ଅହଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵମହଂ ପୂଜ୍ଯତମୋସୁରୈଃ । ଅହଂ ଜ୍ଞାନମହଂ ସତ୍ଯମହଂ ଧାତା ସନାତନଃ
ମୁଁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଁ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ମୁଁ ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ଅହଂ ଧର୍ମଂ ଅହଂ ମୋକ୍ଷଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ହ୍ଯହମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଦେହାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସତ୍ଯସଂଧୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା
ମୁଁ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ମୁଁ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ରଣ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଜିନରୂପଂ ଵିଜାନୀହି ସତ୍ଯଧର୍ମକଲେଵରମ୍ । ମାମେଵ ହି ପ୍ରଧାଵଂତି ଯୋଗିନୋ ଜ୍ଞାନତତ୍ପରାଃ
ଜିନଙ୍କର ଆକୃତିକୁ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଦେହ ଭାବେ ଜାଣ। ଜେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନରେ ଲଗିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆସନ୍ତି।
ଵେନ ଉଵାଚ- ତଵୈଵ କୀଦୃଶଂ କର୍ମ କିଂ ତେ ଦର୍ଶନମେଵ ଚ । କିମାଚାରୋ ଵଦସ୍ଵୈହି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତେନ ଭୂଭୁଜା
ଭେନ କହିଲେ — ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି, ତୁମର ଦେଖା ଆକୃତି କେମିତି? ତୁମର ଆଚରଣ କଣ? ରାଜା ଯେପରି ପଚାରିଛନ୍ତି, ସେଇପରି ମୋତେ କୁହ।
ପାତକ ଉଵାଚ- ଅର୍ହଂତୋ ଦେଵତା ଯତ୍ର ନିର୍ଗ୍ରଂଥୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗୁରୁଃ । ଦଯା ଚୈଵ ପରୋ ଧର୍ମସ୍ତତ୍ର ମୋକ୍ଷଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ପାପ କହିଲେ — ଯେଉଁଠି ଅର୍ହତ୍ମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ, ନିର୍ମୋହ ଗୁରୁ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଓ ଦୟା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦର୍ଶନେସ୍ମିନ୍ନ ସଂଦେହ ଆଚାରାନ୍ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ନାସ୍ତି ଵେଦାଧ୍ଯଯନମେଵ ଚ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଆଚରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଏଠି କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ନାହିଁ, ବେଦ ପଢିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ସଂଧ୍ଯା ତପୋ ଦାନଂ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଦିକଂ ନାସ୍ତି ନୈଵ ଯଜ୍ଞାଦିକା କ୍ରିଯା
ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ତପ, ଦାନ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ — କିଛି ନାହିଁ; ହବି, କବ୍ୟ ଓ ଏପରି ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ନାସ୍ତି ନାତିଥିର୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକମ୍ । କ୍ଷପଣସ୍ଯ ଵରା ପୂଜା ଅର୍ହତୋ ଧ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ନାହିଁ, ଅତିଥି ଓ ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ହେଉଛି କ୍ଷପଣକଙ୍କର, ଅର୍ହତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଯଂ ଧର୍ମସମାଚାରୋ ଜୈନମାର୍ଗେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ନିଜଧର୍ମସ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଜୈନ ମାର୍ଗର ଧର୍ମାଚରଣ; ଏଭଳି ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଵେନ ଉଵାଚ- ଵେଦପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥା ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଭେନ କହିଲେ — ବେଦରେ ଯେପରି ଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେଠି ପିତୃତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ନ ଦାନଂ ତପ ଏଵାସ୍ତି କ୍ଵାସ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମମାଗ୍ରେ ତୁ ଦଯାଧର୍ମଂ ଚ କୀଦୃଶମ୍
ଦାନ କିମ୍ବା ତପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ — ତେବେ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ କେଉଁଠି? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଦୟାଧର୍ମ କେମିତି?
ପାତକ ଉଵାଚ- ପଂଚତତ୍ତ୍ଵପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋଯଂ ପ୍ରାଣିନାଂ କାଯ ଏଵ ଚ । ଆତ୍ମା ଵାଯୁସ୍ଵରୂପୋଯଂ ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ପ୍ରସଂଗତା
ପାପ କହିଲେ — ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀର ଗଠିତ, ଆତ୍ମା ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନାହିଁ।
ଯଥା ଜଲେଷୁ ଭୂତାନାମପିସଂଗମଵେହି ତତ୍ । ଜାଯତେ ବୁଦ୍ବୁଦାକାରଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଗମଃ
ଯେପରି ପାଣିରେ ଭୂତମାନେ ମିଶି ନଥାନ୍ତି, ବୁଦ୍ବୁଦ ଉପଜେ — ସେପରି ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ହୁଏ।
ପୃଥ୍ଵୀଭାଵୋ ରଜଃସ୍ଥସ୍ତୁ ଚାପସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଯୋତିସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ସୁଵାଯୁର୍ଵର୍ତତେ ତ୍ରିଷୁ
ପୃଥିବୀ ଧୂଳିରେ ରହେ, ପାଣି ସେଠି ଅଛି; ଆଲୋକ ସେଠି ଦେଖାଯାଏ, ତିନିଟି ଭିତରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାୟୁ ଚଳିଥାଏ।
ଆକାଶମାଵୃଣୋତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ବୁଦ୍ବୁଦତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଯତେ । ଅପ୍ସୁମଧ୍ଯେ ପ୍ରଭାତ୍ଯେଵ ସୁତେଜୋ ଵର୍ତୁଲଂ ଵରମ୍
ପରେ ଆକାଶ ଢାକି ଦିଏ, ବୁଦ୍ବୁଦ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ; ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୋଲାକାର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ କ୍ଷଣାନ୍ନୈଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଯୋଗଃ ସର୍ଵତ୍ର ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ, ପରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଂତକାଲେ ପ୍ରଯାତ୍ଯାତ୍ମା ପଂଚ ପଂଚସୁ ଯାଂତି ତେ । ମୋହମୁଗ୍ଧାସ୍ତତୋ ମର୍ତ୍ଯା ଵର୍ତଂତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଶେଷବେଳେ ଆତ୍ମା ଚାଲିଯାଏ, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ପୁଣି ପଞ୍ଚଟିରେ ମିଶିଯାଏ; ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷମାନେ ପରସ୍ପରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ମୋହେନ କ୍ଷଯାହେ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ । କ୍ଵାସ୍ତେ ମୃତଃ ସମଶ୍ନାତି କୀଦୃଶୋଽସୌ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋହରେ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି; ମୃତ ଲୋକ କେଉଁଠି ଖାଏ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କେମିତି?
କିଂ ଜ୍ଞାନଂ କୀଦୃଶଂ କାଯଂ କେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଚ ତୃପ୍ତା ଯାଂତି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ
କେଉଁ ଜ୍ଞାନ, କେମିତି ଶରୀର, କିଏ ଦେଖିଛି — ଆମକୁ କୁହ। ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
କସ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯେତ ସା ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିରର୍ଥିକା । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵେଦାନାଂ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍
କାହା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏ? ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅର୍ଥହୀନ। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବି — ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟର କଠୋରତା ବିଷୟରେ।
ଯଦାତିଥିର୍ଗୃହେ ଯାତି ମହୋକ୍ଷଂ ପଚତେ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅଜଂ ଵା ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଅତିଥିଂ ପରିଭୋଜଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଗୃହକୁ ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜନ୍ମ ଲୋକ ଏକ ବଡ଼ ବୃଷଭ କିମ୍ବା ଏକ ଛାଗ ପକାନ୍ତି, ରାଜାନାମ ମଧ୍ୟରାଜ, ଏହିପରି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖେ ଅଶ୍ଵଂ ଗୋମେଧେ ଵୃଷମେଵ ଚ । ନରମେଧେ ନରଂ ରାଜନ୍ଵାଜପେଯେ ତଥା ହ୍ଯଜାନ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଘୋଡ଼ା, ଗୋମେଧରେ ବୃଷ, ନରମେଧରେ ମଣିଷ, ଓ ରାଜା, ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଛାଗ ବଳି ଦିଆଯାଏ।
ରାଜସୂଯେ ମହାରାଜ ପ୍ରାଣିନାଂ ଘାତନଂ ବହୁ । ପୁଂଡରୀକେ ଗଜଂ ହନ୍ଯାଦ୍ଗଜମେଧେଽଥ କୁଂଜରମ୍
ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ମହାରାଜ, ବହୁତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଳି ଦିଆଯାଏ; ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞରେ ହାତୀକୁ, ଏବଂ ଗଜମେଧରେ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ବଳି ଦିଆଯାଏ।
ସୌତ୍ରାମଣ୍ଯାଂ ପଶୁଂ ମେଧ୍ଯଂ ମେଷମେଵ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ନାନାରୂପେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପନଂଦନ
ସୌତ୍ରାମଣୀ ଯଜ୍ଞରେ ବଳିଯୋଗ୍ୟ ପଶୁ, ବିଶେଷକରି ଏକ ମେଷ ଦିଆଯାଏ; ରାଜପୁତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞରେ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ।
ନାନାଜାତିଵିଶେଷାଣାଂ ପଶୂନାଂ ଘାତନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଯଚ୍ଚାପି ଦୀଯତେ ଦାନଂ କିଂ ତଦ୍ଦାନସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା କଥା ଲିଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନର ଲକ୍ଷଣ କଣ?
ଜ୍ଞେଯଂ ତଦନ୍ନମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କ୍ରିଯତେ ଭୂରିଭୋଜନମ୍ । ଅତ୍ଯଂତଦୋଷହୀନାଂସ୍ତାନ୍ହିଂସଂତି ଯନ୍ମହାମଖେ
ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟକୁ ବହୁତ ଭୋଜନ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷରହିତ, ସେମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ କାହାକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି।
ତତ୍ର କିଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଧର୍ମଃ କିଂ ଫଲଂ ତତ୍ର ଭୂପତେ । ପଶୂନାଂ ମାରଣଂ ଯତ୍ର ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଵେଦପଂଡିତୈଃ
ସେଠାରେ କଣ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଭୂପତି? ଯେଉଁଠାରେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବାକୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିନଷ୍ଟଧର୍ମଂ ଚ ନ ପୁଣ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷଦାଯକମ୍ । ଦଯାଂ ଵିନା ହି ଯୋ ଧର୍ମଃ ସ ଧର୍ମୋ ଵିଫଲାଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ; କାରଣ, ଦୟା ବିନା ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ସେ ଧର୍ମ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ।
ଜୀଵାନାଂ ପାଲନଂ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଧର୍ମୋ ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ଵାହାକାରଃ ସ୍ଵଧାକାରସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ଅଛି; ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦଯାହୀନଂ ଚାପଲଂ ସ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତି ଧର୍ମସ୍ତୁ ତତ୍ର ହି । ଏତେ ଵେଦା ନ ଵେଦାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦଯା ଯତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୟା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଚଞ୍ଚଳତା ଆସେ; ସେଠାରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଦୟା ନାହିଁ, ସେଠି ବେଦ ମଧ୍ୟ ବେଦ ନୁହେଁ।