ରୋଦମାନା ଦିଵାରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରା ଲେଭେ ନ ଵୈ ନିଶି । କ୍ଷୁଧାଂ ନ ଵିଂଦତେ ରାଜନ୍ଦୁଃଖେନ ଵିଦଲୀକୃତା
ସେ ଦିନ ଓ ରାତି କାନ୍ଦୁଥିଲା, ରାତିରେ ଶୁଅନ୍ତି ନଥିଲା, ରାଜା, ଦୁଃଖରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୋକ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁନଥିଲା।
ଅଥ ସଖ୍ଯଃ ସମାଯାତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସୁକଲାଂ ତଦା । ସୁକଲେ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗି କସ୍ମାଦ୍ରୋଦିଷି ସଂପ୍ରତି
ତାପରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ଆସି, ସୁକଳାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ସୁକଳା, ସୁନ୍ଦରୀ, ଏବେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'
ତତସ୍ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯ ଵରାନନେ । ସୁକଲୋଵାଚ- ସ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଭର୍ତା ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ
‘ତେଣୁ ଆମକୁ କହ, ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ, ରୂପବତୀ?’ ସୁକଳା କହିଲେ— 'ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ଧର୍ମରେ ଲାଗି, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।'
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଅଟତେ ମେଦିନୀଂ ତତଃ । ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତଃ ସ୍ଵାମୀ ନିର୍ଦୋଷାଂ ପାପଵର୍ଜିତାମ୍
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୋତେ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ପାପରହିତ ଜଣେ ଘରବାଳିକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାମୀ ଚାଲିଗଲେ।
ଅହଂ ସାଧ୍ଵୀ ସମାଚାରା ସଦା ପୁଣ୍ଯା ପତିଵ୍ରତା । ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତୋ ଭର୍ତା ତୀର୍ଥ ସାଧନତତ୍ପରଃ
ମୁଁ ସଦା ନୀତିମତୀ, ପବିତ୍ର ଓ ପତିବ୍ରତା; ତଥାପି, ସେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ତୀର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଚାଲିଗଲେ।
ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ସଖ୍ଯୋ ଵିଯୋଗେନାତି ପୀଡିତା । ଜୀଵନାଶୋ ଵରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵରଂ ଵୈ ଵିଷଭକ୍ଷଣମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ସଖୀମାନେ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ବିୟୋଗରେ ଅତି ପୀଡ଼ିତ। ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା ଭଲ, କିମ୍ବା ବିଷ ପିଇବା ମଧ୍ୟ ଭଲ।
ଵରମଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶ୍ଚ ଵରଂ କାଯଵିନାଶନମ୍ । ନାରୀଂ ପ୍ରିଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭର୍ତା ଯାତି ସୁନିଷ୍ଠୁରଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ଭିତରକୁ ପଡ଼ିବା ଭଲ, ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ଭଲ; କାରଣ, ଯିଏ ଜଣେ ପ୍ରିୟା ଘରବାଳିକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ଏକଦମ କଠୋର।
ଭର୍ତୃତ୍ଯାଗୋ ଵରଂ ନୈଵ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗୋ ଵରଂ ସଖି । ଵିଯୋଗଂ ନ ସମର୍ଥାହଂ ସହିତୁଂ ନିତ୍ଯଦାରୁଣମ୍
ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ିବା ଭଲ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁ, ବରଂ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭଲ; ଏହି ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖର ବିୟୋଗକୁ ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।
ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ସଖ୍ଯୋ ଵିଯୋଗେନାପି ନିତ୍ଯଶଃ । ସଖ୍ଯ ଊଚୁଃ- ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତୋ ଭର୍ତା ପୁନରେଷ୍ଯତି ତେ ପତିଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ସଖୀମାନେ, ମୁଁ ସଦା ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ। ସଖୀମାନେ କହିଲେ— 'ତୋ ସ୍ୱାମୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ, ସେ ଆଉ ଫେରିବେ।'
ଵୃଥା ଶୋଷଯସେ କାଯଂ ଵୃଥାଶୋକଂ କରୋଷି ଵୈ । ଵୃଥା ତ୍ଵଂ ତପ୍ଯସେ ବାଲେ ଵୃଥା ଭୋଗାନ୍ପରିତ୍ଯଜେଃ
ତୁମେ ଅକାରଣରେ ଦେହକୁ ଶୋଷିଦେଉଛ, ଅକାରଣରେ ଦୁଃଖ କରୁଛ; ଅକାରଣରେ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ, ଅକାରଣରେ ଭୋଗବିଲାସ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ଶିଶୁ।
ପିବସ୍ଵ ପାନଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି ପୂର୍ଵକମ୍ । କସ୍ଯ ଭର୍ତା ସୁତାଃ କସ୍ଯ କସ୍ଯ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ଯାହା ପିଇବାକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ପିଅ; ଯାହା ଖାଇବାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଖାଅ; କାହାର ସ୍ୱାମୀ, କାହାର ସନ୍ତାନ, କାହାର ଆତ୍ମୀୟ-ବାନ୍ଧବ?
କଃ କସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ସଂବଂଧଃ କେନ ଚୈଵ ହି । ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ସଂସାରସ୍ଯ ହି ତତ୍ଫଲମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର? କିଏ କେଉଁଠି ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ଖାଉଅଛି, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ମୃତେ ପ୍ରାଣିନି କୋଽଶ୍ନାତି କୋ ହି ପଶ୍ଯତି ତତ୍ଫଲମ୍ । ପୀଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ଏତତ୍ସଂସାରତଃ ଫଲମ୍
ଜୀବ ମରିଗଲେ, କିଏ ଖାଏ, କିଏ ସେଠାରେ ଫଳ ଦେଖେ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ପିଅଯାଏ, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଭଵତୀଭିଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵେଦସଂମତମ୍ । ଯାତୁ ଭର୍ତୁଃ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକା ସଦୈଵ ହି
ସୁକଳା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ବେଦ ଅନୁସାରୀ ନୁହେଁ; ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଘରବାଳି ସଦା ଏକା ରହିବା ଉଚିତ।'
ପାପଭୂତା ଭଵେନ୍ନାରୀ ତାଂ ନ ମନ୍ଯଂତି ସଜ୍ଜନାଃ । ଭର୍ତୁଃ ସାର୍ଧଂ ସଦା ସଖ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵେଦେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହା ଅନୁସରଣ କରେନି, ସେ ପାପିନୀ ହୁଏ; ସଜ୍ଜନମାନେ ତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦରେ ସଦା ଦେଖାଯାଏ, ଘରବାଳି ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ସଂବଂଧଃ ପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାଜ୍ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନାରୀଣାଂ ଚ ସଦା ତୀର୍ଥଂ ଭର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ସମ୍ପର୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୁଏ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତୀର୍ଥ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ତମେଵାଵାହଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵାଚା କାଯେନ କର୍ମଭିଃ । ମନସା ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭାଵସତ୍ଯେନ ତତ୍ପରା
ସେଉଁଠି, ଜଣେ ନାରୀ ସଦା ମନ, ବଚନ ଓ କାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭର୍ତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂଗଂ ସଦୈଵ ହି । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦା ନାରୀ ଗୃହସ୍ଥା ପରିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମହାତୀର୍ଥ ଭାବେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥା ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରେ—
ଯଜତେ ଦାନପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଗଂଗାଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁ ଫଳ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ କିମ୍ବା ଦାନର ପୁଣ୍ୟରୁ ମିଳେ, ବା ବାରାଣସୀ, ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନ ଚାଵନ୍ତ୍ଯାଂ କେଦାରେ ଶଶିଭୂଷଣେ । ଲଭତେ ନୈଵ ସା ନାରୀ ଯଜମାନା ସଦା କିଲ
ଦ୍ୱାରକା, ଅବନ୍ତୀ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷିତ କେଦାରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏମିତି ଏକ ନାରୀ, ଯଦିଓ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଫଳ କେବେ ପାଉନାହିଁ।
ତାଦୃଶଂ ଫଲମେଵଂ ସା ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କଦା ସଖି । ସୁମୁଖଂ ପୁତ୍ରସୌଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଭୂଷଣମ୍
ଏପରି ଫଳ, ବନ୍ଧୁ, ସେ କେବେ ପାଉନାହିଁ—ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସନ୍ତାନର ସୌଭାଗ୍ୟ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଭୂଷଣ—
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରସୌଭାଗ୍ଯଂ ରୂପଂ ତେଜଃ ଫଲଂ ସଦା । ଯଶଃ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୋତି ଗୁଣଂ ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଳଙ୍କାରର ସୌଭାଗ୍ୟ, ରୂପ, ତେଜ ଓ ଫଳ ସଦା; ସେ ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଲାଭ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ।
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଵିଦ୍ଯମାନେ ଯଦା କାଂତେ ଅନ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ କରୋତି ଯା
ପତିଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସବୁ କିଛି ପାଏ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ପତି ଥିବାବେଳେ ଯଦି ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରେ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ତସ୍ଯାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପରିକଥ୍ଯତେ । ନାରୀଣାଂ ଯୌଵନଂ ରୂପମଵତାରଂ ସ୍ମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାହା ସେଥିପାଇଁ ଅଫଳ ହୁଏ; ସେ ପାପିନୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅବତାର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଏକସ୍ଯାପି ହି ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ତସ୍ଯାର୍ଥେ ଭୂମିମଂଡଲେ । ସୁପୁତ୍ରା ସୁଯଶା ନାରୀ ପରିକଥ୍ଯେତ ଵୈ ସଦା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ନାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଓ ଶୁଭ ଯଶ ପାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ସଂସାରେ ଦୃଶ୍ଯା ନାରୀ ନ ସଂଶଯଃ । ପତିହୀନା ଭଵେନ୍ନାରୀ ଭଵେତ୍ସା ଭୂମିମଂଡଲେ
ଏହି ସଂସାରରେ ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ ନାରୀ ଦେଖାଯାଏ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ପତି ନଥିଲେ ନାରୀ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ହୁଏ।
କୁତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁଖଂ ରୂପଂ ଯଶଃ କୀର୍ତିଃ ସୁତା ଭୁଵି । ସୁଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ କିପରି ସୁଖ, ରୂପ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ହେବ? ସେ ବଡ଼ ଅସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଭୋଗ କରେ।
ପାପଭାଗା ଭଵେତ୍ସା ଚ ଦୁଃଖାଚାରା ସଦୈଵ ହି । ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ତୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ସେ ପାପର ଅଂଶୀ ହୁଏ ଓ ସଦା ଦୁଃଖର ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ। କିନ୍ତୁ, ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ତୁଷ୍ଯଂତି ଋଷଯୋ ଦେଵମାନଵାଃ । ଭର୍ତା ନାଥୋ ଗୁରୁର୍ଭର୍ତା ଦେଵତା ଦୈଵତୈଃ ସହ
ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପତି ହେଉଛନ୍ତି ରକ୍ଷକ, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା।
ଭର୍ତା ତୀର୍ଥଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ନୃପନଂଦନ । ଶୃଂଗାରଂ ଭୂଷଣଂ ରୂପଂ ଵର୍ଣଂ ସୌଗଂଧମେଵ ଚ
ହେ ରାଜନନ୍ଦନ, ପତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ, ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁଗନ୍ଧ।