ପ୍ରହୃଷ୍ଟଚେତସଃ ସଖ୍ଯଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପରିଜଗ୍ମିରେ । ଗତାସୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ସଖୀଷୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ଥିବା ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ରେମେ ତ୍ଵଂଗସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରିଯଯା ଭାର୍ଯଯା ସହ । ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତନଯଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁନୀଥା ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଚକାର ନାମ ତସ୍ଯୈଵ ଵେନାଖ୍ଯଂ ତନଯସ୍ଯ ହି । ଵଵୃଧେ ସ ମହାତେଜାଃ ସୁନୀଥାତନଯସ୍ତଦା
ସେ ପୁଅକୁ 'ବେନ' ନାମ ଦେଲେ; ସୁନୀଥାଙ୍କର ଏହି ପୁଅ ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ବଢ଼ିଲେ।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରମଧୀତ୍ଯୈଵ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ସର୍ଵାସାମପି ମେଧାଵୀ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ପାରମେଯିଵାନ୍
ସେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡବିଦ୍ୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଶିଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ।
ଅଂଗସ୍ଯ ତନଯୋ ଵେନଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରେଣ ଵର୍ତତେ । ସ ଵେନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କ୍ଷତ୍ତ୍ରାଚାରପରୋଽଭଵତ୍
ଅଙ୍ଗଙ୍କର ପୁଅ ବେନ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଚାଲିଥିଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବେନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ।
ଦିଵି ଚେଂଦ୍ରୋ ଯଥା ଭାତି ସର୍ଵତେଜଃସମନ୍ଵିତଃ । ଭାତ୍ଯେଵଂ ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵବଲେନ ପରାକ୍ରମୈଃ
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ସେପରି ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆଲୋକିତ ହେଲେ।
ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତସମାଗତେ । ପ୍ରଜାପାଲଂ ଵିନା ଲୋକେ ପ୍ରଜାଃ ସୀଦଂତି ସର୍ଵଦା
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅବଧି ଶେଷ ହୋଇ, ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରକ୍ଷକ ବିନା ଲୋକମାନେ ସଦା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ଋଷଯୋ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜାହେତୋସ୍ତପୋଧନାଃ । ଵ୍ଯଚିଂତଯନ୍ମହୀପାଲଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯପଂଡିତମ୍
ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଏକ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାନ ରାଜା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ତଂ ଵେନମେଵ ଦଦୃଶୁଃ ସଂପନ୍ନଂ ଲକ୍ଷଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେ ପଦେ ପୁଣ୍ଯେ ଅଭ୍ଯଷିଂଚନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ବେନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ପଦବୀରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ମହାଭାଗେ ତ୍ଵଂଗପୁତ୍ରେ ତଦା ନୃପେ । ତେ ପ୍ରଜାପତଯଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚୈଵ ତପୋଵନମ୍
ଯେବେ ଅଙ୍ଗଙ୍କର ପୁଅ ମହାଭାଗ ବେନ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵେନୋ ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ସା ସୁନୀଥା ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵରାଜ୍ଯପ୍ରସାଧକମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବେନ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ; ସୂତ କହିଲେ—ସୁନୀଥା ନିଜ ପୁଅକୁ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପକ ଭାବେ ଦେଖି—
ଵିଶଂକତେ ପ୍ରଭାଵେଣ ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗୋ ଧର୍ମତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଉପରେ ଶାପର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ସେ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ: 'ମୋର ମହାଭାଗ ପୁଅ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ହେବେ।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵପାପାଦ୍ଵିଶଂକିତା । ଧର୍ମାଂଗାନି ସୁପୁଣ୍ଯାନି ସୁତାଗ୍ରେ ପରିଦର୍ଶଯେତ୍
ଏହିପରି ସେ ପୂର୍ବ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ସଦା ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସତ୍ଯଭାଵାଦି କାନ୍ପୁଣ୍ଯାନ୍ଗୁଣାନ୍ସା ଵୈ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସୁତଂ ସା ହି ଅହଂ ଧର୍ମସୁତା ସୁତ
ସେ ସତ୍ୟ ଭାବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିଲେ; ଏହିପରି ସେ ପୁଅଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ: 'ମୁଁ ଧର୍ମର କନ୍ୟା, ହେ ପୁଅ।'
ପିତା ତେ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ସମାଚର । ଇତ୍ଯେଵଂ ବୋଧଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଵେନଂ ତଦା ସତୀ
ତୁମର ବାପା ଧର୍ମର ଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର। ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ସମୟରେ ସତୀ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ୱେନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ।
ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଜାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରପାଲଯେତ୍ । ଏଵଂ ଵେନଃ ପ୍ରଜାପାଲଃ ସଂଜାତଃକ୍ଷିତିମଂଡଲେ
ମାଆ ବାପାଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବେ, ୱେନ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲେ।
ସୁଖେନ ଜୀଵତେ ଲୋକଃପ୍ରଜାଧର୍ମେଣରଂଜିତାଃ । ଏଵଂ ରାଜ୍ଯପ୍ରଭାଵଂ ତୁ ଵେନସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମପାଳନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ ୱେନଙ୍କ ଶାସନର ପ୍ରଭାବ ବଡ଼ ଥିଲା।
ଧର୍ମଭାଵାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ତସ୍ମିଞ୍ଛାସତି ପାର୍ଥିଵେ
ଏହି ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଧର୍ମର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବେ ବିକାଶ ପାଉଥିଲା।
ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ 2.37 ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଏଵଂ ଵେନସ୍ଯ ଚୈଵାସୀତ୍ସୃଷ୍ଟିରେଵ ମହାତ୍ମନଃ । ଧର୍ମାଚାରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କଥଂ ପାପମତିର୍ଭଵେତ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ଏଭଳି ଭାବେ ୱେନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ତେବେ ସେ କିପରି ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ପାପମନା ବ୍ୟକ୍ତି ହେଲେ?
ସୂତ ଉଵାଚ- ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନା ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିନଃ । ଶୁଭାଶୁଭଂ ଵଦଂତ୍ଯେଵଂ ତନ୍ନ ସ୍ଯାଦିହ ଚାନ୍ଯଥା
ସୂତ କହିଲେ — ମୁନିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର କଥା କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତପ୍ଯମାନେନ ତେନାପି ସୁଶଂଖେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଃ ଶାପଃ କଥଂ ଵିପ୍ରା ନ ଯଥାଵଚ୍ଚ ଜାଯତେ
ସେ ମହାତ୍ମା ସୁଶଂଖ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାମ କରୁନାହିଁ କାହିଁକି?
ଵେନସ୍ଯ ପାତକାଚାରଂ ସର୍ଵମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ତସ୍ମିଞ୍ଛାସତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପାଲେ ମହାତ୍ମନି
ମୁଁ ୱେନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି। ସେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା, ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ—
ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିଦାଯାତଶ୍ଛଦ୍ମ ଲିଂଗଧରସ୍ତଦା । ନଗ୍ନରୂପୋ ମହାକାଯଃ ଶିରୋମୁଂଡୋ ମହାପ୍ରଭଃ
ସେତିବେଳେ କେହି ଜଣେ ପୁରୁଷ ଭାନ୍ଡା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ନଗ୍ନ ଦେହରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ ଆସିଥିଲେ।
ମାର୍ଜନୀଂ ଶିଖିପତ୍ରାଣାଂ କକ୍ଷାଯାଂ ସ ହି ଧାରଯନ୍ । ଗୃହୀତଂ ପାନପାତ୍ରଂ ତୁ ନାଲିକେରମଯଂ କରେ
ସେ ତାଙ୍କ କକ୍ଷରେ ମୟୂରପାଖର ଝାଡ଼ୁ ଧରିଥିଲେ, ହାତରେ ନାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଥିବା ପାନପାତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ପଠମାନୋ ହ୍ଯସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦଧର୍ମଵିଦୂଷକମ୍ । ଯତ୍ର ଵେନୋ ମହାରାଜସ୍ତତ୍ରାଯାତସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଭୁଲ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଯାହା ବେଦ ଧର୍ମକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ୱେନ ମହାରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ସଭାଯାଂ ତସ୍ଯ ଵେନସ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ପାପଵାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵେନଃ ପ୍ରଶ୍ନଂ ତଦାକରୋତ୍
ସେ ପାପୀ ୱେନଙ୍କ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ୱେନ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଭଵାନ୍କୋ ହି ସମାଯାତ ଈଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ମମ । ସଭାଯାଂ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ପୁରଃ କସ୍ମାତ୍ସମାଗତଃ
ତୁମେ କିଏ, ଏଭଳି ଆକୃତିରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ମୋ ସଭାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?
କୋ ଵେଷଃ କିଂ ନୁ ତେ ନାମ କୋ ଧର୍ମଃ କର୍ମ ତେ ଵଦ । କୋ ଵେଦସ୍ତେ କ ଆଚାରଃ କିଂ ତପଃ କା ପ୍ରଭାଵନା
ତୁମର ପୋଷାକ କଣ? ତୁମର ନାମ କଣ? ତୁମର ଧର୍ମ କଣ? କଣ କାମ କରୁଛ? କେଉଁ ବେଦ ଅନୁସରଣ କରୁଛ? କଣ ଆଚରଣ? କଣ ତପସ୍ୟା? କଣ ଶକ୍ତି?
କିଂ ଜ୍ଞାନଂ କଃ ପ୍ରଭାଵସ୍ତେ କିଂ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ସତ୍ଯମେଵ ଚ
ତୁମର ଜ୍ଞାନ କଣ? ତୁମର ପ୍ରଭାବ କଣ? ସତ୍ୟ କ’ଣ, ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ? ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵେନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାପୋ ଵାକ୍ଯମୁଦାହରତ୍ । ପାତକ ଉଵାଚ- କରୋଷ୍ଯେଵଂ ଵୃଥା ରାଜ୍ଯଂ ମହାମୂଢୋ ନ ସଂଶଯଃ
ୱେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ପାପୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ: ତୁମେ ବଡ଼ ମୂଢ଼, ନିଷ୍ଫଳ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।