ଏଵମାଭ୍ଯୁଦଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେଷୁ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । କାଯସ୍ଯ ଚ କ୍ଷଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜରଯା ପରିପୀଡିତଃ
ଏଭଳି ଲାଭ କେମିତି ମିଳେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି; ଶରୀର ଖରାପ ହେଉଛି ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି,
ଦାନଂ ତେନ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମାଶାଂ କସ୍ଯ ନ କାରଯେତ୍ । ମୃତେ ଚ ମଯି ମେ ପୁତ୍ରା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ସେବେଳେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—କାହାର ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ? ମୁଁ ମରିଗଲେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନମାନେ
କଥମେତେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମାଂ ଵିନା ସୁହୃଦୋ ମମ । ତେଷାଂ ମୋହାତ୍ପ୍ରମୁଗ୍ଧୋ ଵୈ ନ ଦଦାତି ସ କିଂଚନ
ମୋ ବିନା ଏମାନେ କିପରି ହେବେ? ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ କିଛି ଦେଉନାହିଁ।
ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରଯାତି ମୋହାତ୍ମା ରୁଦଂତି ମିତ୍ରବାଂଧଵାଃ । ଦୁଃଖେନ ପୀଡିତାଃ ସର୍ଵେ ମାଯାମୋହେନ ପୀଡିତାଃ
ମୋହରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ମିତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, ମାୟା ଓ ମୋହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ସଂକଲ୍ପଯଂତି ଦାନାନି ମୋକ୍ଷଂ ଵୈ ଚିଂତଯଂତି ଚ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତେ ମହାରାଜ ମାଯାମୋହେ ଗତେ ସତି
ସେମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ମନେ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଲୋକଟି ମରିଯିବା ପରେ ଏବଂ ମାୟାର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲେ,
ଵିସ୍ମରଂତି ଚ ଦାନାନି ଲୋଭାତ୍ମାନୋ ଦଦଂତି ନ । ଯୋଽସୌ ମୃତୋ ମହାରାଜ ଯମପଂଥଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସେମାନେ ଦାନକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ଲୋଭୀ ଲୋକେ କେବେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମରିଯାଏ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଯମଙ୍କର ପଥରେ ଯାଏ।
ତୃଷାକ୍ଷୁଧାସମାକ୍ରାଂତୋ ବହୁଦୁଃଖୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତୀବ୍ର ତରସ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଭୋଗିଥାଏ; ତେଣୁ ନିଜେ ହାତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ କସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ନୃପୋତ୍ତମ । ସଂସାରେ ନାସ୍ତି କଃ କସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଦୀଯତେ
କାହାର ପୁଅ ଓ କାହାର ନାତି, କାହାର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା? ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର? ତେଣୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଞାନଵତା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ନଂ ପାନଂ ଚ ତାଂବୂଲମୁଦକଂ କାଂଚନଂ ତଥା
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜେ ହାତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ପାନ, ପାନି ଓ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୁଗ୍ମଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଛତ୍ରଂ ଚ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଜଲପାତ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ସୋଦକାନି ନୃପୋତ୍ତମ
ଯୁଗଳ ବସ୍ତ୍ର, ଛତା ମଧ୍ୟ ନିଜେ ହାତେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଅନେକ ପାନି ଭରା ପାତ୍ର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦେବା ଉଚିତ।
ଵାହନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଯାନାନ୍ଯେଵ ମହାମତେ । ନାନାଗଂଧାନ୍ସକର୍ପୂରଂ ଯମପଂଥ ସୁଖପ୍ରଦେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯାନବାହନ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଓ କର୍ପୁର ସହିତ, ଯାହା ଯମଙ୍କର ପଥରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଉପାନହୌ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯେ ଯଦୀଚ୍ଛେଦ୍ଵିପୁଲଂ ସୁଖମ୍ । ଏତୈର୍ଦାନୈର୍ମହାରାଜ ଯମପଂଥଂ ସୁଖେନ ଵୈ
ଯଦି ବଡ଼ ସୁଖ ଚାହାଁ, ତେବେ ଜୁତା ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାରାଜ, ଯମଙ୍କର ପଥ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଯାତି ମାନଵୋ ରାଜନ୍ଯମଦୂତୈରଲଂକୃତମ୍
ମଣିଷ ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଶୋଭିତ କରି ନେଇଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ 2.41 ଵେନ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରୋ ଭାର୍ଯା କଥଂ ତୀର୍ଥଂ ପିତାମାତା କଥଂ ଵଦ । ଗୁରୁଶ୍ଚୈଵ କଥଂ ତୀର୍ଥଂ ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ଭେନ କହିଲେ— ପୁଅ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ପିତା ଓ ମାତା କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ଏବଂ ଗୁରୁ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ? ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଅସ୍ତି ଵାରାଣସୀ ରମ୍ଯା ଗଂଗାଯୁକ୍ତା ମହାପୁରୀ । ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଵୈଶ୍ଯୈକଃ କୃକଲୋ ନାମ ନାମତଃ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସହିତ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ବଡ଼ ସୁନ୍ଦର ସହର ବାରାଣସୀ ଅଛି; ସେଠାରେ କ୍ରକଳ ନାମକ ଜଣେ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାସାଧ୍ଵୀ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ଧର୍ମାଚାରପରା ନିତ୍ଯଂ ସା ଵୈ ପତିପରାଯଣା
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଏକ ମହାସତୀ ଓ ପତିଭକ୍ତା ଥିଲେ; ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
ସୁକଲା ନାମ ପୁଣ୍ଯାଂଗୀ ସୁପୁତ୍ରା ଚାରୁମଂଗଲା । ସତ୍ଯଂଵଦା ସଦା ଶୁଦ୍ଧା ପ୍ରିଯାକାରା ପ୍ରିଯପ୍ରିଯା
ସୁକଳା ନାମକ, ପବିତ୍ର ଦେହ ଥିବା, ଭଲ ପୁଅ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ; ସେ ସଦା ସତ୍ୟ କହୁଥିଲେ, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଆକୃତିରେ ଆକର୍ଷକ, ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ।
ଏଵଂଗୁଣୈଃ ସମାଯୁକ୍ତା ସୁଭଗା ଚାରୁକାରିଣୀ । ସ ଵୈଶ୍ଯ ଉତ୍ତମୋ ନାନା ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ଗୁଣୀ
ଏମିତି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ବଣିକ ଉତ୍ତମ, ନାନା ଧର୍ମ ଜାଣୁଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗୁଣବାନ ଥିଲେ।
ପୁରାଣେ ଶ୍ରୌତଧର୍ମେ ଚ ସଦା ଶ୍ରଵଣତତ୍ପରଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍
ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଧର୍ମରେ ସେ ସଦା ଶ୍ରବଣରେ ଲାଗିଥିଲେ; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନିର୍ଗତୋ ଯାତ୍ରାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯମଂଗଲାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରସଂଗେନ ସାର୍ଥଵାହେନ ତେନ ଚ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସେ ସାର୍ଥବାହ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମମାର୍ଗଂ ତୁ ତମୁଵାଚ ପତିଵ୍ରତା । ପତିସ୍ନେହେନ ସଂମୁଗ୍ଧା ଭର୍ତାରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମର ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପତିଭକ୍ତା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସ୍ନେହରେ ଭରିଯାଇ, ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁକଲୋଵାଚ- ଅହଂ ତେ ଧର୍ମତଃ ପତ୍ନୀ ସହପୁଣ୍ଯକରା ପ୍ରିଯ । ପତିମାର୍ଗଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ ପତିଦେଵଂ ଯଜାମ୍ଯହମ୍
ସୁକଳା କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ପ୍ରିୟ, ସହପୁଣ୍ୟ କରିବା ସାଥୀ; ପତିଙ୍କର ପଥ ଅପେକ୍ଷା କରି, ମୁଁ ପତିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଏ।
କଦା ନୈଵ ମଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସାମୀପ୍ଯଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତଵଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କରିଷ୍ଯେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବେ ମୁଁ ତୁମର ସାନିଧ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ତୁମର ଛାୟା ତଳେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ କରିବି।
ପତିଵ୍ରତାଖ୍ଯଂ ପାପଘ୍ନଂ ନାରୀଣାଂ ଗତିଦାଯକମ୍ । ପୁଣ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ଯା ସ୍ଯାତ୍ପତିପରାଯଣା
ଯାହାକୁ ପତିବ୍ରତା ବୋଲାଯାଏ, ସେହି ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାପକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସଂସାରରେ ଯିଏ ପତି ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଠିକି ନାରୀକୁ ପୁଣ୍ୟବତୀ ବୋଲାଯାଏ।
ଯୁଵତୀନାଂ ପୃଥକ୍ତୀର୍ଥଂ ଵିନା ଭର୍ତୁର୍ନ ଶୋଭତେ । ସୁଖଦଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ଲୋକେ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯକମ୍
ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କର ପତି ବିନା ଅଲଗା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ ଶୋଭା ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏହାରେ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ, ନାହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଶକ୍ତି।
ସଵ୍ଯଂ ପାଦଂ ଚ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ଵିଦ୍ଧି ସତ୍ତମ । ଵାମଂ ଚ ପୁଷ୍କରଂ ତସ୍ଯ ଯା ନାରୀ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତିଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଉଁକୁ ପ୍ରୟାଗ ଭାବିବାକୁ ଜାଣ, ତାଙ୍କ ବାମ ପାଉଁକୁ ପୁଷ୍କର ଭାବିବାକୁ ଜାଣ; ଯେଉଁ ନାରୀ ଏଭଳି ଭାବନା କରେ—
ତସ୍ଯ ପାଦୋଦକସ୍ନାନାତ୍ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପରି ଜାଯତେ । ପ୍ରଯାଗପୁଷ୍କରସମଂ ସ୍ନାନଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ପତିଙ୍କ ପାଉଁର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଉପଜେ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ନାନ ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କର ସମାନ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯୋ ଭର୍ତା ସର୍ଵପୁଣ୍ଯମଯଃ ପତିଃ । ମଖାନାଂ ଯଜନାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵୈ ଭଵତି ଦୀକ୍ଷିତେ
ପତି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଆଧାର; ଯେପରିକି ଦୀକ୍ଷିତ ମାନେ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ସେଵଯା ଭର୍ତୁରେଵ ହି । ଗଯାଦୀନାଂ ସୁତୀର୍ଥାନାଂ ଯାତ୍ରାଂ କୃତ୍ଵା ହି ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ସେହି ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ପତିଙ୍କ ସେବା କରିଲେ ମିଳେ; ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ—
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଭର୍ତୁଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦପି । ସମାସେନ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ପତିଙ୍କ ସେବା ଓ ଶୁଶୂଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।