ନାସ୍ତ୍ଯାସାଂ ହି ପୃଥଗ୍ଧର୍ମଃ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଵିନା । ତସ୍ମାତ୍କାଂତସହାଯଂ ତେ କୁର୍ଵାଣା ସୁଖଦାଯିନୀ
ନାରୀମାନେ ପତିଙ୍କ ସେବା ବିନା ଅଲଗା କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ସାଥୀ ହୁଏ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ତଵଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଆଗମିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ରୂପଂ ଶୀଲଂ ଗୁଣଂ ଭକ୍ତିଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଵଯସ୍ତଥା
ମୁଁ ତୁମର ଛାୟା ତଳେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ ଆସିବି, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ରୂପ, ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ବୟସ୍ ଭାବିବା ପରେ—
ସୌକୁମାର୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ କୃକଲଃ ସ ପୁନଃପୁନଃ । ଯଦ୍ଯେଵଂ ହି ନଯିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଗମାର୍ଗଂ ସୁଦୁଃଖଦମ୍
ତାଙ୍କର କୋମଳତା ଭାବି, କଛୁଆ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ: ଯଦି ଏଭଳି ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭରା କଠିନ ପଥରେ ନେଇଯିବି।
ରୂପନାଶୋ ଭଵେଚ୍ଚାସ୍ଯାଃ ଶୀତାତପଵିଲୋଡନାତ୍ । ପଦ୍ମଗର୍ଭପ୍ରତୀକାଶମସ୍ଯାଶ୍ଚାଂଗଂ ପ୍ରଵର୍ଣକମ୍
ଶୀତ ଓ ତାପରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ନଷ୍ଟ ହେବ; ପଦ୍ମ କୁଡ଼ିର ଦଳ ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରଙ୍ଗ ହରାଇଯିବ।
ଝଂଝାଵାତେନ ଶୀତେନ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପଂଥାଃ କର୍କଶ ସୁଗ୍ରାଵା ପାଦୌଚାସ୍ଯାଃ ସୁକୋମଲୌ
ପବନ ଓ ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ଚର୍ମ କଳା ହେବ; ପଥ ଅତି କଠିନ ଓ ପାଥରିଆ, ତାଙ୍କର ପାଉଁ ବହୁତ କୋମଳ।
ଏଷ୍ଯତେ ଵେଦନାଂ ତୀଵ୍ରାମଥୋ ଗଂତୁଂ ନ ଚ କ୍ଷମା । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାଭିପରୀତାଂଗୀ କୀଦୃଶୀଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଅନୁଭବିବେ ଏବଂ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବେନି; ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅଙ୍ଗ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହେବ?
ଵାମାଂଗୀ ମମ ଚ ସ୍ଥାନଂ ସୁଖସ୍ଥାନଂ ଵରାନନା । ମମ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚାଶ୍ରଯଃ
ତାଙ୍କର ବାମ ଅଂଶ ମୋର ଅବସ୍ଥାନ, ଏହା ସୁଖର ସ୍ଥାନ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ; ସେ ସଦା ମୋ ପ୍ରାଣର ପ୍ରିୟା, ସଦା ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ।
ନାଶମେତି ଯଦା ବାଲା ମମ ନାଶୋ ଭଵେଦିହ । ଇଯଂ ମେ ଜୀଵିକା ନିତ୍ଯମିଯଂ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରୀ
ଯେବେ ଏହି ବାଳିକା ନଷ୍ଟ ହେବ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେବି; ସେ ମୋର ସଦାରଣ ଜୀବିକା, ସେ ମୋ ପ୍ରାଣର ଅଧିକାରିଣୀ।
ନ ନଯିଷ୍ଯେ ଵନଂ ତୀର୍ଥମେକଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯହଂ ଵ୍ରଜେ । ଚିଂତଯିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ନୂନଂ କୃକଲେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥକୁ ନେଇଯିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏକାକି ଯିବି; କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମହାତ୍ମା କଛୁଆ—
ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତାନୁଗୋ ଭାଵସ୍ତଯା ଜ୍ଞାତୋ ନୃପୋତ୍ତମ । ପୁନରୂଚେ ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ତାରଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ତଦା
ତାଙ୍କର ଭାବନା ମନକୁ ଅନୁସରିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହା ବୁଝିଲେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାପରେ ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ, ପତି ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବାବେଳେ, ପୁନି କହିଲେ।
ଅନଘା ନୈଵ ଵୈ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ପୁରୁଷୈଃ ଶୃଣୁ ସତ୍ତମ । ମୂଲମେଵଂ ହି ଧର୍ମସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ମହାମତେ
ହେ ପାପହୀନ, ଶୁଣ, ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ବି ଜୀବନସଂଗିନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ସେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ମୂଳ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗ ମାମେଵଂ ନଯ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ହି ତେନାପି ପ୍ରିଯାଯା ଭାଷିତଂ ବହୁ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ମୋ ସହିତ ଏହିପରି ଆଚରଣ କର। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ—
ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ଵଚୋ ବ୍ରୂତେ ତାମେଵଂ କୃକଲଃ ପୁନଃ । ନୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତା ଧର୍ମେଣ ଵୈ ପ୍ରିଯେ
ହସି ହସି କୃକଳା ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ— 'ଧର୍ମରେ ଅଧିକାରରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଜୀବନସଂଗିନୀକୁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରିୟା।'
ଯେନ ଭାର୍ଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ସୁନୀତା ଧର୍ମଚାରିଣୀ । ଦଶାଂଗଧର୍ମସ୍ତେନାପି ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଵରାନନେ
ଯଦି କୌଣସି ଜନ, ନୀତିମତୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଜୀବନସଂଗିନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ସେ ଦଶପ୍ରକାର ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମେଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନୈଵ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ କଦା ପ୍ରିଯେ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସଂବୋଧ୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ତେଣୁ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ମୁଁ କେବେ ବି ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରିୟା। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଆଶ୍ବାସନା ଦେଲେ।
ତସ୍ଯା ଅଜ୍ଞାତମାତ୍ରେଣ ସସାର୍ଥେନ ସମଂ ଗତଃ । ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ କୃକଲେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣି
ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅଜାଣି ଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମହାନ କୃକଳା ଚାଲିଯିବା ପରେ—
ଦେଵକର୍ମସୁଵେଲାଯାଂ କାଲେ ପୁଣ୍ଯେ ଶୁଭାନନା । ନୈଵ ପଶ୍ଯତି ଭର୍ତାରଂ କୃକଲଂ ନିଜମଂଦିରେ
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଶୁଭ ସମୟରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ତାଙ୍କ ଘରେ ନିଜ ପତି କୃକଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତା ରୁଦମାନା ସୁଦୁଃଖିତା । ଵଯସ୍ଯାନ୍ପୃଚ୍ଛତେ ଭର୍ତୁର୍ଦୁଃଖଶୋକାଧିପୀଡିତା
ସେ ତ୍ୱରାରେ ଉଠି, ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେଠାରେ ପତି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାରିତ।
ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵା ମହାଭାଗା ଦୃଷ୍ଟୋଽସୌ କୃକଲୋ ମମ । ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୋ ଗତଃ କ୍ଵାପି ଭଵଂତୋ ମମ ବାଂଧଵାଃ
ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ମୋ ପ୍ରାଣନାଥ କୃକଳା କେଉଁଠି ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ କି? ତୁମେମାନେ ମୋର ଆତ୍ମୀୟ।
ଯଦି ଦୃଷ୍ଟୋ ମହାଭାଗାଃ କୃକଲୋ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଭର୍ତାରଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ତାରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯପଂଡିତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ମୋ ପତି, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ସତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ କୃକଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ କି?
କଥଯଂତୁ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟୋ ମହାମତିଃ । ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୂଚୁସ୍ତେ ମହାମତିମ୍
ଯଦି ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃକଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ମୋତେ କୁହ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଧର୍ମଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ନାଥସ୍ତେ କୃକଲଃ ଶୁଭେ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚକାରାସୌ କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ସୁଵ୍ରତେ
ଧର୍ମ ଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ପତି କୃକଳା, ହେ ଶୁଭେ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ; ତେବେ, ହେ ସତୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ?
ସାଧଯିତ୍ଵା ମହାତୀର୍ଥଂ ପୁନରେଷ୍ଯତି ଶୋଭନେ । ଏଵମାଶ୍ଵାସିତା ସା ଚ ପୁରୁଷୈରାପ୍ତକାରିଭିଃ
ସେ ମହାତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି ଆସିବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏଭଳି ଭରସା ଦେଇ, ସେମାନେ ତାକୁ ଆଶ୍ବାସନା ଦେଲେ।
ପୁନର୍ଗେହଂ ଗତା ରାଜନ୍ସୁକଲା ଚାରୁଭାଷିଣୀ । ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁକଲାପି ପରାଯଣା
ପୁଣି, ରାଜା, ସୁକଳା, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଘରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଭକ୍ତିମତୀ ସୁକଳା ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଭାବରେ କନ୍ଦିଲେ।
ଯାଵଦାଯାତି ମେ ଭର୍ତ୍ତା ଭୂମୌ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯାମି ସଂସ୍ତରେ । ଘୃତଂ ତୈଲଂ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଦଧିକ୍ଷୀରଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୋ ପତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାସନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭୂମିରେ ଚଟାଇ ଶୋଇବି; ଘିଅ, ତେଲ, ଦହି ଓ ଖିର ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ।
ଲଵଣଂ ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ତଥା ତାଂବୂଲମେଵ ଚ । ମଧୁରଂ ଚ ତଥା ରାଜଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତଂ ଗୁଡାଦିକଂ ତଥା
ଲୁଣ ଓ ପାନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଏହିପରି ମିଠା ଜିନିଷ, ରାଜା, ଗୁଡ଼ ଓ ଏହାଦିକ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।
ଏକାହାରା ନିରାହାରା ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ । ଯାଵଚ୍ଚାଗମନଂ ଭର୍ତୁଃ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏକବେଳା ଖାଇବି କିମ୍ବା ଉପବାସରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତି ଫେରିନାସନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଭୂତ୍ଵା ଏକଵେଣୀଧରା ପୁନଃ । ଏକକଂଚୁକସଂଵୀତା ମଲିନା ଚ ବଭୂଵ ସା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭରିତ ହୋଇ, ସେ ଏକମାତ୍ର ବେଣୀ ଧାରଣ କଲେ, ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ଅସଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
ମଲିନେନାପି ଵସ୍ତ୍ରେଣ ଏକେନୈଵ ସ୍ଥିତା ପୁନଃ । ହାହାକାରଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତୀ ନିଃଶ୍ଵସଂତୀ ସୁଦୁଃଖିତା
ଏକଟି ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧି, ସେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦଉଁଡ଼ିଲା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା।
ଵିଯୋଗାନଲସଂଦଗ୍ଧା କୃଷ୍ଣାଂଗୀ ମଲଧାରିଣୀ । ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାଚାରା ସୁକୃଶା ଵିହ୍ଵଲା ତଦା
ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଦେହ କଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମେଳା ଲଗିଥିଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।