ପୁଷ୍ପମାଲାନ୍ଵିତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରେଣ ଶୋଭିତମ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଵେଦମଂତ୍ରୈସ୍ତଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ମହାମତେ
ଫୁଲ ମାଳା ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉପଚାରୈଃ ପଵିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଷୋଡଶୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍ । ସ୍ଵଲଂକୃତ୍ଯ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଷୋଡ଼ଶ ପବିତ୍ର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ଭଲ ଭାବେ ଶୋଭା ଦେଇ, ପରେ ଏହାକୁ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଷୋଡଶୈଵ ତତୋ ଗାଵଃ ସଵସ୍ତ୍ରାଃ କାଂସ୍ଯଦୋହନାଃ । କୁଂଭଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ସକାଂଚନାମ୍
ତାପରେ, ଷୋଡ଼ଶଟି ବସ୍ତ୍ରପରିଧାନ କରାଯାଇଥିବା ଗାଈ, କାଂସା ଦୁଧ ବାହାରିବା ପାତ୍ର ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଈ ପାଖରେ ଏକ ଘଡ଼ା ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ତଥା ଦ୍ଵାଦଶକା ଗାଵୋ ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷଣାଃ । ପୃଥଗ୍ଭୂତାଯ ଵିପ୍ରାଯ ଦାତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏଭଳି, ବାରୋଟି ଗାଈକୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ଅଲଗା ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମାଦୀନି ଦାନାନି ଅନ୍ଯାନି ନୃପନଂଦନ । ତୀର୍ଥକାଲଂ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରାଵସଥମେଵ ଚ
ଏପରି ଅନ୍ୟ ଦାନମାନେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଉଚିତ ସମୟରେ ଦେବା ଉଚିତ, ରାଜନନ୍ଦନ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଵେନ ଦାତଵ୍ଯଂ ବହୁପୁଣ୍ଯକରଂ ଭଵେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଦ୍ଦାନଂ କାମନାପରିକଲ୍ପିତମ୍
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ ଦାନ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଦିଆଯାଏ,
ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଭାଵେନ ଭାଵନାପରିଭାଵିତଃ । ତାଦୃକ୍ଫଲଂ ସମଶ୍ନାତି ମାନୁଷୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦାନ ଦେବାର ଭାବ ଓ ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ, ମଣିଷ ସେହିପରି ଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଜ୍ଞାଦିଷୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତେନ ଦାନେନ ତସ୍ଯାପି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଉନ୍ନତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ଏହି ଦାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା କେମିତି ଲାଭ ମିଳେ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵୃଦ୍ଧିଂ ସମାପ୍ନୋତି ନ ଚ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଵିଂଦତି । ଭୋଗାନ୍ଭୁନକ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଜୀଵମାନସ୍ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ; ଜୀବନକାଳରେ ଧାର୍ମିକ ମଣିଷ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଐଂଦ୍ରାଂସ୍ତୁ ଭୁଂକ୍ତେ ଭୋଗାନ୍ସ ଦାତା ଦିଵ୍ଯାଂ ଗତିଂ ଗତଃ । ସ୍ଵକୁଲଂ ନଯତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ କଲ୍ପାନାଂ ଚ ସହସ୍ରକମ୍
ଏହିପରି ଦାନକାରୀ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଏଵମାଭ୍ଯୁଦଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେଷୁ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । କାଯସ୍ଯ ଚ କ୍ଷଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜରଯା ପରିପୀଡିତଃ
ଏଭଳି ଲାଭ କେମିତି ମିଳେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି; ଶରୀର ଖରାପ ହେଉଛି ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି,
ଦାନଂ ତେନ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମାଶାଂ କସ୍ଯ ନ କାରଯେତ୍ । ମୃତେ ଚ ମଯି ମେ ପୁତ୍ରା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ସେବେଳେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—କାହାର ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ? ମୁଁ ମରିଗଲେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନମାନେ
କଥମେତେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମାଂ ଵିନା ସୁହୃଦୋ ମମ । ତେଷାଂ ମୋହାତ୍ପ୍ରମୁଗ୍ଧୋ ଵୈ ନ ଦଦାତି ସ କିଂଚନ
ମୋ ବିନା ଏମାନେ କିପରି ହେବେ? ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ କିଛି ଦେଉନାହିଁ।
ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରଯାତି ମୋହାତ୍ମା ରୁଦଂତି ମିତ୍ରବାଂଧଵାଃ । ଦୁଃଖେନ ପୀଡିତାଃ ସର୍ଵେ ମାଯାମୋହେନ ପୀଡିତାଃ
ମୋହରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ମିତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, ମାୟା ଓ ମୋହରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ସଂକଲ୍ପଯଂତି ଦାନାନି ମୋକ୍ଷଂ ଵୈ ଚିଂତଯଂତି ଚ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତେ ମହାରାଜ ମାଯାମୋହେ ଗତେ ସତି
ସେମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ମନେ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଲୋକଟି ମରିଯିବା ପରେ ଏବଂ ମାୟାର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲେ,
ଵିସ୍ମରଂତି ଚ ଦାନାନି ଲୋଭାତ୍ମାନୋ ଦଦଂତି ନ । ଯୋଽସୌ ମୃତୋ ମହାରାଜ ଯମପଂଥଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସେମାନେ ଦାନକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ଲୋଭୀ ଲୋକେ କେବେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମରିଯାଏ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଯମଙ୍କର ପଥରେ ଯାଏ।
ତୃଷାକ୍ଷୁଧାସମାକ୍ରାଂତୋ ବହୁଦୁଃଖୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତୀବ୍ର ତରସ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଭୋଗିଥାଏ; ତେଣୁ ନିଜେ ହାତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ କସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ନୃପୋତ୍ତମ । ସଂସାରେ ନାସ୍ତି କଃ କସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଦୀଯତେ
କାହାର ପୁଅ ଓ କାହାର ନାତି, କାହାର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା? ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର? ତେଣୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଞାନଵତା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ନଂ ପାନଂ ଚ ତାଂବୂଲମୁଦକଂ କାଂଚନଂ ତଥା
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜେ ହାତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ପାନ, ପାନି ଓ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୁଗ୍ମଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଛତ୍ରଂ ଚ ସ୍ଵଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଜଲପାତ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ସୋଦକାନି ନୃପୋତ୍ତମ
ଯୁଗଳ ବସ୍ତ୍ର, ଛତା ମଧ୍ୟ ନିଜେ ହାତେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଅନେକ ପାନି ଭରା ପାତ୍ର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦେବା ଉଚିତ।
ଵାହନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଯାନାନ୍ଯେଵ ମହାମତେ । ନାନାଗଂଧାନ୍ସକର୍ପୂରଂ ଯମପଂଥ ସୁଖପ୍ରଦେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯାନବାହନ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଓ କର୍ପୁର ସହିତ, ଯାହା ଯମଙ୍କର ପଥରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଉପାନହୌ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯେ ଯଦୀଚ୍ଛେଦ୍ଵିପୁଲଂ ସୁଖମ୍ । ଏତୈର୍ଦାନୈର୍ମହାରାଜ ଯମପଂଥଂ ସୁଖେନ ଵୈ
ଯଦି ବଡ଼ ସୁଖ ଚାହାଁ, ତେବେ ଜୁତା ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାରାଜ, ଯମଙ୍କର ପଥ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଯାତି ମାନଵୋ ରାଜନ୍ଯମଦୂତୈରଲଂକୃତମ୍
ମଣିଷ ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଶୋଭିତ କରି ନେଇଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ 2.41 ଵେନ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରୋ ଭାର୍ଯା କଥଂ ତୀର୍ଥଂ ପିତାମାତା କଥଂ ଵଦ । ଗୁରୁଶ୍ଚୈଵ କଥଂ ତୀର୍ଥଂ ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ଭେନ କହିଲେ— ପୁଅ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ପିତା ଓ ମାତା କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ, ଏବଂ ଗୁରୁ କିପରି ତୀର୍ଥ ହୁଏ? ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଅସ୍ତି ଵାରାଣସୀ ରମ୍ଯା ଗଂଗାଯୁକ୍ତା ମହାପୁରୀ । ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଵୈଶ୍ଯୈକଃ କୃକଲୋ ନାମ ନାମତଃ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସହିତ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ବଡ଼ ସୁନ୍ଦର ସହର ବାରାଣସୀ ଅଛି; ସେଠାରେ କ୍ରକଳ ନାମକ ଜଣେ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାସାଧ୍ଵୀ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା । ଧର୍ମାଚାରପରା ନିତ୍ଯଂ ସା ଵୈ ପତିପରାଯଣା
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଏକ ମହାସତୀ ଓ ପତିଭକ୍ତା ଥିଲେ; ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
ସୁକଲା ନାମ ପୁଣ୍ଯାଂଗୀ ସୁପୁତ୍ରା ଚାରୁମଂଗଲା । ସତ୍ଯଂଵଦା ସଦା ଶୁଦ୍ଧା ପ୍ରିଯାକାରା ପ୍ରିଯପ୍ରିଯା
ସୁକଳା ନାମକ, ପବିତ୍ର ଦେହ ଥିବା, ଭଲ ପୁଅ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ; ସେ ସଦା ସତ୍ୟ କହୁଥିଲେ, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଆକୃତିରେ ଆକର୍ଷକ, ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ।
ଏଵଂଗୁଣୈଃ ସମାଯୁକ୍ତା ସୁଭଗା ଚାରୁକାରିଣୀ । ସ ଵୈଶ୍ଯ ଉତ୍ତମୋ ନାନା ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ଗୁଣୀ
ଏମିତି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ବଣିକ ଉତ୍ତମ, ନାନା ଧର୍ମ ଜାଣୁଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗୁଣବାନ ଥିଲେ।
ପୁରାଣେ ଶ୍ରୌତଧର୍ମେ ଚ ସଦା ଶ୍ରଵଣତତ୍ପରଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍
ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଧର୍ମରେ ସେ ସଦା ଶ୍ରବଣରେ ଲାଗିଥିଲେ; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନିର୍ଗତୋ ଯାତ୍ରାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯମଂଗଲାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରସଂଗେନ ସାର୍ଥଵାହେନ ତେନ ଚ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସେ ସାର୍ଥବାହ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।