ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ପାଠ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ପ୍ରଭୁ ସଗର ଭୂମିରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ— 'ହେ ଶଙ୍କର, ଏବେ ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— 'ସେ ସୂର୍ୟବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଥିଲେ। ହେ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ବିପଦ ଆସିଲାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଥିଲା।'
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମିଶି, ହେ ନାରଦ, ଏହିପରି ଦଳ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ହୈହୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ସଗର ରାଜା ପରେବେଳେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେନି। ତାଙ୍କର ଭଲ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ପୂର୍ବରୁ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ବାଛିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ, ଅରଣ୍ୟରେ ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ ତା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି, ହେ ନାରଦ, ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ତୁମର ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ହେବେ।'
ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁହଁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ମାସ ପରେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମହାମୁନି ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଇଥିଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇ ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହା ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ବଧ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେ ସମୟରେ ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଲେ, ହେ ରାଜା।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମରେ ରହି ସେମାନେଙ୍କୁ ଅଧୀନ କଲେ ଓ ସେମାନେଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧେକ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ସେ ପାରଦ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡିଆ, ପଲ୍ଲବ ଓ ଦାଢ଼ିଆ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ରାଜା ଶୀଘ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ । ଵେଲା ସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ନିକଟରୁ ନେଇଯାଇ, ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଥିଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ନାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପୁସ୍ତଦାତେଵୈ ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଦିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଖୋଦିଲେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳିଲେନି।
ତତ୍ରୈକମାଦିପୁରୁଷଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ କପିଲଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ, ସେମାନେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଜଗତର ନାଥ କପିଳ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ । ଦଗ୍ଧାଃ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଽଵଶେଷିତାଃ
ସେ ଜାଗିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସାଠି ହଜାର ଲୋକ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ହୃଷୀକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋପରଃ । ଶୂରଃ ପଂଚଜନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ଦ୍ଵିଜ
ହୃଷୀକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥୋପର, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚଜନ—ଏହିମାନେ, ଦ୍ୱିଜ, ତାଙ୍କ ବଂଶର ଉତ୍ପାଦକ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ପଂଚଵରାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଂଶଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁକୀର୍ତିଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ତନଯଂ ଵିଭୁଃ
ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଵର ଦେଲେ—ବଂଶ, ମୋକ୍ଷ, ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପୁଅ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେଥ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ । ତମାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ହେବାର ଗୌରବ ପାଇଲେ; ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଘୋଡ଼ା ଫେରାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଗାଂଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଅଘଂ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ତକ୍ଷଣାତ୍ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଚରଣାବ୍ଜସମୁଦ୍ଭୂତା ଗଂଗା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ପାପାନାଂ ସ୍ଥୂଲରାଶୀନାଂ ନାଶିନୀ ଚେତି ନାରଦ
ଫୁଲର ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଭାରି ପାପର ଢେରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ନାରଦ।