କଥଯଂତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟୋ ମହାମତିଃ । ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୂଚୁସ୍ତେ ମହାମତିମ୍
ଯଦି ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃକଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ମୋତେ କୁହ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଧର୍ମଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ନାଥସ୍ତେ କୃକଲଃ ଶୁଭେ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚକାରାସୌ କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ସୁଵ୍ରତେ
ଧର୍ମ ଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ପତି କୃକଳା, ହେ ଶୁଭେ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ; ତେବେ, ହେ ସତୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ?
ସାଧଯିତ୍ଵା ମହାତୀର୍ଥଂ ପୁନରେଷ୍ଯତି ଶୋଭନେ । ଏଵମାଶ୍ଵାସିତା ସା ଚ ପୁରୁଷୈରାପ୍ତକାରିଭିଃ
ସେ ମହାତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି ଆସିବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏଭଳି ଭରସା ଦେଇ, ସେମାନେ ତାକୁ ଆଶ୍ବାସନା ଦେଲେ।
ପୁନର୍ଗେହଂ ଗତା ରାଜନ୍ସୁକଲା ଚାରୁଭାଷିଣୀ । ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁକଲାପି ପରାଯଣା
ପୁଣି, ରାଜା, ସୁକଳା, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଘରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଭକ୍ତିମତୀ ସୁକଳା ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଭାବରେ କନ୍ଦିଲେ।
ଯାଵଦାଯାତି ମେ ଭର୍ତ୍ତା ଭୂମୌ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯାମି ସଂସ୍ତରେ । ଘୃତଂ ତୈଲଂ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଦଧିକ୍ଷୀରଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୋ ପତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାସନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭୂମିରେ ଚଟାଇ ଶୋଇବି; ଘିଅ, ତେଲ, ଦହି ଓ ଖିର ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ।
ଲଵଣଂ ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ତଥା ତାଂବୂଲମେଵ ଚ । ମଧୁରଂ ଚ ତଥା ରାଜଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତଂ ଗୁଡାଦିକଂ ତଥା
ଲୁଣ ଓ ପାନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଏହିପରି ମିଠା ଜିନିଷ, ରାଜା, ଗୁଡ଼ ଓ ଏହାଦିକ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।
ଏକାହାରା ନିରାହାରା ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ । ଯାଵଚ୍ଚାଗମନଂ ଭର୍ତୁଃ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏକବେଳା ଖାଇବି କିମ୍ବା ଉପବାସରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତି ଫେରିନାସନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଭୂତ୍ଵା ଏକଵେଣୀଧରା ପୁନଃ । ଏକକଂଚୁକସଂଵୀତା ମଲିନା ଚ ବଭୂଵ ସା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭରିତ ହୋଇ, ସେ ଏକମାତ୍ର ବେଣୀ ଧାରଣ କଲେ, ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ଅସଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
ମଲିନେନାପି ଵସ୍ତ୍ରେଣ ଏକେନୈଵ ସ୍ଥିତା ପୁନଃ । ହାହାକାରଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତୀ ନିଃଶ୍ଵସଂତୀ ସୁଦୁଃଖିତା
ଏକଟି ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧି, ସେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦଉଁଡ଼ିଲା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା।
ଵିଯୋଗାନଲସଂଦଗ୍ଧା କୃଷ୍ଣାଂଗୀ ମଲଧାରିଣୀ । ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାଚାରା ସୁକୃଶା ଵିହ୍ଵଲା ତଦା
ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଦେହ କଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମେଳା ଲଗିଥିଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ରୋଦମାନା ଦିଵାରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରା ଲେଭେ ନ ଵୈ ନିଶି । କ୍ଷୁଧାଂ ନ ଵିଂଦତେ ରାଜନ୍ଦୁଃଖେନ ଵିଦଲୀକୃତା
ସେ ଦିନ ଓ ରାତି କାନ୍ଦୁଥିଲା, ରାତିରେ ଶୁଅନ୍ତି ନଥିଲା, ରାଜା, ଦୁଃଖରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୋକ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁନଥିଲା।
ଅଥ ସଖ୍ଯଃ ସମାଯାତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସୁକଲାଂ ତଦା । ସୁକଲେ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗି କସ୍ମାଦ୍ରୋଦିଷି ସଂପ୍ରତି
ତାପରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ଆସି, ସୁକଳାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ସୁକଳା, ସୁନ୍ଦରୀ, ଏବେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'
ତତସ୍ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯ ଵରାନନେ । ସୁକଲୋଵାଚ- ସ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଭର୍ତା ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ
‘ତେଣୁ ଆମକୁ କହ, ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ, ରୂପବତୀ?’ ସୁକଳା କହିଲେ— 'ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ଧର୍ମରେ ଲାଗି, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।'
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଅଟତେ ମେଦିନୀଂ ତତଃ । ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତଃ ସ୍ଵାମୀ ନିର୍ଦୋଷାଂ ପାପଵର୍ଜିତାମ୍
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ମୋତେ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ପାପରହିତ ଜଣେ ଘରବାଳିକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାମୀ ଚାଲିଗଲେ।
ଅହଂ ସାଧ୍ଵୀ ସମାଚାରା ସଦା ପୁଣ୍ଯା ପତିଵ୍ରତା । ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଗତୋ ଭର୍ତା ତୀର୍ଥ ସାଧନତତ୍ପରଃ
ମୁଁ ସଦା ନୀତିମତୀ, ପବିତ୍ର ଓ ପତିବ୍ରତା; ତଥାପି, ସେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ତୀର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଚାଲିଗଲେ।
ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ସଖ୍ଯୋ ଵିଯୋଗେନାତି ପୀଡିତା । ଜୀଵନାଶୋ ଵରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵରଂ ଵୈ ଵିଷଭକ୍ଷଣମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ସଖୀମାନେ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ବିୟୋଗରେ ଅତି ପୀଡ଼ିତ। ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା ଭଲ, କିମ୍ବା ବିଷ ପିଇବା ମଧ୍ୟ ଭଲ।
ଵରମଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶ୍ଚ ଵରଂ କାଯଵିନାଶନମ୍ । ନାରୀଂ ପ୍ରିଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭର୍ତା ଯାତି ସୁନିଷ୍ଠୁରଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ଭିତରକୁ ପଡ଼ିବା ଭଲ, ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ଭଲ; କାରଣ, ଯିଏ ଜଣେ ପ୍ରିୟା ଘରବାଳିକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ଏକଦମ କଠୋର।
ଭର୍ତୃତ୍ଯାଗୋ ଵରଂ ନୈଵ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗୋ ଵରଂ ସଖି । ଵିଯୋଗଂ ନ ସମର୍ଥାହଂ ସହିତୁଂ ନିତ୍ଯଦାରୁଣମ୍
ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ିବା ଭଲ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁ, ବରଂ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭଲ; ଏହି ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖର ବିୟୋଗକୁ ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।
ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ସଖ୍ଯୋ ଵିଯୋଗେନାପି ନିତ୍ଯଶଃ । ସଖ୍ଯ ଊଚୁଃ- ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତୋ ଭର୍ତା ପୁନରେଷ୍ଯତି ତେ ପତିଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ସଖୀମାନେ, ମୁଁ ସଦା ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ। ସଖୀମାନେ କହିଲେ— 'ତୋ ସ୍ୱାମୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ, ସେ ଆଉ ଫେରିବେ।'
ଵୃଥା ଶୋଷଯସେ କାଯଂ ଵୃଥାଶୋକଂ କରୋଷି ଵୈ । ଵୃଥା ତ୍ଵଂ ତପ୍ଯସେ ବାଲେ ଵୃଥା ଭୋଗାନ୍ପରିତ୍ଯଜେଃ
ତୁମେ ଅକାରଣରେ ଦେହକୁ ଶୋଷିଦେଉଛ, ଅକାରଣରେ ଦୁଃଖ କରୁଛ; ଅକାରଣରେ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ, ଅକାରଣରେ ଭୋଗବିଲାସ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ଶିଶୁ।
ପିବସ୍ଵ ପାନଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି ପୂର୍ଵକମ୍ । କସ୍ଯ ଭର୍ତା ସୁତାଃ କସ୍ଯ କସ୍ଯ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ଯାହା ପିଇବାକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ପିଅ; ଯାହା ଖାଇବାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଖାଅ; କାହାର ସ୍ୱାମୀ, କାହାର ସନ୍ତାନ, କାହାର ଆତ୍ମୀୟ-ବାନ୍ଧବ?
କଃ କସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ସଂବଂଧଃ କେନ ଚୈଵ ହି । ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ସଂସାରସ୍ଯ ହି ତତ୍ଫଲମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର? କିଏ କେଉଁଠି ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ଖାଉଅଛି, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ମୃତେ ପ୍ରାଣିନି କୋଽଶ୍ନାତି କୋ ହି ପଶ୍ଯତି ତତ୍ଫଲମ୍ । ପୀଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ବାଲେ ଏତତ୍ସଂସାରତଃ ଫଲମ୍
ଜୀବ ମରିଗଲେ, କିଏ ଖାଏ, କିଏ ସେଠାରେ ଫଳ ଦେଖେ? ଏଠାରେ ଖାଯାଯାଏ, ପିଅଯାଏ, ଶିଶୁ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଭଵତୀଭିଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵେଦସଂମତମ୍ । ଯାତୁ ଭର୍ତୁଃ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକା ସଦୈଵ ହି
ସୁକଳା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ବେଦ ଅନୁସାରୀ ନୁହେଁ; ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଘରବାଳି ସଦା ଏକା ରହିବା ଉଚିତ।'
ପାପଭୂତା ଭଵେନ୍ନାରୀ ତାଂ ନ ମନ୍ଯଂତି ସଜ୍ଜନାଃ । ଭର୍ତୁଃ ସାର୍ଧଂ ସଦା ସଖ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵେଦେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହା ଅନୁସରଣ କରେନି, ସେ ପାପିନୀ ହୁଏ; ସଜ୍ଜନମାନେ ତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦରେ ସଦା ଦେଖାଯାଏ, ଘରବାଳି ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ସଂବଂଧଃ ପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାଜ୍ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନାରୀଣାଂ ଚ ସଦା ତୀର୍ଥଂ ଭର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ସମ୍ପର୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୁଏ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତୀର୍ଥ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ତମେଵାଵାହଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵାଚା କାଯେନ କର୍ମଭିଃ । ମନସା ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭାଵସତ୍ଯେନ ତତ୍ପରା
ସେଉଁଠି, ଜଣେ ନାରୀ ସଦା ମନ, ବଚନ ଓ କାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭର୍ତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂଗଂ ସଦୈଵ ହି । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଦା ନାରୀ ଗୃହସ୍ଥା ପରିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମହାତୀର୍ଥ ଭାବେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥା ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରେ—
ଯଜତେ ଦାନପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଗଂଗାଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁ ଫଳ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ କିମ୍ବା ଦାନର ପୁଣ୍ୟରୁ ମିଳେ, ବା ବାରାଣସୀ, ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନ ଚାଵନ୍ତ୍ଯାଂ କେଦାରେ ଶଶିଭୂଷଣେ । ଲଭତେ ନୈଵ ସା ନାରୀ ଯଜମାନା ସଦା କିଲ
ଦ୍ୱାରକା, ଅବନ୍ତୀ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷିତ କେଦାରରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏମିତି ଏକ ନାରୀ, ଯଦିଓ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଫଳ କେବେ ପାଉନାହିଁ।