନାରୀ ପରିକଥ୍ଯେତ ଵୈ ସଦା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ନାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଓ ଶୁଭ ଯଶ ପାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ସଂସାରେ ଦୃଶ୍ଯା ନାରୀ ନ ସଂଶଯଃ । ପତିହୀନା ଭଵେନ୍ନାରୀ ଭଵେତ୍ସା ଭୂମିମଂଡଲେ
ଏହି ସଂସାରରେ ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ ନାରୀ ଦେଖାଯାଏ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ପତି ନଥିଲେ ନାରୀ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ହୁଏ।
କୁତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁଖଂ ରୂପଂ ଯଶଃ କୀର୍ତିଃ ସୁତା ଭୁଵି । ସୁଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ କିପରି ସୁଖ, ରୂପ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ହେବ? ସେ ବଡ଼ ଅସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଭୋଗ କରେ।
ପାପଭାଗା ଭଵେତ୍ସା ଚ ଦୁଃଖାଚାରା ସଦୈଵ ହି । ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ତୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ସେ ପାପର ଅଂଶୀ ହୁଏ ଓ ସଦା ଦୁଃଖର ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ। କିନ୍ତୁ, ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ତୁଷ୍ଯଂତି ଋଷଯୋ ଦେଵମାନଵାଃ । ଭର୍ତା ନାଥୋ ଗୁରୁର୍ଭର୍ତା ଦେଵତା ଦୈଵତୈଃ ସହ
ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପତି ହେଉଛନ୍ତି ରକ୍ଷକ, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା।
ଭର୍ତା ତୀର୍ଥଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ନୃପନଂଦନ । ଶୃଂଗାରଂ ଭୂଷଣଂ ରୂପଂ ଵର୍ଣଂ ସୌଗଂଧମେଵ ଚ
ହେ ରାଜନନ୍ଦନ, ପତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ, ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁଗନ୍ଧ।
କୃତ୍ଵା ସା ତିଷ୍ଠତେ ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ସୁପର୍ଵସୁ । ଶୃଂଗାରୈର୍ଭୂଷଣୈଃ ସା ତୁ ଶୁଶୁଭେ ସା ଯଦା ପତିଃ
ଏପରି କରି ସେ ସଦା ରହେ, କେବଳ ଶୁଭ ଦିନ ବ୍ୟତୀତ। ପତି ଥିଲେ ସେ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଭୂଷଣରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଏ।
ପତ୍ଯାଵିନା ଭଵତ୍ଯେଵଂ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ପମୁଖେ ଯଥା । ଭର୍ତୁରର୍ଥେ ମହାଭାଗା ସୁଵ୍ରତା ଚାରୁମଂଗଲା
ପତି ନଥିଲେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପର ମୁହଁରେ ଦୁଧ ପରି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମହାସୌଭାଗ୍ୟବତୀ, ସୁବ୍ରତା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ।
ଗତେ ଭର୍ତରି ଯା ନାରୀ ଶୃଂଗାରଂ କୁରୁତେ ଯଦି । ରୂପଂ ଵର୍ଣଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶଵରୂପେଣ ଜାଯତେ
ପତି ଚାଲିଗଲେ ଯଦି ନାରୀ ଶୃଙ୍ଗାର କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ମୃତଦେହ ପରି ହୁଏ।
ଵଦଂତି ଭୂତଲେ ଲୋକାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଭର୍ତୁର୍ଵିଯୁକ୍ତା ଯା ନାର୍ଯାଃ ଶୃଣୁତ ଭୂତଲେ
ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ କହନ୍ତି—'ଏହି ନାରୀ ପାପିନୀ'—ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପତିଠାରୁ ବିୟୋଗିନୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଇଚ୍ଛଂତ୍ଯା ଵୈ ମହାସୌଖ୍ଯଂ ଭଵିତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । ସୁଜାଯାଯାଃ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଭର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଗୀଯତେ
ଯଦି କେହି ବଡ଼ ସୁଖ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି, ଏକ ସତୀସାଧ୍ବୀ ଜନନୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଶାଶ୍ଵତୋ ଧର୍ମୋ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଭାର୍ଯଯା କିଲ । ଏଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାମି କଥଂ ଭର୍ତା ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ସେଇଠାରୁ, ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ କେବେ ଭି ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ଏକ ଜନନୀ କିପରି ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବେ?
ଇତ୍ଯର୍ଥେ ଶ୍ରୂଯତେ ସଖ୍ଯ ଇତିହାସଃ ପୁରାତନଃ । ସୁଦେଵାଯାଶ୍ଚ ଚରିତଂ ସୁପୁଣ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏହି ବିଷୟରେ, ପୁରୁଣା ଏକ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ—ସୁଦେବାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଚରିତ୍ର।
ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସଖ୍ଯ ଊଚୁଃ- ସୁଦେଵା କା ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା କିମାଚାରା ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଭାଗେ ଵଦ ନଃ ସତ୍ଯମେଵ ଚ
ସଖୀମାନେ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେଉଁ ସୁଦେବାଙ୍କୁ କହିଲ, ସେ କିଏ? ତାଙ୍କର ଆଚରଣ କଣ, ଆମକୁ କହ। ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି କହିଛ, ସତ୍ୟ କଥା ଆମକୁ କୁହ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାରାଜଃ ସ ଆସୀଦ୍ଧର୍ମକୋଵିଦଃ । ମନୁପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ପରଃ
ସୁକଳା କହିଲେ—ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନାମ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସଦା ପୁଣ୍ଯା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।