ସତ୍ଯଵଂତଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଜ୍ଞାନପଂଡିତମ୍ । ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମୁକ୍ତଲୌଲ୍ଯଂ ଚ ପାଖଂଡୈସ୍ତୁ ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁଜଣ ସତ୍ୟବାଦୀ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଜ୍ଞାନରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଲୋଭ ନଥିବା ଏବଂ ଭ୍ରଷ୍ଟ ମତରୁ ଦୂରେଇଥିବେ, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵଂ ପାତ୍ରଂ ସମାଖ୍ଯାତମନ୍ଯଦେଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଏଵମେତୈର୍ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵସୃପୁତ୍ରଂ ନରୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଜଣେ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହି ଗୁଣ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେଉଁଠି ନିଜ ଭଉଣୀର ପୁଅ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏତଂ ପାତ୍ରଂ ଵିଜାନୀହି ଦୁହିତୁସ୍ତନଯଂ ତତଃ । ଜାମାତରଂ ମହାରାଜ ଭାଵୈରେତୈଶ୍ଚ ସଂଯୁତମ୍
ଏହି ଗୁଣ ଥିବା ଝିଅ, ପୁଅ ଏବଂ ଜମାଁତିକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନପାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ। ରାଜନ୍, ଏହି ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଗୁରୁଂ ଚ ଦୀକ୍ଷିତଂ ଚୈଵ ପାତ୍ରଭୂତଂ ନରୋତ୍ତମ । ଏତାନ୍ଯେଵ ସୁପାତ୍ରାଣି ଦାନଯୋଗ୍ଯାନି ସତ୍ତମ
ଗୁରୁ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନପାତ୍ର। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଦାନ ନେବା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଟେ।
ଵେଦାଚାରସମୋପେତସ୍ତୃପ୍ତିଂ ନୈଵ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ଵର୍ଜଯେତ୍କିଲ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ତଥା କାଣଂ ସୁଧୂର୍ତକମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ସହିତ ଅନ୍ଧ ବା ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅତିକୃଷ୍ଣଂ ମହାରାଜ କପିଲଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । କର୍କଟାକ୍ଷଂ ସୁନୀଲଂ ଚ ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଅତି କଳା, କିମ୍ବା ଗୋଧୂଳି ରଙ୍ଗର ଲୋକ, କଙ୍କଡ଼ା ଆଖି, ଅତି ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନୀଲଦଂତଂ ତଥା ରାଜନ୍ପୀତଦଂତଂ ତଥୈଵ ଚ । ଗୋଘ୍ନଂ ସୁକୃଷ୍ଣଦଂତଂ ଚ ବର୍ବରଂ ଚାତିପାଂଶୁଲମ୍
ନୀଳ ଦାନ୍ତ, ପୀତ ଦାନ୍ତ, ଗାଈ ମାରିଥିବା, ଅତି କଳା ଦାନ୍ତ, ବାହ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକ କିମ୍ବା ଅତି ଧୁଳିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ହୀନାଂଗମଧିକାଂଗଂ ଚ କୁଷ୍ଠିନଂ କୁନଖଂ ତଥା । ଦୁଶ୍ଚର୍ମାଣଂ ମହାରାଜ ଖଲ୍ଵାଟଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ଅଙ୍ଗ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍, କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀ, ଖରାପ ନଖ, ଖରାପ ଚର୍ମ ଥିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି ନଥିବା ଲୋକ, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯାଯେଷୁ ରତା ଯସ୍ଯ ଜାଯା ଵିପ୍ରସ୍ଯ କସ୍ଯ ଚ । ତସ୍ମୈ ଦାନଂ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମସମୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଜାଉ ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ଲାଗିଛି, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ତ୍ରୀଜିତାଯ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ଶାଖାରଂଡେ ମହାମତେ । ଵ୍ଯାଧିତାଯ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ମୃତଭୋଜିଷୁ ଭୂପତେ
ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଧୀନ, ଶାଖା କିମ୍ବା ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ରୋଗୀ, କିମ୍ବା ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେମାନେ ଦାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଚୋରାଯ ଚ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ ଯଦ୍ଯତ୍ରିସମୋ ଭଵେତ୍ । ଅତୃପ୍ତାଯ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ଶାଵଂ ତୁ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଚୋରକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେ ଅତ୍ରି ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅତିସ୍ତବ୍ଧାଯ ନୋ ଦେଯଂ ଶଠାଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରସମାଯୁକ୍ତଃ ସଦାଚାରେଣ ଵର୍ଜିତଃ
ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରୀ କିମ୍ବା ଚତୁର ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦାନେ ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ନୈଵ ଯୁକ୍ତଃ କଦା ଭଵେତ୍ । ଅଥ ଦାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଦାଯକମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏପରି ଲୋକ କେବେ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍। ଏବେ ମୁଁ ଫଳଦାୟକ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
କାଲତୀର୍ଥସୁପାତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯୋଗାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ । ନାସ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାସମଂ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସମୟ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନପାତ୍ର ଏକାଠି ହୁଏ, ସେଠାରୁ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମାନ ସୁଖ କିଛି ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାସମଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂସାରେ ପ୍ରାଣିନାଂ ନୃପ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଵେନ ସଂଯୁକ୍ତୋ ମାମେଵଂ ପରିସଂସ୍ମରେତ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିଛି ନାହିଁ, ରାଜନ୍। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସେ ମୋତେ ଏଭଳି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ।
ପାତ୍ରହସ୍ତେ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଲ୍ପମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ । ଏଵଂଵିଧସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଵିଧିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନପାତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ—
ଅନଂତଂ ତଦଵାପ୍ନୋତି ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ସେଠି ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ମୋ କୃପାରେ ସେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଵେନ ଉଵାଚ- ନିତ୍ଯଦାନଫଲଂ ଦେଵ ତ୍ଵତ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ନୈମିତ୍ତିକସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଦତ୍ତସ୍ଯାପି ହି ଯତ୍ଫଲମ୍
ଭେନ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ସଦା ଦାନର ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ନିମିତ୍ତିକ ଦାନ ଦେଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା କହନ୍ତୁ।
ତତ୍ଫଲଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ମହାତୃପ୍ତିଂ ନ ଗଚ୍ଛାମି ଶ୍ରୋତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହାର ଫଳ କୃପାକରି ମୋତେ କହିଦିଅ, ତୁମେ ଦୟା ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହା କରିଛ। ମୁଁ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପାଉନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଉଛି।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ନୈମିତ୍ତିକଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ । ମହାପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଯେନ ଦାନାନି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ମୁଁ ନିମିତ୍ତିକ ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବଡ଼ ପର୍ବ ଆସିଲେ ଯେଉଁ ଦାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା କହିବି।
ସତ୍ପାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦତ୍ତାନି ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ । ଗଜଂ ରଥଂ ପ୍ରଦତ୍ତେ ଯୋ ହ୍ଯଶ୍ଵଂ ଚାପି ନୃପୋତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଜଣେ ହାତୀ, ରଥ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ସ ଚ ଭୃତ୍ଯୈସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଦେଶେ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଜାଯତେ ହି ମହାରାଜ ମତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ମହାରାଜା। ମୋର କୃପାରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରାଜା ଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଵାନ୍ବଲଵାନ୍ସୁଧୀଃ । ଅଜେଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ହେଇଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ମହାପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭୂମିଦାନଂ ଦଦାତି ଯଃ । ଗୋଦାନଂ ଵା ମହାରାଜ ସର୍ଵଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ବଡ଼ ପର୍ବ ଆସିଲେ ଜମି ଦାନ କରେ, କିମ୍ବା ଗାଁ ଦାନ କରେ, ମହାରାଜା, ସେ ସମସ୍ତ ସୁଖର ମାଲିକ ହେଇଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ସୁପୁଣ୍ଯାଯ ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ମହାଦାନାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତୀର୍ଥେ ପର୍ଵଣି ପାତ୍ରଵିତ୍
ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଉଦ୍ୟମରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ପର୍ବ ଦିନରେ ତୀର୍ଥରେ, ଯଥାପାତ୍ର ଜାଣି, ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଥାଏ—
ତେଷାଂ ଚିହ୍ନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୂପତିତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଯତେ । ତୀର୍ଥେ ପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଗୁପ୍ତଦାନଂ ଦଦାତି ଯଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ କହିବି; ସେମାନେ ରାଜା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ପର୍ବ ଦିନରେ ତୀର୍ଥରେ ଗୁପ୍ତ ଦାନ କରେ—
ନିଧୀନାମାଶୁସଂପ୍ରାପ୍ତିରକ୍ଷରା ପରିଜାଯତେ । ମହାପର୍ଵଣି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତୀର୍ଥେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧନର ଲାଭ କରେ, ଅକ୍ଷୟ ସମ୍ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ବଡ଼ ପର୍ବ ଆସିଲେ, ତୀର୍ଥରେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ—
ସୁଚୈଲଂ ଚ ମହାଦାନଂ କାଂଚନେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଫଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଭୂପତେ
ସୁନ୍ଦର କପଡ଼ା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ଦାନ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମୁଁ କହିବି, ରାଜା।
ଜାଯଂତେ ବହଵଃ ପୁତ୍ରାଃ ସୁଗୁଣା ଵେଦପାରଗାଃ । ଆଯୁଷ୍ମଂତଃ ପ୍ରଜାଵଂତୋ ଯଶଃ ପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଗୁଣବତୀ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନବତୀ ଓ ଯଶସ୍ୱୀ, ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵିପୁଲାଶ୍ଚୈଵ ଜାଯଂତେ ସ୍ଫୀତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମହାମତେ । ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଧର୍ମଵାନ୍ପରିଜାଯତେ
ବିଶାଳ ସମ୍ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଅପାର ଧନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସେ ସୁଖ, ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ଧର୍ମବାନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।