ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଭାଷମାଣଂ ତଂ ରାଜାନଂ ପାପଚେତନମ୍ । କୁପିତାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ
ସେ ରାଜା ଅତିରିକ୍ତ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ପାପମନା ବେନ ଉପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମାମାନେ କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ।
କୁପିତେଷ୍ଵେଵ ଵିପ୍ରେଷୁ ଵେନୋ ରାଜା ମହାତ୍ମସୁ । ବ୍ରହ୍ମଶାପଭଯାତ୍ତେଷାଂ ଵଲ୍ମୀକଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେନ ଉପରେ କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରି ଏକ ପିଲାମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵେନଂ ପଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵତଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଭୂପଂ ତଂ ଵଲ୍ମୀକସ୍ଥଂ ସୁସାଂପ୍ରତମ୍
ତାପରେ ସେ ମୁନିମାନେ କ୍ରୁଧିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବେନକୁ ଖୋଜିଲେ; ରାଜା ହରାଇଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପିଲାମାଟି ଭିତରେ ମିଳିଲେ।
ବଲାଦାନିନ୍ଯୁସ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ରୂରଂ ତଂ ପାପଚେତନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାପକର୍ମାଣଂ ମୁନଯଃ ସୁସମାହିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେହି କ୍ରୁର, ପାପମନା ବେନକୁ ବାହାର କଲେ; ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ।
ସଵ୍ଯଂ ପାଣିଂ ମମଂଥୁସ୍ତେ ଭୂପସ୍ଯ ଜାତମନ୍ଯଵଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ମହାହ୍ରସ୍ଵୋ ନୀଲଵର୍ଣୋ ଭଯଂକରଃ
କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ମଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଏକ ଛୋଟ, କଳା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବର୍ବରୋ ରକ୍ତନେତ୍ରସ୍ତୁ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଃ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ପାପାନାଂ ନିଷାଦାନାଂ ବଭୂଵ ହ
ସେ ବାର୍ବର, ଲାଲ ଆଖି, ହାତରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ପାପୀ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ହେଲେ।
ଧାତା ପାଲଯିତା ରାଜା ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାପକର୍ମାଣମୃଷଯସ୍ତୁ ମହାମତେ
ସେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଶାସକ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମୁନିମାନେ—
ମମଂଥୁର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଣିଂ ଵେନସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ମହାତ୍ମା ସ ଯେନ ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା
ତାପରେ ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ମଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଏକ ମହାତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧାଇଥିଲେ।
ପୃଥୁର୍ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରାଜରାଜୋ ମହାବଲଃ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଵେନୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନୀ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ ପୃଥୁ; ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବେନ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
ଚକ୍ରଵର୍ତିପଦଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ଜଗାମ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ, ଅର୍ଥାତ୍ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- କଥଂ ଵେନୋ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପାପଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦୂରତଃ । ତନ୍ନୋ ଵିସ୍ତରତୋଽତ୍ରାପି ଵଦ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵର
ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ବେନ କେମିତି ଏତେ ଦୂରରୁ ପାପ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ହେ ସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଆମକୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହ।
ସୂତଉଵାଚ- ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାତ୍ସଂଵାଦାଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । କାଯସ୍ଯ ମଥନାତ୍ପାପୋ ବହିସ୍ତସ୍ଯ ଵିନିର୍ଗତଃ
ସୂତ କହିଲେ— ମୁନିମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗ ଓ ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମଥିବାରୁ, ବେନଙ୍କର ପାପ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵେନଃ ସ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଂ ଲେଭେ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ରେଵାଯା ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ତପଶ୍ଚଚାର ସ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବେନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ । ରେବା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତୃଣବିନ୍ଦୋର୍ଋଷେଶ୍ଚୈଵ ଆଶ୍ରମେ ପାପନାଶନେ । ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସେ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଏକଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତସ୍ଯୋଗ୍ରତପସାଦେଵଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପ୍ରସନ୍ନୋଭୂନ୍ମହାଭାଗା ନିଷ୍ପାପସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୟା କଲେ ।
ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଉତ୍ତମଃ । ଵେନ ଉଵାଚ- ଯଦି ଦେଵ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସି ଦେହି ମେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଉତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ ।' ବେନ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ତେବେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ଅନେନାପି ଶରୀରେଣ ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ପଦମ୍ । ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ମହାଭାଗ ମାତ୍ରା ଚୈଵ ସୁରେଶ୍ଵର । ତଵୈଵ ତେଜସା ଦେଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ଦେହ ସହିତ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋ ବାପା ଓ ମାଆ ସହିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ । ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- କ୍ଵଗତୋଽସୌ ମହାମୋହୋ ଯେନ ତ୍ଵଂ ମୋହିତୋ ନୃପ । ଲୋଭେନ ମୋହଯୁକ୍ତେନ ତମୋମାର୍ଗେ ନିପାତିତଃ
ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ସେ ବଡ଼ ମୋହ କେଉଁଠି ଗଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ ? ଲୋଭରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଥିଲ ।'
ଵେନ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମେ ପୂର୍ଵକୃତଂ ପାପଂ ତେନାହଂ ମୋହିତୋ ଵିଭୋ । ଅତୋ ମାମୁଦ୍ଧରାସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାପାଚ୍ଚୈଵ ସୁଦାରୁଣାତ୍
ବେନ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିଲି, ତାହାରେ ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲି । ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।'
ପ୍ରଜପ୍ତଵ୍ଯମଥୋ ପଠ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଵିଭୋ । ଭଗଵାନୁଵାଚ- ସାଧୁ ଭୂପ ମହାଭାଗ ପାପଂ ତେ ନାଶମାଗତମ୍
'କଣ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ଭଲ କଲ, ହେ ମହାଭାଗ ରାଜା, ତୁମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ।'
ଶୁଦ୍ଧୋସି ତପସା ଚ ତ୍ଵଂ ତତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁରା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ତାତ ପୃଷ୍ଟୋହଂ ଭଵତା ଯଥା
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛ । ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି । ପୂର୍ବେ, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ମୈ ଯଦୁଦିତଂ ଵତ୍ସ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମଣା ଧ୍ଯାନସ୍ଥିତେନ ନାଭିପଂକଜେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେ ସବୁ କଥା ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ପୁତ୍ର । ଏକଥର, ବ୍ରହ୍ମା ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ—
ପ୍ରାଦୁରାସ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରଦାନାଯ ସୁଵ୍ରତ । ତେନ ପୃଷ୍ଟଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେତିବେଳେ, ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ଚାହିଁଲେ ।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଚ ସୁଗତିପ୍ରଦମିଚ୍ଛତା । ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଂ ପରମଂ ତସ୍ମୈ ଵାସୁଦେଵାଭିଧଂ ମହତ୍
ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ନାମକ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ପଠତାଂ ଜପତାଂ ସଦା । ଉପାଦିଶଂ ମହାଭାଗ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତିକରଂ ପରମ୍
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମିଳେ । ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲି ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯା ତ୍ଵଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା । ଅତୋ ମାଂ ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାରରେ ଭରି ରହିଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ମୋତେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କହନ୍ତି ।'
ଵସଂତି ଯତ୍ର ଭୂତାନି ଵସତ୍ଯେଷୁ ଚ ଯୋ ଵିଭୁଃ । ସ ଵାସୁଦେଵୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରହମାଦରାତ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବସିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ବାସୁଦେବ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ।
ସଂକର୍ଷତି ପ୍ରଜାଶ୍ଚାଂତେ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଯତୋ ଵିଭୁଃ । ତତଃ ସଂକର୍ଷଣୋ ନାମ୍ନା ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶରଣାଗତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶେଷରେ ଯେଉଁଠାରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଶରଣ ନେଉଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ 'ସଂକର୍ଷଣ' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
ଇଂଗିତେ କାମରୂପୋହଂ ବହୁ ସ୍ଯାମିତି କାମ୍ଯଯା । ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋହଂ ବୁଧୈସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯୋସ୍ମି ସୁତାର୍ଥିଭିଃ
ମନରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରୂପ ହୁଏ; ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନେକ ରୂପ ନେଉଛି । ଏହିକାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଓ ପୁଅ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ଲୋକେ ଵିନା ଚେଶୌ ସର୍ଵେଶୌ ହରକେଶଵୌ । ନିରୁଦ୍ଧୋହଂ ଯୋଗବଲାନ୍ନ କେନାତୋନିରୁଦ୍ଧଵତ୍
ଏହି ଲୋକରେ, ହର ଓ କେଶବ ଛଡ଼ା, ମୁଁ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ 'ନିରୁଦ୍ଧ' ଭାବେ ଅଛି; ଏହିଠାରୁ, ଆଉ କେହି 'ନିରୁଦ୍ଧ' ନୁହେଁ ।