ତପ୍ଯମାନେନ ତେନାପି ସୁଶଂଖେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଃ ଶାପଃ କଥଂ ଵିପ୍ରା ନ ଯଥାଵଚ୍ଚ ଜାଯତେ
ସେ ମହାତ୍ମା ସୁଶଂଖ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାମ କରୁନାହିଁ କାହିଁକି?
ଵେନସ୍ଯ ପାତକାଚାରଂ ସର୍ଵମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ତସ୍ମିଞ୍ଛାସତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପାଲେ ମହାତ୍ମନି
ମୁଁ ୱେନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି। ସେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା, ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ—
ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିଦାଯାତଶ୍ଛଦ୍ମ ଲିଂଗଧରସ୍ତଦା । ନଗ୍ନରୂପୋ ମହାକାଯଃ ଶିରୋମୁଂଡୋ ମହାପ୍ରଭଃ
ସେତିବେଳେ କେହି ଜଣେ ପୁରୁଷ ଭାନ୍ଡା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ନଗ୍ନ ଦେହରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ ଆସିଥିଲେ।
ମାର୍ଜନୀଂ ଶିଖିପତ୍ରାଣାଂ କକ୍ଷାଯାଂ ସ ହି ଧାରଯନ୍ । ଗୃହୀତଂ ପାନପାତ୍ରଂ ତୁ ନାଲିକେରମଯଂ କରେ
ସେ ତାଙ୍କ କକ୍ଷରେ ମୟୂରପାଖର ଝାଡ଼ୁ ଧରିଥିଲେ, ହାତରେ ନାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଥିବା ପାନପାତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ପଠମାନୋ ହ୍ଯସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦଧର୍ମଵିଦୂଷକମ୍ । ଯତ୍ର ଵେନୋ ମହାରାଜସ୍ତତ୍ରାଯାତସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଭୁଲ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଯାହା ବେଦ ଧର୍ମକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ୱେନ ମହାରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ସଭାଯାଂ ତସ୍ଯ ଵେନସ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ପାପଵାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵେନଃ ପ୍ରଶ୍ନଂ ତଦାକରୋତ୍
ସେ ପାପୀ ୱେନଙ୍କ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ୱେନ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଭଵାନ୍କୋ ହି ସମାଯାତ ଈଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ମମ । ସଭାଯାଂ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ପୁରଃ କସ୍ମାତ୍ସମାଗତଃ
ତୁମେ କିଏ, ଏଭଳି ଆକୃତିରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ମୋ ସଭାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?
କୋ ଵେଷଃ କିଂ ନୁ ତେ ନାମ କୋ ଧର୍ମଃ କର୍ମ ତେ ଵଦ । କୋ ଵେଦସ୍ତେ କ ଆଚାରଃ କିଂ ତପଃ କା ପ୍ରଭାଵନା
ତୁମର ପୋଷାକ କଣ? ତୁମର ନାମ କଣ? ତୁମର ଧର୍ମ କଣ? କଣ କାମ କରୁଛ? କେଉଁ ବେଦ ଅନୁସରଣ କରୁଛ? କଣ ଆଚରଣ? କଣ ତପସ୍ୟା? କଣ ଶକ୍ତି?
କିଂ ଜ୍ଞାନଂ କଃ ପ୍ରଭାଵସ୍ତେ କିଂ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ସତ୍ଯମେଵ ଚ
ତୁମର ଜ୍ଞାନ କଣ? ତୁମର ପ୍ରଭାବ କଣ? ସତ୍ୟ କ’ଣ, ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ? ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵେନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାପୋ ଵାକ୍ଯମୁଦାହରତ୍ । ପାତକ ଉଵାଚ- କରୋଷ୍ଯେଵଂ ଵୃଥା ରାଜ୍ଯଂ ମହାମୂଢୋ ନ ସଂଶଯଃ
ୱେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ପାପୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ: ତୁମେ ବଡ଼ ମୂଢ଼, ନିଷ୍ଫଳ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵମହଂ ପୂଜ୍ଯତମୋସୁରୈଃ । ଅହଂ ଜ୍ଞାନମହଂ ସତ୍ଯମହଂ ଧାତା ସନାତନଃ
ମୁଁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଁ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ମୁଁ ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ଅହଂ ଧର୍ମଂ ଅହଂ ମୋକ୍ଷଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ହ୍ଯହମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଦେହାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସତ୍ଯସଂଧୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା
ମୁଁ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ମୁଁ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ରଣ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଜିନରୂପଂ ଵିଜାନୀହି ସତ୍ଯଧର୍ମକଲେଵରମ୍ । ମାମେଵ ହି ପ୍ରଧାଵଂତି ଯୋଗିନୋ ଜ୍ଞାନତତ୍ପରାଃ
ଜିନଙ୍କର ଆକୃତିକୁ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଦେହ ଭାବେ ଜାଣ। ଜେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନରେ ଲଗିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆସନ୍ତି।
ଵେନ ଉଵାଚ- ତଵୈଵ କୀଦୃଶଂ କର୍ମ କିଂ ତେ ଦର୍ଶନମେଵ ଚ । କିମାଚାରୋ ଵଦସ୍ଵୈହି ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତେନ ଭୂଭୁଜା
ଭେନ କହିଲେ — ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି, ତୁମର ଦେଖା ଆକୃତି କେମିତି? ତୁମର ଆଚରଣ କଣ? ରାଜା ଯେପରି ପଚାରିଛନ୍ତି, ସେଇପରି ମୋତେ କୁହ।
ପାତକ ଉଵାଚ- ଅର୍ହଂତୋ ଦେଵତା ଯତ୍ର ନିର୍ଗ୍ରଂଥୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗୁରୁଃ । ଦଯା ଚୈଵ ପରୋ ଧର୍ମସ୍ତତ୍ର ମୋକ୍ଷଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ପାପ କହିଲେ — ଯେଉଁଠି ଅର୍ହତ୍ମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ, ନିର୍ମୋହ ଗୁରୁ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଓ ଦୟା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦର୍ଶନେସ୍ମିନ୍ନ ସଂଦେହ ଆଚାରାନ୍ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ନାସ୍ତି ଵେଦାଧ୍ଯଯନମେଵ ଚ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଆଚରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଏଠି କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ନାହିଁ, ବେଦ ପଢିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ସଂଧ୍ଯା ତପୋ ଦାନଂ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଦିକଂ ନାସ୍ତି ନୈଵ ଯଜ୍ଞାଦିକା କ୍ରିଯା
ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ତପ, ଦାନ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ — କିଛି ନାହିଁ; ହବି, କବ୍ୟ ଓ ଏପରି ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ନାସ୍ତି ନାତିଥିର୍ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକମ୍ । କ୍ଷପଣସ୍ଯ ଵରା ପୂଜା ଅର୍ହତୋ ଧ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ନାହିଁ, ଅତିଥି ଓ ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ହେଉଛି କ୍ଷପଣକଙ୍କର, ଅର୍ହତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଯଂ ଧର୍ମସମାଚାରୋ ଜୈନମାର୍ଗେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ନିଜଧର୍ମସ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଜୈନ ମାର୍ଗର ଧର୍ମାଚରଣ; ଏଭଳି ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଵେନ ଉଵାଚ- ଵେଦପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥା ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଭେନ କହିଲେ — ବେଦରେ ଯେପରି ଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେଠି ପିତୃତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ନ ଦାନଂ ତପ ଏଵାସ୍ତି କ୍ଵାସ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମମାଗ୍ରେ ତୁ ଦଯାଧର୍ମଂ ଚ କୀଦୃଶମ୍
ଦାନ କିମ୍ବା ତପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ — ତେବେ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ କେଉଁଠି? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଦୟାଧର୍ମ କେମିତି?
ପାତକ ଉଵାଚ- ପଂଚତତ୍ତ୍ଵପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋଯଂ ପ୍ରାଣିନାଂ କାଯ ଏଵ ଚ । ଆତ୍ମା ଵାଯୁସ୍ଵରୂପୋଯଂ ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ପ୍ରସଂଗତା
ପାପ କହିଲେ — ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀର ଗଠିତ, ଆତ୍ମା ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନାହିଁ।
ଯଥା ଜଲେଷୁ ଭୂତାନାମପିସଂଗମଵେହି ତତ୍ । ଜାଯତେ ବୁଦ୍ବୁଦାକାରଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଗମଃ
ଯେପରି ପାଣିରେ ଭୂତମାନେ ମିଶି ନଥାନ୍ତି, ବୁଦ୍ବୁଦ ଉପଜେ — ସେପରି ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ହୁଏ।
ପୃଥ୍ଵୀଭାଵୋ ରଜଃସ୍ଥସ୍ତୁ ଚାପସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଯୋତିସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ସୁଵାଯୁର୍ଵର୍ତତେ ତ୍ରିଷୁ
ପୃଥିବୀ ଧୂଳିରେ ରହେ, ପାଣି ସେଠି ଅଛି; ଆଲୋକ ସେଠି ଦେଖାଯାଏ, ତିନିଟି ଭିତରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାୟୁ ଚଳିଥାଏ।
ଆକାଶମାଵୃଣୋତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ବୁଦ୍ବୁଦତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଯତେ । ଅପ୍ସୁମଧ୍ଯେ ପ୍ରଭାତ୍ଯେଵ ସୁତେଜୋ ଵର୍ତୁଲଂ ଵରମ୍
ପରେ ଆକାଶ ଢାକି ଦିଏ, ବୁଦ୍ବୁଦ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ; ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୋଲାକାର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ କ୍ଷଣାନ୍ନୈଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଯୋଗଃ ସର୍ଵତ୍ର ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ, ପରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଂତକାଲେ ପ୍ରଯାତ୍ଯାତ୍ମା ପଂଚ ପଂଚସୁ ଯାଂତି ତେ । ମୋହମୁଗ୍ଧାସ୍ତତୋ ମର୍ତ୍ଯା ଵର୍ତଂତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଶେଷବେଳେ ଆତ୍ମା ଚାଲିଯାଏ, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ପୁଣି ପଞ୍ଚଟିରେ ମିଶିଯାଏ; ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷମାନେ ପରସ୍ପରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ମୋହେନ କ୍ଷଯାହେ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ । କ୍ଵାସ୍ତେ ମୃତଃ ସମଶ୍ନାତି କୀଦୃଶୋଽସୌ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋହରେ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି; ମୃତ ଲୋକ କେଉଁଠି ଖାଏ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କେମିତି?
କିଂ ଜ୍ଞାନଂ କୀଦୃଶଂ କାଯଂ କେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଚ ତୃପ୍ତା ଯାଂତି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ
କେଉଁ ଜ୍ଞାନ, କେମିତି ଶରୀର, କିଏ ଦେଖିଛି — ଆମକୁ କୁହ। ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
କସ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯେତ ସା ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିରର୍ଥିକା । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵେଦାନାଂ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍
କାହା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏ? ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅର୍ଥହୀନ। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବି — ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟର କଠୋରତା ବିଷୟରେ।