ଦେଵାନମଂତିତଂ ଦେଵମୃଷଯୋ ଵେଦପାରଗାଃ । ଆଦିତ୍ଯଃ କୁଷ୍ଠସଂଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରକାଶଯେତ୍
ଦେବତା, ଋଷି ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି; ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।
ଲୋକାନମଂତିତଂ ଦେଵଂ ଦେଵାଦ୍ଯାଃ ସଚରାଚରାଃ । କୃଷ୍ଣୋ ଭୁଂକ୍ତେ ମହାଶାପଂ ଭାର୍ଗଵେଣ କୃତଂ ପୁରା
ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି; ସେ ପୂର୍ବରୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଗୁରୁଭାର୍ଯାଂଗତଶ୍ଚଂଦ୍ରଃ କ୍ଷଯୀ ତେନ ପ୍ରଜାଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାତେଜା ରାଜରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏହି ଦୋଷରୁ ସେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ଏକ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ।
ପାଂଡୁପୁତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଗୁରୋଶ୍ଚୈଵ ଵଧାର୍ଥାଯ ଅନୃତଂ ସ ଵଦିଷ୍ଯତି
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବେ।
ଏତେଷ୍ଵେଵ ମହତ୍ପାପଂ ଵର୍ତତେ ଚ ମହତ୍ସୁ ଚ । ଵୈଗୁଣ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵୈ ନାସ୍ତି କସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚ ଲାଂଛନମ୍
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ମହାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ରହିଛି । କିଏ ଦୋଷରହିତ, କିଏ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ?
ଭଵତୀ ସ୍ଵଲ୍ପଦୋଷେଣ ଵିଲିପ୍ତାସି ଵରାନନେ । ଉପକାରଂ କରିଷ୍ଯାମସ୍ତଵୈଵ ଵରଵର୍ଣିନି
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ ଅଳ୍ପ ଦୋଷରେ ଲାଗିଛ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଙ୍ଗର ନାରୀ, ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ସହଯୋଗ କରିବା ।
ତଵାଂଗେ ଯେ ଗୁଣାଃ ସଂତି ସତ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଯଥା ଶୁଭେ । ଅନ୍ଯତ୍ରାପି ନ ପଶ୍ଯାମସ୍ତାନ୍ଗୁଣାଂଶ୍ଚାରୁଲୋଚନେ
ଶୁଭେ, ତୁମ ଦେହରେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନାରୀମାନେ ଥିବା ଉଚିତ । ଚମତ୍କାର ନୟନ ଥିବା, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଏମିତି ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ ।
ରୂପମେଵ ଗୁଣଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଥମଂ ଭୂଷଣଂ ଶୁଭେ । ଶୀଲମେଵ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ସତ୍ଯମେଵ ଚ
ଶୁଭେ, ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଗୁଣ ଓ ଅଳଙ୍କାର । ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଚରିତ୍ର, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ।
ଆର୍ଜଵତ୍ଵଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଚ ପଂଚମଂ ଧର୍ମମେଵ ହି । ମଧୁରତ୍ଵଂ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଷଷ୍ଠମେଵ ଵରାନନେ
ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ସରଳତା, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଧର୍ମ । ଶେଷରେ, ଭଲ ମୁହଁ ଥିବା, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ।
ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵଂ ସପ୍ତମଂ ବାଲେ ଅଂତର୍ବାହ୍ଯେଷୁ ଯୋଷିତମ୍ । ଅଷ୍ଟମଂ ହି ପିତୁର୍ଭାଵଃ ଶୁଶ୍ରୂଷା ନଵମଂ କିଲ
ବାଲେ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧତା, ଯାହା ଭିତରେ ବାହାରେ ନାରୀମାନେ ରଖିଥାନ୍ତି । ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ପିତାପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ନବମ ହେଉଛି ସେବା ।
ସହିଷ୍ଣୁର୍ଦଶମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରତିଶ୍ଚୈକାଦଶଂ ତଥା । ପାତିଵ୍ରତ୍ଯଂ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ଵରଵର୍ଣିନି
ଦଶମ ହେଉଛି ସହିଷ୍ଣୁତା, ଏକାଦଶ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଙ୍ଗର ନାରୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ।
ତୈସ୍ତ୍ଵଂ ସଂଭୂଷିତା ବାଲେ ମା ବିଭେଷି ଵରାନନେ । ଯେନୋପାଯେନ ତେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଧର୍ମଧୃକ୍
ବାଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ତୁମେ ଶୋଭିତ । ଭୟ କରିନାହଁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା । ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ହେଉ, ତୁମର ପତି ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବେ ।
ତମୁପାଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମସ୍ତଵାର୍ଥଂ ଵଯମେଵ ହି । ତାମୂଚୁସ୍ତା ଵରାଃ ସଖ୍ଯୋ ମା ତ୍ଵଂ ଵୈ ସାହସଂ କୁରୁ
ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ସେଇ ଉପାୟ ଖୋଜିବା । ସେଠାରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଖୀମାନେ କହିଲେ: ତୁମେ କୌଣସି ଅସାବଧାନ କାମ କରନାହଁ ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ସୁନୀଥା ସା ପୁନରୂଚେ ସଖୀସ୍ତୁ ତାଃ । କଥଯଧ୍ଵଂ ମମୋପାଯଂ ଯେନ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସୁନୀଥା ପୁଣି ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋତେ ଏହିପରି ଉପାୟ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ପତି ମିଳିପାରିବ ।
ତାମୂଚୁସ୍ତା ଵରା ନାର୍ଯୋ ରଂଭାଦ୍ଯାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ । ରୂପମାଧୁର୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଭଵତୀ ଭୂତିଵର୍ଦ୍ଧନୀ
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୁନ୍ଦର ନୟନ ଥିବା, ତାକୁ କହିଲେ: ତୁମେ ରୂପ ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଉଥିବା ।
ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ସଂଭୀତା ଵଯମତ୍ର ସମାଗତାଃ । ତାଂ ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମୃତ୍ଯୋଃ କନ୍ଯାଂ ସୁଲୋଚନାମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆମେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛୁ । ସେମାନେ ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁଲୋଚନାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ ।
ଵିଦ୍ଯାମେକାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମଃ ପୁରୁଷାଣାଂ ପ୍ରମୋହିନୀମ୍ । ସର୍ଵମାଯାଵିଦାଂ ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵଭଦ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ଭଦ୍ରେ, ପୁରୁଷମାନେକୁ ମୋହିତ କରିପାରିବା ଏକ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବୁ । ସମସ୍ତ ମାୟାର ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ଭଲ ଦେଇଥିବା ।
ଵିଦ୍ଯାବଲଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯୈତାଃ ସୁଖଦାଯକମ୍ । ଯଂ ଯଂ ମୋହଯିତୁଂ ଭଦ୍ରେ ଇଚ୍ଛସ୍ଯେଵଂ ସୁରାଦିକମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ସେଇ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଯାହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ । ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁବ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋହିତ ହେବେ ।
ତଂ ତଂ ସଦ୍ଯୋ ମୋହଯ ଵା ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଥାଽକରୋତ୍ । ଵିଦ୍ଯାଯାଂ ହି ସୁସିଦ୍ଧାଯାଂ ସା ସୁନୀଥା ସୁନଂଦିତା
ଯାହାକୁ ଚାହିଁବ, ସେଠାନେ ସେଠାନେ ମୋହିତ କର, ବୋଲି କହିଲେ । ସୁନୀଥା ଏହିପରି କରି, ସେଇ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲେ ।
ଭ୍ରମତ୍ଯେଵଂ ସଖୀଭିସ୍ତୁ ପୁରୁଷାନ୍ସା ଵିପଶ୍ଯତି । ଅଟମାନାଗତା ପୁଣ୍ଯଂ ନଂଦନଂ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ । ଘୁରିବା ଘୁରିବା, ସେ ପବିତ୍ର ନନ୍ଦନ ବନକୁ ପହଁଚିଲେ ।
ଗଂଗାତୀରେ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରୂପସଂଯୁତମ୍ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ସୂର୍ଯତେଜଃ ସମପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ, ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ମନ୍ମଥମ୍ । ଦେଵରୂପଂ ମହାଭାଗଂ ଭାଗ୍ଯଵଂତଂ ସୁଭାଗ୍ଯଦମ୍
ସେ ରୂପରେ ଏହି ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ କାମଦେବ ପରି । ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ।
ଅନୌପମ୍ଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵିଷ୍ଣୁତେଜଃ ସମପ୍ରଭମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ଅପୂର୍ବ, ମହାନ ଆତ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ କରୁଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ଏହି ମହାପୁରୁଷ ବୈଷ୍ଣବ।
କାମକ୍ରୋଧଵିହୀନଂ ତମତ୍ରିଵଂଶଵିଭୂଷଣମ୍
ଏହି ମହାପୁରୁଷ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ଅତ୍ରି କୁଳର ଗର୍ବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରୂପଂ ତପସାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଦିଵ୍ଯପ୍ରଭାଵଂ ପରିତପ୍ଯମାନମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ରଂଭାଂ ସୁସଖୀଂ ସରାଗା କୋଯଂ ଦିଵିଷ୍ଠଃ ପ୍ରଵରୋ ମହାତ୍ମା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରୂପବାନ୍, ତପସ୍ୟାର ସ୍ୱରୂପ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଥିବା, ରମ୍ଭା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀ ସ୍ନେହରେ ପଚାରିଲେ— 'ଏହି ଦେବମାନ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହାନ ଆତ୍ମା କିଏ?'
ରଂଭୋଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମା ଅଵ୍ଯକ୍ତସଂଭୂତସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଅତ୍ରିର୍ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାମନାଃ
ରମ୍ଭା କହିଲେ— 'ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅତ୍ରି ନାମକ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମହାମନା।'
ଅଂଗୋ ନାମ ଅଯଂ ଭଦ୍ରେ ନଂଦନଂ ଵନମାଗତଃ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସଂପଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୀଲାତେଜସମୁତ୍ତମାମ୍
'ଏହି ଅଙ୍ଗ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୃଦୁଭାବିନୀ, ନନ୍ଦନ ବନକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ତେଜକୁ ଦେଖି—'
କୃତା ସ୍ପୃହା ଅନେନାପି ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସଦୃଶେ ପଦେ । ଈଦୃଶୋ ହି ଯଦା ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମସଂଯୁତଃ
'ସେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପଦବୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅ ଯଦି ମୋର ହେଉଥାନ୍ତା, କେତେ ଭଲ ହେଉଥାନ୍ତା।'
ସୁଶ୍ରେଯୋ ମେ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ଯଶଃ କୀର୍ତି ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଆରାଧିତୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତପୋଭିର୍ନିଯମୈସ୍ତଥା
'ମୋର ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତି ସହିତ। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜିଛି—'
ସୁପ୍ରସନ୍ନେ ହୃଷୀକେଶେ ଵରଂ ଯାଚିତଵାନଯମ୍ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁତେଜଃ ପରାକ୍ରମମ୍
'ହୃଷୀକେଶ ଖୁସି ହେବାବେଳେ, ସେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜ ଓ ପରାକ୍ରମ ଥିବା ପୁଅ।'