ଶୁଦ୍ଧୋସି ତପସା ଚ ତ୍ଵଂ ତତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁରା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ତାତ ପୃଷ୍ଟୋହଂ ଭଵତା ଯଥା
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛ । ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି । ପୂର୍ବେ, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ମୈ ଯଦୁଦିତଂ ଵତ୍ସ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମଣା ଧ୍ଯାନସ୍ଥିତେନ ନାଭିପଂକଜେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ ସବୁ କଥା ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ପୁତ୍ର । ଏକଥର, ବ୍ରହ୍ମା ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ—
ପ୍ରାଦୁରାସ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରଦାନାଯ ସୁଵ୍ରତ । ତେନ ପୃଷ୍ଟଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେତିବେଳେ, ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ଚାହିଁଲେ ।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଚ ସୁଗତିପ୍ରଦମିଚ୍ଛତା । ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଂ ପରମଂ ତସ୍ମୈ ଵାସୁଦେଵାଭିଧଂ ମହତ୍
ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ନାମକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ପଠତାଂ ଜପତାଂ ସଦା । ଉପାଦିଶଂ ମହାଭାଗ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ । ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲି ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯା ତ୍ଵଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା । ଅତୋ ମାଂ ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାରରେ ଭରି ରହିଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ମୋତେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କହନ୍ତି ।'
ଵସଂତି ଯତ୍ର ଭୂତାନି ଵସତ୍ଯେଷୁ ଚ ଯୋ ଵିଭୁଃ । ସ ଵାସୁଦେଵୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରହମାଦରାତ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବସିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ବାସୁଦେବ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ।
ସଂକର୍ଷତି ପ୍ରଜାଶ୍ଚାଂତେ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଯତୋ ଵିଭୁଃ । ତତଃ ସଂକର୍ଷଣୋ ନାମ୍ନା ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶରଣାଗତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶେଷରେ ଯେଉଁଠାରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଶରଣ ନେଉଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ 'ସଂକର୍ଷଣ' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ଇଂଗିତେ କାମରୂପୋହଂ ବହୁ ସ୍ଯାମିତି କାମ୍ଯଯା । ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋହଂ ବୁଧୈସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯୋସ୍ମି ସୁତାର୍ଥିଭିଃ
ମନରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରୂପ ହୁଏ; ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନେକ ରୂପ ନେଉଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଓ ପୁଅ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ଲୋକେ ଵିନା ଚେଶୌ ସର୍ଵେଶୌ ହରକେଶଵୌ । ନିରୁଦ୍ଧୋହଂ ଯୋଗବଲାନ୍ନ କେନାତୋନିରୁଦ୍ଧଵତ୍
ଏହି ଲୋକରେ, ହର ଓ କେଶବ ଛଡ଼ା, ମୁଁ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ 'ନିରୁଦ୍ଧ' ଭାବେ ଅଛି; ଏହିଠାରୁ, ଆଉ କେହି 'ନିରୁଦ୍ଧ' ନୁହେଁ ।
ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯୋହଂ ପ୍ରତିଜଗଜ୍ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ । ଅହମିତ୍ଯଭିମାନୀ ଚ ଜାଗ୍ରଚ୍ଚିଂତାସମାକୁଲଃ
ମୋ ନାମ ବିଶ୍ୱ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଅଭିମାନ କରେ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶାନ୍ତ ରହେ।
ତୈଜସୋହଂ ଜଗଚ୍ଚେଷ୍ଟାମଯଶ୍ଚେଂଦ୍ରିଯରୂପଵାନ୍ । ଜ୍ଞାନକର୍ମସମୁଦ୍ରିକ୍ତଃ ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋ ହ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୈଜସ, ଏହି ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
ପ୍ରାଜ୍ଞୋହମଧିଦୈଵାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵାଧିଷ୍ଠାନଗୋଚରଃ । ସୁଷୁପ୍ତାଵାସ୍ଥିତୋ ଲୋକାଦୁଦାସୀନୋ ଵିକଲ୍ପିତଃ
ମୁଁ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ, ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ମୁଁ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସଂସାର ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ଓ ଅଭେଦ।
ତୁରୀଯୋଽହଂ ନିର୍ଵିକାରୀ ଗୁଣାଵସ୍ଥାଵିଵର୍ଜିତଃ । ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସାକ୍ଷିଵଦ୍ଵିଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିଂବିତ ଵିଗ୍ରହଃ
ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଠାରୁ ଦୂର। ମୁଁ କିଛିରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ, ସାକ୍ଷୀ ପରି ଅଛି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ।
ଚିଦାଭାସଶ୍ଚିଦାନଂଦଶ୍ଚିନ୍ମଯଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପଵାନ୍ । ନିତ୍ଯୋକ୍ଷରୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେଵମଵେହି ମାମ୍
ମୁଁ ଚେତନାର ଆଭା, ଚେତନାର ଆନନ୍ଦ, ଚେତନାରେ ଗଠିତ ଓ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ। ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ, ଅବିନାଶୀ, ବ୍ରହ୍ମର ଆକାର—ଏହିପରି ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜାଣ।
ଭଗଵାନୁଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପୁରା । ସୋପି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିଂ କୃତାତ୍ମା ସମଭୂତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଭଗବାନ କହିଲେ—ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ବୁଝି, ମନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମନ ଏଵ ଚ । ତଥାପ୍ଯାରାଧଯ ଵିଭୁଂ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା। ତଥାପି, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ତୁଷ୍ଟୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତମଭ୍ଯାହ ଵରଂ ଵରଯ ମାନଦ । ଵେନ ଉଵାଚ- ସୁଗତିଂ ଦେହି ମେ ଵିଷ୍ଣୋ ଦୁଷ୍କୃତାତ୍ତାରଯସ୍ଵ ମାମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ବର ମାଗ, ମାନ୍ୟଦାତା।' ବେନ କହିଲେ—'ମୋତେ ଭଲ ଗତି ଦିଅ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।'
ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋସ୍ମି କାରଣଂ ଵଦ ସଦ୍ଗତେଃ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ପୂର୍ଵମେଵ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଂଗେନାପି ମହାତ୍ମନା
'ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ମୋକୁ ମୋକ୍ଷର କାରଣ କହ।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ପୂର୍ବରୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମ ମହାତ୍ମାର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା—'
ଅହମାରାଧିତସ୍ତେନ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ମଯା । ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ମହାଭାଗ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବର ଦେଇଥିଲି; ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯିବ।'
କର୍ମଣା ସ୍ଵେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ପୁଣ୍ଯେନ ନୃପନଂଦନ । ଆତ୍ମାର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଵରମେଵ ପ୍ରଯାଚଯ
ତୁମ ନିଜ କର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ନିଜ ପାଇଁ ବର ମାଗ।
ଶୃଣୁ ଵେନ ମହାଭାଗ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପୂର୍ଵସଂଭଵମ୍ । ତଵ ମାତ୍ରେ ପୁରା ଦତ୍ତଃ ଶାପଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୂପତେ
ଶୁଣ, ହେ ବେନ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ପୂର୍ବ ଘଟଣାର କଥା: ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ସୁଶଂଖେନ ସୁନୀଥାଯୈ ବାଲ୍ଯେ ପୂର୍ଵଂ ମହାତ୍ମନା । ତତସ୍ତ୍ଵଂଗେ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମଯୈଵ ଵିଦିତାତ୍ମନା
ସୁଶଂଖ ନାମକ ମହାତ୍ମା, ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ଛୁଆବେଳେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି, ବର ଦେଇଥିଲି।
ତ୍ଵାଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତ୍ତୁକାମେନ ସୁପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପିତରଂ ତଵାହଂ ଗୁଣଵତ୍ସଲ
ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମିବ। ଏପରି କହି, ମୁଁ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ, ଗୁଣ ପ୍ରେମୀ, କହିଥିଲି।
ଭଵଦଂଗାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ କରିଷ୍ଯେ ଲୋକପାଲନମ୍ । ଦିଵୀଂଦ୍ରୋ ହି ଯଥା ଭାତି ତଥାହଂ ଭୂତଲେ ସ୍ଥିତଃ
'ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଜନ୍ମି, ମୁଁ ସଂସାରର ରକ୍ଷା କରିବି; ଯେପରି ଦିବିନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଲୋକିତ, ସେପରି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଅଲୋକିତ ହେବି।'
ଆତ୍ମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ଇତି ସତ୍ଯଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ । ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଗତିଂ ଵତ୍ସ ଲଭିଷ୍ଯସି ଵରାନ୍ମମ
'ଆତ୍ମା ନିଜେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ'—ଏହିପରି ସତ୍ୟବତୀ ଶ୍ରୁତି କହେ। ଏହିପରି, ହେ ବତ୍ସ, ମୋ ବରରେ ତୁମେ ଭଲ ଗତି ପାଇବ।'
ଗତ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମନୋ ରାଜନ୍ଦାନମେକଂ ସମାଚର । ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପାତକରୂପୋଽହଂ ସୁନୀଥାଯାଃ ପରଂତପ
ନିଜ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ହେ ରାଜା, ଏକ ଦାନ କର। ମୁଁ, ପାପ ଆକାରେ, ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ଆସିଥିଲି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ନଗ୍ନରୂପେଣ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ଵିଧର୍ମଗମ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତୁ ସୁଶଂଖସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେଵାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେମାନେ ନଗ୍ନ ଆକାରେ ଆସି, ତୁମକୁ ଅଧର୍ମ କରାଇବାକୁ କହିଥିଲେ; ନହେଲେ, ସୁଶଂଖଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟରୂପ ହୋଇଯାଏ।
ଅତୋ ଵିଧିର୍ନିଷେଧଶ୍ଚ ହ୍ଯହମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ । କର୍ମାନୁରୂପଫଲଦୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯତୀତୋ ଗୁଣାଗ୍ରହଃ
ଏହିପରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଓ ନିଷେଧ ମୁଁ ଏକାଇଁ ଦେଉଛି; କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମୁଁ ଦେଉଛି, ମୋ ଚିନ୍ତା ଅତୀତ, ଏବଂ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
ଦାନମେଵ ପରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାନଂ ସର୍ଵପ୍ରଭାଵକମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ଦଦସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦାନାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଦାନ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଦାନ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦାନ ଦିଅ, କାରଣ ଦାନରୁ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।