ଋଷଯ ଊଚୁଃ- କଥଂ ଵେନୋ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପାପଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦୂରତଃ । ତନ୍ନୋ ଵିସ୍ତରତୋଽତ୍ରାପି ଵଦ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵର
ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ବେନ କେମିତି ଏତେ ଦୂରରୁ ପାପ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ହେ ସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଆମକୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହ।
ସୂତଉଵାଚ- ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାତ୍ସଂଵାଦାଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । କାଯସ୍ଯ ମଥନାତ୍ପାପୋ ବହିସ୍ତସ୍ଯ ଵିନିର୍ଗତଃ
ସୂତ କହିଲେ— ମୁନିମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗ ଓ ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମଥିବାରୁ, ବେନଙ୍କର ପାପ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵେନଃ ସ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଂ ଲେଭେ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ରେଵାଯା ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ତପଶ୍ଚଚାର ସ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବେନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ । ରେବା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତୃଣବିନ୍ଦୋର୍ଋଷେଶ୍ଚୈଵ ଆଶ୍ରମେ ପାପନାଶନେ । ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସେ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଏକଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତସ୍ଯୋଗ୍ରତପସାଦେଵଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପ୍ରସନ୍ନୋଭୂନ୍ମହାଭାଗା ନିଷ୍ପାପସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୟା କଲେ ।
ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଉତ୍ତମଃ । ଵେନ ଉଵାଚ- ଯଦି ଦେଵ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସି ଦେହି ମେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଉତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ ।' ବେନ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ତେବେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ଅନେନାପି ଶରୀରେଣ ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ପଦମ୍ । ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ମହାଭାଗ ମାତ୍ରା ଚୈଵ ସୁରେଶ୍ଵର । ତଵୈଵ ତେଜସା ଦେଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ଦେହ ସହିତ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋ ବାପା ଓ ମାଆ ସହିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ । ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- କ୍ଵଗତୋଽସୌ ମହାମୋହୋ ଯେନ ତ୍ଵଂ ମୋହିତୋ ନୃପ । ଲୋଭେନ ମୋହଯୁକ୍ତେନ ତମୋମାର୍ଗେ ନିପାତିତଃ
ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ସେ ବଡ଼ ମୋହ କେଉଁଠି ଗଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ ? ଲୋଭରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଥିଲ ।'
ଵେନ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମେ ପୂର୍ଵକୃତଂ ପାପଂ ତେନାହଂ ମୋହିତୋ ଵିଭୋ । ଅତୋ ମାମୁଦ୍ଧରାସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାପାଚ୍ଚୈଵ ସୁଦାରୁଣାତ୍
ବେନ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲି, ତାହାରେ ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲି । ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।'
ପ୍ରଜପ୍ତଵ୍ଯମଥୋ ପଠ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଵିଭୋ । ଭଗଵାନୁଵାଚ- ସାଧୁ ଭୂପ ମହାଭାଗ ପାପଂ ତେ ନାଶମାଗତମ୍
'କଣ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ଭଲ କଲ, ହେ ମହାଭାଗ ରାଜା, ତୁମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ।'
ଶୁଦ୍ଧୋସି ତପସା ଚ ତ୍ଵଂ ତତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁରା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ତାତ ପୃଷ୍ଟୋହଂ ଭଵତା ଯଥା
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛ । ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି । ପୂର୍ବେ, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ମୈ ଯଦୁଦିତଂ ଵତ୍ସ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମଣା ଧ୍ଯାନସ୍ଥିତେନ ନାଭିପଂକଜେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ ସବୁ କଥା ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ପୁତ୍ର । ଏକଥର, ବ୍ରହ୍ମା ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ—
ପ୍ରାଦୁରାସ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରଦାନାଯ ସୁଵ୍ରତ । ତେନ ପୃଷ୍ଟଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେତିବେଳେ, ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ଚାହିଁଲେ ।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଚ ସୁଗତିପ୍ରଦମିଚ୍ଛତା । ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଂ ପରମଂ ତସ୍ମୈ ଵାସୁଦେଵାଭିଧଂ ମହତ୍
ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ନାମକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ପଠତାଂ ଜପତାଂ ସଦା । ଉପାଦିଶଂ ମହାଭାଗ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ । ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲି ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯା ତ୍ଵଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା । ଅତୋ ମାଂ ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାରରେ ଭରି ରହିଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ମୋତେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କହନ୍ତି ।'
ଵସଂତି ଯତ୍ର ଭୂତାନି ଵସତ୍ଯେଷୁ ଚ ଯୋ ଵିଭୁଃ । ସ ଵାସୁଦେଵୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରହମାଦରାତ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବସିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ବାସୁଦେବ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ।
ସଂକର୍ଷତି ପ୍ରଜାଶ୍ଚାଂତେ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଯତୋ ଵିଭୁଃ । ତତଃ ସଂକର୍ଷଣୋ ନାମ୍ନା ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶରଣାଗତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶେଷରେ ଯେଉଁଠାରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଶରଣ ନେଉଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ 'ସଂକର୍ଷଣ' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ଇଂଗିତେ କାମରୂପୋହଂ ବହୁ ସ୍ଯାମିତି କାମ୍ଯଯା । ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋହଂ ବୁଧୈସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯୋସ୍ମି ସୁତାର୍ଥିଭିଃ
ମନରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରୂପ ହୁଏ; ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନେକ ରୂପ ନେଉଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଓ ପୁଅ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ଲୋକେ ଵିନା ଚେଶୌ ସର୍ଵେଶୌ ହରକେଶଵୌ । ନିରୁଦ୍ଧୋହଂ ଯୋଗବଲାନ୍ନ କେନାତୋନିରୁଦ୍ଧଵତ୍
ଏହି ଲୋକରେ, ହର ଓ କେଶବ ଛଡ଼ା, ମୁଁ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ 'ନିରୁଦ୍ଧ' ଭାବେ ଅଛି; ଏହିଠାରୁ, ଆଉ କେହି 'ନିରୁଦ୍ଧ' ନୁହେଁ ।
ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯୋହଂ ପ୍ରତିଜଗଜ୍ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ । ଅହମିତ୍ଯଭିମାନୀ ଚ ଜାଗ୍ରଚ୍ଚିଂତାସମାକୁଲଃ
ମୋ ନାମ ବିଶ୍ୱ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଅଭିମାନ କରେ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶାନ୍ତ ରହେ।
ତୈଜସୋହଂ ଜଗଚ୍ଚେଷ୍ଟାମଯଶ୍ଚେଂଦ୍ରିଯରୂପଵାନ୍ । ଜ୍ଞାନକର୍ମସମୁଦ୍ରିକ୍ତଃ ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋ ହ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୈଜସ, ଏହି ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
ପ୍ରାଜ୍ଞୋହମଧିଦୈଵାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵାଧିଷ୍ଠାନଗୋଚରଃ । ସୁଷୁପ୍ତାଵାସ୍ଥିତୋ ଲୋକାଦୁଦାସୀନୋ ଵିକଲ୍ପିତଃ
ମୁଁ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ, ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ମୁଁ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସଂସାର ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ଓ ଅଭେଦ।
ତୁରୀଯୋଽହଂ ନିର୍ଵିକାରୀ ଗୁଣାଵସ୍ଥାଵିଵର୍ଜିତଃ । ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସାକ୍ଷିଵଦ୍ଵିଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିଂବିତ ଵିଗ୍ରହଃ
ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଠାରୁ ଦୂର। ମୁଁ କିଛିରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ, ସାକ୍ଷୀ ପରି ଅଛି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ।
ଚିଦାଭାସଶ୍ଚିଦାନଂଦଶ୍ଚିନ୍ମଯଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପଵାନ୍ । ନିତ୍ଯୋକ୍ଷରୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେଵମଵେହି ମାମ୍
ମୁଁ ଚେତନାର ଆଭା, ଚେତନାର ଆନନ୍ଦ, ଚେତନାରେ ଗଠିତ ଓ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ। ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ, ଅବିନାଶୀ, ବ୍ରହ୍ମର ଆକାର—ଏହିପରି ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜାଣ।
ଭଗଵାନୁଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପୁରା । ସୋପି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିଂ କୃତାତ୍ମା ସମଭୂତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଭଗବାନ କହିଲେ—ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ବୁଝି, ମନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମନ ଏଵ ଚ । ତଥାପ୍ଯାରାଧଯ ଵିଭୁଂ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା। ତଥାପି, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ତୁଷ୍ଟୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତମଭ୍ଯାହ ଵରଂ ଵରଯ ମାନଦ । ଵେନ ଉଵାଚ- ସୁଗତିଂ ଦେହି ମେ ଵିଷ୍ଣୋ ଦୁଷ୍କୃତାତ୍ତାରଯସ୍ଵ ମାମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ବର ମାଗ, ମାନ୍ୟଦାତା।' ବେନ କହିଲେ—'ମୋତେ ଭଲ ଗତି ଦିଅ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।'
ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋସ୍ମି କାରଣଂ ଵଦ ସଦ୍ଗତେଃ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ପୂର୍ଵମେଵ ମହାଭାଗ ତ୍ଵଂଗେନାପି ମହାତ୍ମନା
'ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ମୋକୁ ମୋକ୍ଷର କାରଣ କହ।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ପୂର୍ବରୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମ ମହାତ୍ମାର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା—'
ଅହମାରାଧିତସ୍ତେନ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ମଯା । ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ମହାଭାଗ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବର ଦେଇଥିଲି; ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯିବ।'