ପକ୍ଷଂ ମାସଂ ଦିନଂ ଯାଵନ୍ନ ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଯଦାଶନମ୍ । ତମେଵ ଵାରଯାମ୍ଯେଵ ଭକ୍ଷ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍
ଯଦି ପକ୍ଷ, ମାସ କିମ୍ବା ଦିନ ଯାଏଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ସେ ଦିଆଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜ୍ୟ ମୁଁ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଉନାହିଁ ।
ସ୍ଵମଲଂ ଭକ୍ଷିତଂ ଚୈଵ ଅଦତ୍ଵା ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଉତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହଂ ରୋଗଂ ସର୍ଵଭୋଗନିଵାରଣମ୍
ଯେ ନିଜ ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ନଦେଇ ଖାଏ, ମୁଁ ସେଠାରେ ରୋଗ ଦେଇ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅଟକାଇଦେଉଛି ।
ତେଷାଂ କାଯେଷ୍ଵସଂତୁଷ୍ଟୋ ବହୁପୀଡାପ୍ରଦାଯକମ୍ । ମଂଦାନଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଵରସଂତାପକାରକମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବହୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ମୃଦୁ ଜ୍ୱର ଓ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ।
ତ୍ରିକାଲେଷୁ ନ ଦତ୍ତଂ ଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସୁରେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଯମଶ୍ନାତି ମିଷ୍ଟଂ ତୁ ତେନ ପାପଂ ମହତ୍କୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତିନି ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନାହାଁତି, ନିଜେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ପାପ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ରୌଦ୍ରେଣ ତମେଵଂ ପରିଶୋଧଯେତ୍ । ଉପଵାସୈର୍ମହାରାଜ କାଯଶୋଷକରାଦିକୈଃ
ସେଇ ପାପ କଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ରାଜନ୍, ଉପବାସ ଓ ଦେହକୁ ଶୋଷାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧିତ ହେବା ଉଚିତ ।
ଚର୍ମକାରୋ ଯଥା ଚର୍ମ କୁଂଡସ୍ଥୋପରି ନିର୍ଘୃଣଃ । ଶୋଧଯେଚ୍ଚ କଷାଯୈଶ୍ଚ ତଚ୍ଚର୍ମସ୍ଫୋଟଯେଦ୍ଯଥା
ଯେପରି ଚରମକାର ଚର୍ମକୁ ମଣ୍ଡରେ ରଖି ଦୟାହୀନ ଭାବେ କଷା ଦେଇ ଶୁଧାଏ ଓ ଫାଟିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘସେ—
ତଥାହଂ ପାପକର୍ତାରଂ ଶୋଧଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଔଷଧୀନାଂ ସୁଯୋଗାଚ୍ଚ କଷାଯୈଃ କଟୁକୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅପରାଧୀକୁ ଔଷଧ ଓ କଷା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧାଏ ।
ଉଷ୍ଣୋଦକୈଶ୍ଚ ସଂତାପୈର୍ଵୈଦ୍ଯରୂପେଣ ନାନ୍ଯଥା । ଅନ୍ଯେ ଭୁଂଜନ୍ତି ତସ୍ଯୋଗ୍ର ଭୋଗାନ୍ପୁଣ୍ଯାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍
ଗରମ ପାଣି ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା, ଡାକ୍ତର ରୂପେ ମୁଁ ଏହା କରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ । ସେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଭୋଗ ଚାହିଥିଲେ, ତାହା ଅନ୍ୟମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
କିଂ କରୋତି ସମର୍ଥଶ୍ଚ ନ ଦତ୍ତଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ମହତା ପାପରୂପେଣ ତମେଵଂ ପରିତାପଯେ
ଯଦି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଦାନ ନଦେଲେ, ସେ କ'ଣ କରିପାରିବ ? ଏହିପରି ବଡ଼ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି ।
ନିତ୍ଯକାଲସ୍ଯ ଯଦ୍ଦାନମାତ୍ମାର୍ଥଂ ପାପିଭିର୍ଯଥା । ନ ଦତ୍ତଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ନିତ୍ୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ ପାପୀମାନେ ନିଜ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା ମନରେ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ରାଜାଧିରାଜ, ସେଉଁଥିରେ—
ତଥା ତାଞ୍ଜାରଯାମ୍ଯେତାନୁପାଯୈର୍ଦାରୁଣୈଃ କିଲ । ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଥା କାଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚୈଵ ତଵାଗ୍ରତଃ
ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ କଠୋର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି । ବାସୁଦେବ କହିଲେ— ଏବେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିମିତ୍ତିକ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି ।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶୃଣୁ ତତ୍ପରଃ । ଅମାଵାସ୍ଯା ମହାରାଜ ପୌର୍ଣମାସୀ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ମହାମାନବ, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ । ଅମାବାସ୍ୟା, ମହାରାଜ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ—
ଯଦା ଭଵତି ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵ୍ଯତୀପାତୋ ନରେଶ୍ଵର । ଵୈଧୃତିଶ୍ଚ ଯଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯଦା ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ଯେତେବେଳେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ବୈଧୃତି କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ହୁଏ, ରାଜା—
ମହାମାଘୀ ତଥାଷାଢୀ ଵୈଶାଖୀ କାର୍ତିକୀ ତଥା । ଅମାସୋମସମାଯୋଗେ ମନ୍ଵାଦିଷୁ ଯୁଗାଦିଷୁ
ମହାମାଘ, ଆଷାଢ଼, ବୈଶାଖ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନ, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯୋଗ, ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ—
ଗଜଚ୍ଛାଯା ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ପିତୃକ୍ଷଯା ତଥୈଵ ଚ । ଏତେ ନୈମିତ୍ତିକାଃ ଖ୍ଯାତାସ୍ତଵାଗ୍ରେ ନୃପସତ୍ତମ
ହାତୀର ଛାୟା ଓ ପିତୃମାନ୍ୟର କ୍ଷୟ ସମୟ — ଏହି ସବୁ ବିଶେଷ ଅବସର ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଖରେ କୁହାଯାଇଛି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତେଷୁ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନର ଫଳ କଣ ମିଳେ ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ।
ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ଯାହଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପେନ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ନାମରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇଥାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗୃହଂ ସୌଖ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷାଦିକଂ ବହୁ । କାମ୍ଯଂ କାଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନସ୍ଯ ଫଲଦାଯକମ୍
ମହାରାଜ, ଘରେ ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଦାନର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ କେବେ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ଵ୍ରତାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦାନସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯକାଲଂ ତୁ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ଦେବତାଦିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ ସମୟ ଅଛି, ଦାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁହିଛନ୍ତି।
ଆଭ୍ଯୁଦଯିକମେଵାପି କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ନୃପ । ମଖାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈଵାହିକମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଉତ୍ତମ ଶୁଭ ସମୟ କୁହିବି — ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ବିବାହ ପାଇଁ ସେଗୁଡିକ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଚୌଲମୌଂଜ୍ଯାଦିକଂ ତଥା । ପ୍ରାସାଦଧ୍ଵଜଦେଵାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦିକକର୍ମଣି
ନବଜାତ ଶିଶୁ ପାଇଁ, ମୁଣ୍ଡନ ଓ ଉପନୟନ ଦିଅ, ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ପତାକା, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ —
ଵାପୀକୂପତଡାଗାନାଂ ଗୃହଵାସ୍ତୁମଯଂ ନୃପ । ତଦାଭ୍ଯୁଦଯିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମାତୄଣାଂ ଯତ୍ର ପୂଜନମ୍
ଏହି ସମୟରେ କୂଆ, ପୋଖରି, ତଳାବ ଓ ଘର ତିଆରି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ, ଏବଂ ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦଦେଦ୍ଦାନଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଆଭ୍ଯୁଦଯିକ ଏଵାଯଂ କାଲଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏହି ସମୟକୁ ଆଉ ଉତ୍ତମ ଶୁଭ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାପପୀଡାନିଵାରଣମ୍ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ଷଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନରୋତ୍ତମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି — ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଲେ ଓ ଦୁଃଖ ଜଣାପଡିଲେ, ପାପର କ୍ଷୟ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ମାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯମମାର୍ଗସୁଖପ୍ରଦମ୍ । ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଃ କାଲାଃ କାମ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯିକାସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ଯମର ପଥରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକ ସଦା, ବିଶେଷ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଓ ଶୁଭ ଭାବରେ ଅଛି।
ଅଂତ୍ଯଃକାଲୋ ମହାରାଜ ସମାଖ୍ଯାତସ୍ତଵାଗ୍ରତଃ । ଏତେ କାଲାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସ୍ଵକର୍ମଫଲଦାଯକାଃ
ମହାରାଜ, ଶେଷ ସମୟ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ସୁତୀର୍ଥାନାମିଯଂ ଗଂଗା ଭାତି ପୁଣ୍ଯା ସରସ୍ଵତୀ
ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ କହିବି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଓ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ।
ରେଵା ଚ ଯମୁନା ତାପୀ ତଥା ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ନଦୀ । ସରଯୂର୍ଘର୍ଘରା ଵେଣା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ରେବା, ଯମୁନା, ତାପୀ ଓ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ; ସରୟୂ, ଘର୍ଘରା ଓ ବେଣା — ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
କାଵେରୀ କପିଲା ଚାନ୍ଯା ଵିଶାଲା ଵିଶ୍ଵତାରଣୀ । ଗୋଦାଵରୀ ସମାଖ୍ଯାତା ତୁଂଗଭଦ୍ରା ନରୋତ୍ତମ
କାଭେରୀ, କପିଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ନଦୀ, ବିଶାଳ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରାଉଥିବା ବିଶ୍ୱତାରିଣୀ, ଗୋଦାବରୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ମାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାପାନାଂ ଭୀତିଦା ନିତ୍ଯଂ ଭୀମରଥ୍ଯା ପ୍ରପଠ୍ଯତେ । ଦେଵିକା କୃଷ୍ଣଗଂଗା ଚ ଅନ୍ଯାଃ ସରିଦ୍ଵରୋତ୍ତମାଃ
ପାପୀମାନେ ସଦା ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି ଏହି ଭୀମରଥୀ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦେବିକା, କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ।