ତସ୍ଯୈଵ ତେଜସା ଦଗ୍ଧା ଭସ୍ମତାଂ ଯାଂତି କିଲ୍ବିଷାଃ । ଉଦଯଂତଂ ମମାଂଶଂ ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦତ୍ତେ ତୁ ଵାର୍ଯପି
ସେହି ଆଲୋକରେ ପାପ ସବୁ ଜଳି ଛାଇ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ମୋର ଅଂଶ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖି, ମାତ୍ର ପାଣି ଦିଅନ୍ତି,
ତସ୍ଯ କିଂ କଥ୍ଯତେ ଭୂପ ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ତାଯାଂ ସୁଵେଲାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯକରୋ ନରଃ
ତାଙ୍କର କଥା କଣ କହିବି, ରାଜା? ସେ ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଶୁଭ ସମୟ ଆସେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କରେ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ଦାନଦାତା ଭଵେତ୍ପୁନଃ । ଯଥାଶକ୍ତିପ୍ରଭାଵେନ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁନି ଦାନ ଦିଅ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ମନ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ।
ଅନ୍ନଂ ପଯଃ ଫଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତାଂବୂଲଭୂଷଣମ୍ । ହେମରତ୍ନାଦିକଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍
ଅନ୍ନ, ଦୁଧ, ଫଳ, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର, ପାନ, ଆଭୂଷଣ, ସୁନା, ମଣି ଓ ଏପରି ସବୁ ଦାନର ଫଳ ଅନନ୍ତ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ନପରାହ୍ଣେ ତଥୈଵ ଚ । ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନ ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଯିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ।
ଖାଦ୍ଯପାନାଦିକଂ ମିଷ୍ଟ ଲେପନଂ ଗଂଧକୁଂକୁମମ୍ । କର୍ପୂରାଦିକମେଵାପି ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରସଂଯୁତମ୍
ଖାଇବା ପିଇବାର ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଲେପ, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୂର ଓ ଏପରି ସବୁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ସହିତ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଦଦାତ୍ଯେଵଂ ଭୋଗସୌଖ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ନିତ୍ଯକାଲୋ ମଯା ଖ୍ଯାତୋ ଦାନପୂଜାର୍ଥିନାଂ ଶୁଭଃ
ଏପରି ଅବିରତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ମିଳେ । ଦାନ ଓ ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ ସମୟ କଥା କହିଛି ।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନୈମିତ୍ତିକମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିକାଲେଷ୍ଵପି ଦାତଵ୍ଯଂ ଦାନମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିମିତ୍ତିକ ସମୟ ବିଷୟରେ କହିବି । ତିନି ବେଳେ ଦାନ ଦେବା ଦରକାର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶୂନ୍ଯଂ ଦିନଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯମାତ୍ମନୋ ହିତମିଚ୍ଛତା । ଯସ୍ମିନ୍କାଲେ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି କିଂଚିଦ୍ଦାନଂ ନରାଧିପ
ଯେଉଁଠି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ଦିନକୁ ଖାଲି ଯିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ । ରାଜା, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଦାନ ଦିଆଯାଏ—
ତତ୍ପ୍ରଭାଵାନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବହୁସାମର୍ଥ୍ଯସଂଯୁତଃ । ଧନାଢ୍ଯୋ ଗୁଣଵାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପଂଡିତୋଽପି ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସେ ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନୀ, ଗୁଣବାନ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଚତୁର ହେବେ ।
ପକ୍ଷଂ ମାସଂ ଦିନଂ ଯାଵନ୍ନ ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଯଦାଶନମ୍ । ତମେଵ ଵାରଯାମ୍ଯେଵ ଭକ୍ଷ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍
ଯଦି ପକ୍ଷ, ମାସ କିମ୍ବା ଦିନ ଯାଏଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ସେ ଦିଆଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜ୍ୟ ମୁଁ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଉନାହିଁ ।
ସ୍ଵମଲଂ ଭକ୍ଷିତଂ ଚୈଵ ଅଦତ୍ଵା ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଉତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହଂ ରୋଗଂ ସର୍ଵଭୋଗନିଵାରଣମ୍
ଯେ ନିଜ ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ନଦେଇ ଖାଏ, ମୁଁ ସେଠାରେ ରୋଗ ଦେଇ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅଟକାଇଦେଉଛି ।
ତେଷାଂ କାଯେଷ୍ଵସଂତୁଷ୍ଟୋ ବହୁପୀଡାପ୍ରଦାଯକମ୍ । ମଂଦାନଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଵରସଂତାପକାରକମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବହୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ମୃଦୁ ଜ୍ୱର ଓ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ।
ତ୍ରିକାଲେଷୁ ନ ଦତ୍ତଂ ଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସୁରେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଯମଶ୍ନାତି ମିଷ୍ଟଂ ତୁ ତେନ ପାପଂ ମହତ୍କୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତିନି ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନାହାଁତି, ନିଜେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ପାପ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ରୌଦ୍ରେଣ ତମେଵଂ ପରିଶୋଧଯେତ୍ । ଉପଵାସୈର୍ମହାରାଜ କାଯଶୋଷକରାଦିକୈଃ
ସେଇ ପାପ କଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ରାଜନ୍, ଉପବାସ ଓ ଦେହକୁ ଶୋଷାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧିତ ହେବା ଉଚିତ ।
ଚର୍ମକାରୋ ଯଥା ଚର୍ମ କୁଂଡସ୍ଥୋପରି ନିର୍ଘୃଣଃ । ଶୋଧଯେଚ୍ଚ କଷାଯୈଶ୍ଚ ତଚ୍ଚର୍ମସ୍ଫୋଟଯେଦ୍ଯଥା
ଯେପରି ଚରମକାର ଚର୍ମକୁ ମଣ୍ଡରେ ରଖି ଦୟାହୀନ ଭାବେ କଷା ଦେଇ ଶୁଧାଏ ଓ ଫାଟିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘସେ—
ତଥାହଂ ପାପକର୍ତାରଂ ଶୋଧଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଔଷଧୀନାଂ ସୁଯୋଗାଚ୍ଚ କଷାଯୈଃ କଟୁକୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅପରାଧୀକୁ ଔଷଧ ଓ କଷା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧାଏ ।
ଉଷ୍ଣୋଦକୈଶ୍ଚ ସଂତାପୈର୍ଵୈଦ୍ଯରୂପେଣ ନାନ୍ଯଥା । ଅନ୍ଯେ ଭୁଂଜନ୍ତି ତସ୍ଯୋଗ୍ର ଭୋଗାନ୍ପୁଣ୍ଯାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍
ଗରମ ପାଣି ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା, ଡାକ୍ତର ରୂପେ ମୁଁ ଏହା କରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ । ସେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଭୋଗ ଚାହିଥିଲେ, ତାହା ଅନ୍ୟମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
କିଂ କରୋତି ସମର୍ଥଶ୍ଚ ନ ଦତ୍ତଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ମହତା ପାପରୂପେଣ ତମେଵଂ ପରିତାପଯେ
ଯଦି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଦାନ ନଦେଲେ, ସେ କ'ଣ କରିପାରିବ ? ଏହିପରି ବଡ଼ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି ।
ନିତ୍ଯକାଲସ୍ଯ ଯଦ୍ଦାନମାତ୍ମାର୍ଥଂ ପାପିଭିର୍ଯଥା । ନ ଦତ୍ତଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ନିତ୍ୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ ପାପୀମାନେ ନିଜ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା ମନରେ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ରାଜାଧିରାଜ, ସେଉଁଥିରେ—
ତଥା ତାଞ୍ଜାରଯାମ୍ଯେତାନୁପାଯୈର୍ଦାରୁଣୈଃ କିଲ । ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଥା କାଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚୈଵ ତଵାଗ୍ରତଃ
ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ କଠୋର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି । ବାସୁଦେବ କହିଲେ— ଏବେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିମିତ୍ତିକ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି ।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶୃଣୁ ତତ୍ପରଃ । ଅମାଵାସ୍ଯା ମହାରାଜ ପୌର୍ଣମାସୀ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ମହାମାନବ, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ । ଅମାବାସ୍ୟା, ମହାରାଜ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ—
ଯଦା ଭଵତି ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵ୍ଯତୀପାତୋ ନରେଶ୍ଵର । ଵୈଧୃତିଶ୍ଚ ଯଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯଦା ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ଯେତେବେଳେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ବୈଧୃତି କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ହୁଏ, ରାଜା—
ମହାମାଘୀ ତଥାଷାଢୀ ଵୈଶାଖୀ କାର୍ତିକୀ ତଥା । ଅମାସୋମସମାଯୋଗେ ମନ୍ଵାଦିଷୁ ଯୁଗାଦିଷୁ
ମହାମାଘ, ଆଷାଢ଼, ବୈଶାଖ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନ, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯୋଗ, ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ—
ଗଜଚ୍ଛାଯା ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ପିତୃକ୍ଷଯା ତଥୈଵ ଚ । ଏତେ ନୈମିତ୍ତିକାଃ ଖ୍ଯାତାସ୍ତଵାଗ୍ରେ ନୃପସତ୍ତମ
ହାତୀର ଛାୟା ଓ ପିତୃମାନ୍ୟର କ୍ଷୟ ସମୟ — ଏହି ସବୁ ବିଶେଷ ଅବସର ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଖରେ କୁହାଯାଇଛି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତେଷୁ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ତସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନର ଫଳ କଣ ମିଳେ ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ।
ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତସ୍ଯାହଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପେନ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ନାମରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇଥାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗୃହଂ ସୌଖ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷାଦିକଂ ବହୁ । କାମ୍ଯଂ କାଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନସ୍ଯ ଫଲଦାଯକମ୍
ମହାରାଜ, ଘରେ ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଦାନର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ କେବେ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ଵ୍ରତାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦାନସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯକାଲଂ ତୁ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ଦେବତାଦିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ ସମୟ ଅଛି, ଦାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁହିଛନ୍ତି।
ଆଭ୍ଯୁଦଯିକମେଵାପି କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ନୃପ । ମଖାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈଵାହିକମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଉତ୍ତମ ଶୁଭ ସମୟ କୁହିବି — ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ବିବାହ ପାଇଁ ସେଗୁଡିକ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।