କର୍ମଣା ସ୍ଵେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ପୁଣ୍ଯେନ ନୃପନଂଦନ । ଆତ୍ମାର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଵରମେଵ ପ୍ରଯାଚଯ
ତୁମ ନିଜ କର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ନିଜ ପାଇଁ ବର ମାଗ।
ଶୃଣୁ ଵେନ ମହାଭାଗ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପୂର୍ଵସଂଭଵମ୍ । ତଵ ମାତ୍ରେ ପୁରା ଦତ୍ତଃ ଶାପଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୂପତେ
ଶୁଣ, ହେ ବେନ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ପୂର୍ବ ଘଟଣାର କଥା: ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ସୁଶଂଖେନ ସୁନୀଥାଯୈ ବାଲ୍ଯେ ପୂର୍ଵଂ ମହାତ୍ମନା । ତତସ୍ତ୍ଵଂଗେ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମଯୈଵ ଵିଦିତାତ୍ମନା
ସୁଶଂଖ ନାମକ ମହାତ୍ମା, ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ଛୁଆବେଳେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି, ବର ଦେଇଥିଲି।
ତ୍ଵାଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତ୍ତୁକାମେନ ସୁପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପିତରଂ ତଵାହଂ ଗୁଣଵତ୍ସଲ
ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମିବ। ଏପରି କହି, ମୁଁ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ, ଗୁଣ ପ୍ରେମୀ, କହିଥିଲି।
ଭଵଦଂଗାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ କରିଷ୍ଯେ ଲୋକପାଲନମ୍ । ଦିଵୀଂଦ୍ରୋ ହି ଯଥା ଭାତି ତଥାହଂ ଭୂତଲେ ସ୍ଥିତଃ
'ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଜନ୍ମି, ମୁଁ ସଂସାରର ରକ୍ଷା କରିବି; ଯେପରି ଦିବିନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଲୋକିତ, ସେପରି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଅଲୋକିତ ହେବି।'
ଆତ୍ମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ଇତି ସତ୍ଯଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ । ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଗତିଂ ଵତ୍ସ ଲଭିଷ୍ଯସି ଵରାନ୍ମମ
'ଆତ୍ମା ନିଜେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ'—ଏହିପରି ସତ୍ୟବତୀ ଶ୍ରୁତି କହେ। ଏହିପରି, ହେ ବତ୍ସ, ମୋ ବରରେ ତୁମେ ଭଲ ଗତି ପାଇବ।'
ଗତ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମନୋ ରାଜନ୍ଦାନମେକଂ ସମାଚର । ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପାତକରୂପୋଽହଂ ସୁନୀଥାଯାଃ ପରଂତପ
ନିଜ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ହେ ରାଜା, ଏକ ଦାନ କର। ମୁଁ, ପାପ ଆକାରେ, ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ଆସିଥିଲି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ନଗ୍ନରୂପେଣ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ଵିଧର୍ମଗମ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତୁ ସୁଶଂଖସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେଵାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେମାନେ ନଗ୍ନ ଆକାରେ ଆସି, ତୁମକୁ ଅଧର୍ମ କରାଇବାକୁ କହିଥିଲେ; ନହେଲେ, ସୁଶଂଖଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟରୂପ ହୋଇଯାଏ।
ଅତୋ ଵିଧିର୍ନିଷେଧଶ୍ଚ ହ୍ଯହମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ । କର୍ମାନୁରୂପଫଲଦୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯତୀତୋ ଗୁଣାଗ୍ରହଃ
ଏହିପରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଓ ନିଷେଧ ମୁଁ ଏକାଇଁ ଦେଉଛି; କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମୁଁ ଦେଉଛି, ମୋ ଚିନ୍ତା ଅତୀତ, ଏବଂ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
ଦାନମେଵ ପରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାନଂ ସର୍ଵପ୍ରଭାଵକମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ଦଦସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦାନାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଦାନ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଦାନ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦାନ ଦିଅ, କାରଣ ଦାନରୁ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦାନେନ ନଶ୍ଯତେ ପାପଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ଦଦସ୍ଵ ହି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜସ୍ଵ ନୃପସତ୍ତମ
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦାନ ଦିଅ। ଏହା ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କର, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୂମିଦାନାଦିକଂ ଦାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦସ୍ଵ ଵୈ । ସୁଦାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭୋଗଃ ସୁଦାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଶଃ
ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ଉତ୍ତମ ଦାନରୁ ଭୋଗ ମିଳେ, ଉତ୍ତମ ଦାନରୁ ଯଶ ମିଳେ।
ସୁଦାନାଜ୍ଜାଯତେ କୀର୍ତିଃ ସୁଦାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସୁଖମ୍ । ଦାନେନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ତତ୍ର ଭୁନକ୍ତି ଚ
ଉତ୍ତମ ଦାନରୁ କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଉତ୍ତମ ଦାନରୁ ସୁଖ ମିଳେ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
ଦତ୍ତସ୍ଯାପି ସୁଦାନସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ତମ । କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ରଜେତ୍ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାପି ଫଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠି ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ।
ପାତ୍ରଭୂତାଯ ଵିପ୍ରାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା । ଯୋ ଦଦାତି ମହାଦାନଂ ମଯି ଭାଵଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଚ
ଯିଏ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ମନେ ଏବଂ ମୋତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବଡ଼ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି,
ତସ୍ଯାହଂ ସକଲଂ ଦଦ୍ମି ମନସା ଯଂଯମିଚ୍ଛତି । ଵେନ ଉଵାଚ- କାଲଂ ଦାନସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି କୀଦୃକ୍କାଲସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଦେଉଛି। ବେନ କହିଲେ: ଦାନର ସମୟ କଣ, ଏବଂ ସେହି ସମୟର ଲକ୍ଷଣ କଣ ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାପି ଚ ଯଦ୍ରୂପଂ ପାତ୍ରସ୍ଯାପି ସୁଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦାନସ୍ଯାପି ଜଗନ୍ନାଥ ଵିଧିଂ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ତୀର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ କଣ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରର ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ କଣ, ଏବଂ ଦାନର ଉଚିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସବୁ ବିସ୍ତୃତ କହ।
ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଦଯା ମେ ଯଦି ଵର୍ତ୍ତତେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଦାନକାଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ ନୃପ
ଯଦି ତୁମେ ଦୟାଳୁ ହୁଅଛ, ମୋରେ ଦୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମୁଁ ଦାନ ଦେବା ସମୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ ରାଜା,
କାମ୍ଯଂ ଚାନ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଚତୁର୍ଥପ୍ରାପକଂ ପୁନଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯସ୍ଯ ଵେଲାଯାଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ସର୍ଵତଃ
କାମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଓ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ଯାହା ଲାଭ ଦେଇଥାଏ, ମଧ୍ୟ କହିବି। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଂଧକାରାଧିକା ଘୋରା ନରାଣାଂ ନାଶକାରକାଃ । ଦିଵି ସୂର୍ଯୋ ମମାଂଶୋଽଯଂ ତେଜସାଂ କଲ୍ପିତୋ ନିଧିଃ
ଅଧିକ ଅନ୍ଧାର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶକାରୀ। ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଅଂଶ, ତାହା ଆଲୋକର ଧନ ଭାବେ ରହିଛି।
ତସ୍ଯୈଵ ତେଜସା ଦଗ୍ଧା ଭସ୍ମତାଂ ଯାଂତି କିଲ୍ବିଷାଃ । ଉଦଯଂତଂ ମମାଂଶଂ ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦତ୍ତେ ତୁ ଵାର୍ଯପି
ସେହି ଆଲୋକରେ ପାପ ସବୁ ଜଳି ଛାଇ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ମୋର ଅଂଶ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖି, ମାତ୍ର ପାଣି ଦିଅନ୍ତି,
ତସ୍ଯ କିଂ କଥ୍ଯତେ ଭୂପ ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ତାଯାଂ ସୁଵେଲାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯକରୋ ନରଃ
ତାଙ୍କର କଥା କଣ କହିବି, ରାଜା? ସେ ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଶୁଭ ସମୟ ଆସେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କରେ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ଦାନଦାତା ଭଵେତ୍ପୁନଃ । ଯଥାଶକ୍ତିପ୍ରଭାଵେନ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା
ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁନି ଦାନ ଦିଅ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ମନ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ।
ଅନ୍ନଂ ପଯଃ ଫଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତାଂବୂଲଭୂଷଣମ୍ । ହେମରତ୍ନାଦିକଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍
ଅନ୍ନ, ଦୁଧ, ଫଳ, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର, ପାନ, ଆଭୂଷଣ, ସୁନା, ମଣି ଓ ଏପରି ସବୁ ଦାନର ଫଳ ଅନନ୍ତ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ନପରାହ୍ଣେ ତଥୈଵ ଚ । ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନ ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଯିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ।
ଖାଦ୍ଯପାନାଦିକଂ ମିଷ୍ଟ ଲେପନଂ ଗଂଧକୁଂକୁମମ୍ । କର୍ପୂରାଦିକମେଵାପି ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରସଂଯୁତମ୍
ଖାଇବା ପିଇବାର ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଲେପ, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୂର ଓ ଏପରି ସବୁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ସହିତ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଦଦାତ୍ଯେଵଂ ଭୋଗସୌଖ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ନିତ୍ଯକାଲୋ ମଯା ଖ୍ଯାତୋ ଦାନପୂଜାର୍ଥିନାଂ ଶୁଭଃ
ଏପରି ଅବିରତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ମିଳେ । ଦାନ ଓ ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ ସମୟ କଥା କହିଛି ।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନୈମିତ୍ତିକମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିକାଲେଷ୍ଵପି ଦାତଵ୍ଯଂ ଦାନମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିମିତ୍ତିକ ସମୟ ବିଷୟରେ କହିବି । ତିନି ବେଳେ ଦାନ ଦେବା ଦରକାର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶୂନ୍ଯଂ ଦିନଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯମାତ୍ମନୋ ହିତମିଚ୍ଛତା । ଯସ୍ମିନ୍କାଲେ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ହି କିଂଚିଦ୍ଦାନଂ ନରାଧିପ
ଯେଉଁଠି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ଦିନକୁ ଖାଲି ଯିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ । ରାଜା, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଦାନ ଦିଆଯାଏ—
ତତ୍ପ୍ରଭାଵାନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବହୁସାମର୍ଥ୍ଯସଂଯୁତଃ । ଧନାଢ୍ଯୋ ଗୁଣଵାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପଂଡିତୋଽପି ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସେ ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନୀ, ଗୁଣବାନ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଚତୁର ହେବେ ।