ଧ୍ଯାଯଂତୀଂ ଚିଂତଯାନାଂ ତାମୂଚୁଶ୍ଚିଂତାପରାଯଣାଃ । କସ୍ମାଚ୍ଚିଂତସି ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵମନଯା ଚିଂତଯାନ୍ଵିତା
ସେଠାରେ ସୁନୀଥା ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ଲାଗିଥିବା ସଖୀମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଉଛ?'
ତନ୍ନୋ ଵୈ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଚିଂତାଦୁଃଖପ୍ରଦାଯିନୀ । ଏକୈଵ ସାର୍ଥକୀ ଚିଂତା ଧର୍ମସ୍ଯାର୍ଥେ ଵିଚିଂତ୍ଯତେ
'ଏହି ଚିନ୍ତାର କାରଣ କହ, କାରଣ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ତାହାର ଅର୍ଥ ରହେ।'
ଦ୍ଵିତୀଯା ସାର୍ଥକା ଚିଂତା ଯୋଗିନାଂ ଧର୍ମନଂଦିନୀ । ଅନ୍ଯା ନିରର୍ଥିକା ଚିଂତା ତାଂ ନୈଵ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
'ଯୋଗୀମାନେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥବାନ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଅନର୍ଥକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କାଯନାଶକରୀ ଚିଂତା ବଲ ତେଜଃ ପ୍ରଣାଶିନୀ । ନାଶଯେତ୍ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଂ ତୁ ରୂପହାନିଂ ନିଦର୍ଶଯେତ୍
'ଚିନ୍ତା ଶରୀରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜକୁ କ୍ଷୟ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ରୂପର ହାନି ଦେଖାଏ।'
ତୃଷ୍ଣାଂ ମୋହଂ ତଥା ଲୋଭମେତାଂଶ୍ଚିଂତା ହି ପ୍ରାପଯେତ୍ । ପାପମୁତ୍ପାଦଯେଚ୍ଚିଂତା ଚିଂତିତା ଚ ଦିନେ ଦିନେ
'ଚିନ୍ତା ତୃଷ୍ଣା, ମୋହ ଓ ଲୋଭକୁ ଆଣେ; ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଚିନ୍ତା କଲେ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।'
ଚିଂତାଵ୍ଯାଧିପ୍ରକାଶାଯ ନରକାଯ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ତସ୍ମାଚ୍ଚିଂତାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଚାନୁଵର୍ତସ୍ଵ ଶୋଭନେ
'ଚିନ୍ତା ରୋଗ ଆଣେ, ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହିଠାରୁ, ଶୋଭନେ, ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲ।'
ଅର୍ଜିତଂ କର୍ମଣା ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମେଵ ନରେଣ ତୁ । ତଦେଵ ଭୁଂକ୍ତେଽସୌ ଜଂତୁର୍ଜ୍ଞାନଵାନ୍ନ ଵିଚିଂତଯେତ୍
'ମଣିଷ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଥାଏ, ସେହି କର୍ମର ଫଳ ସେ ଭୋଗ କରେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ତସ୍ମାଚ୍ଚିଂତାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁଖଦୁଃଖାଦିକଂ ଵଦ । ତାସାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁନୀଥା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ସେହିପାଇଁ ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼, ତୁମ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ କୁହ।' ସଖୀମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୁନୀଥା କହିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯଥା ଶପ୍ତା ଵନେ ପୂର୍ଵଂ ସୁଶଂଖେନ ମହାତ୍ମନା । ତାସୁ ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ସଖୀଷ୍ଵେଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ପୂର୍ବରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ସୁଶଂଖଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ସପତ୍ନା ହୋଇଥିଲେ, ସୁନୀଥା ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଦୁଃଖେନାତିପ୍ରପୀଡିତା । ସୁନୀଥୋଵାଚ- ଅନ୍ଯଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଖ୍ଯଃ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ନିଜେ ମହାଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ। ସୁନୀଥା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିବି, ସଖୀମାନେ, ଏବେ ଶୁଣ।'
ମଦୀଯରୂପସଂପତ୍ତି ଵଯଃ ସଗୁଣସଂପଦଃ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତାତଶ୍ଚିଂତାତ୍ମା ସଂଜାତୋ ମମ କାରଣାତ୍
'ମୋର ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଗୁଣର ଆଧିକ୍ୟ ଦେଖି, ମୋ ପିତା ମୋ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।'
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦାତୁକାମୋଽସୌ ମୁନିଭ୍ଯସ୍ତୁ ମହାଯଶାଃ । ମାଂ ଚ ହସ୍ତେ ଵିଗୃହ୍ଯୈଵ ସର୍ଵାନ୍ଵାକ୍ଯମୁଦାହରତ୍
'ସେ ମୋତେ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୋତେ ହାତରେ ଧରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।'
ଗୁଣଯୁକ୍ତା ସୁତା ବାଲା ମମେଯଂ ଚାରୁଲୋଚନା । ଦାତୁକାମୋସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଗୁଣିନେ ସୁମହାତ୍ମନେ
'ମୋ ଏହି ଗୁଣବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁର କନ୍ୟା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମହାତ୍ମାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ— ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ମୃତ୍ଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ତତୋ ଦେଵା ଋଷଯଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତଦା । ତମୂଚୁର୍ଭାଷମାଣଂ ତେ ଦେଵା ଇଂଦ୍ର ପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵ କନ୍ଯା ଗୁଣାଢ୍ଯେଯଂ ଶୀଲାନାଂ ପରମୋ ନିଧିଃ । ଦୋଷେଣୈକେନ ସଂଦୁଷ୍ଟା ଋଷିଶାପେନ ତେନ ଵୈ
'ତୁମ କନ୍ୟା ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶିଳ୍ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୋଷରେ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଛି।'
ଅସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯାତ୍ପୁମାନ୍କିଲ । ଭଵିତା ସ ମହାପାପୀ ପୁଣ୍ଯଵଂଶଵିନାଶକଃ
'ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପୁରୁଷ ହେବ; ସେ ମହାପାପୀ ଓ ପୁଣ୍ୟବଂଶର ନାଶକ ହେବ।'
ଗଂଗାତୋଯେନ ସଂପୂର୍ଣଃ କୁଂଭ ଏଵ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ସୁରାଯାବିନ୍ଦୁନାଲିପ୍ତୋ ମଦ୍ଯକୁମ୍ଭଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାକୁ ଯେମିତି ଗଙ୍ଗାଜଳ ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ମଦରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମଦ ପଡ଼ିଲେ ସେ ଘଡ଼ାକୁ ମଦ ଘଡ଼ା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ପାପସ୍ଯ ପାପସଂସର୍ଗାତ୍କୁଲଂ ପାପି ପ୍ରଜାଯତେ । ଆରନାଲସ୍ଯ ଵୈ ବିଂଦୁଃ କ୍ଷୀରମଧ୍ଯେ ପ୍ରଯାତି ଚେତ୍
ପାପୀ ସହ ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ପରିବାରରେ ଏକ ପାପୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯଦି ଛେନା ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦୁଧରେ ପଡ଼ିଯାଏ,
ପଶ୍ଚାନ୍ନାଶଯତେ କ୍ଷୀରମାତ୍ମରୂପଂ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ତଦ୍ଵଦ୍ଵିନାଶଯେଦ୍ଵଂଶଂ ପାପଃ ପୁତ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ
ପରେ ଏହା ଦୁଧକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହିପରି, ପାପୀ ପୁଅ ପରିବାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନେନାପି ହି ଦୋଷେଣ ତଵେଯଂ ପାପଭାଗିନୀ । ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦୀଯତାଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵୈରୁକ୍ତଃ ପିତା ମମ
ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମ ପାଇଁ ପାପର ଭାଗିନୀ ହୋଇଯାଇଛି; ତାକୁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଉ, ଯାଅ—ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ସଗଂଧର୍ଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ତୈଶ୍ଚାପି ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ପିତା ମେ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଏହାରେ ସେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇଥିଲେ।
ମମାନ୍ଯେ ଚାପି ସ୍ଵୀକାରଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ହି ସଜ୍ଜନାଃ । ଏଵଂ ପାପମଯଂ କର୍ମ ମଯା ଚୈଵ ପୁରା କୃତମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଏଭଳି, ଏହି ପାପମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲି।
ସଂତପ୍ତା ଦୁଃଖଶୋକେନ ଵନମେଵ ସମାଶ୍ରିତା । ତପ ଏଵ ଚରିଷ୍ଯାମି କରିଷ୍ଯେ କାଯଶୋଷଣମ୍
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି ଏବଂ ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେବି।
ଭଵତୀଭିଃ ସୁପୃଷ୍ଟାହଂ କାର୍ଯକାରଣମେଵ ହି । ମମ ଚିଂତାନୁଗଂ କର୍ମ ମଯା ତଦ୍ଵଃ ପ୍ରକାଶିତମ୍
ତୁମେମାନେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ପଚାରିଛ; ମୋ ଚିନ୍ତା ଅନୁଯାୟୀ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି, ସେଥିକି ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁନୀଥା ସା ମୃତ୍ଯୋଃ କନ୍ଯା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଵିରରାମ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ଵୈ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା, ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୁନୀଥା, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ, ପୁଣି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ସଖ୍ଯ ଊଚୁଃ- ଦୁଃଖମେଵ ମହାଭାଗେ ତ୍ଯଜ କାଯଵିନାଶନମ୍ । ନାସ୍ତି କସ୍ଯ କୁଲେ ଦୋଷୋ ଦେଵୈଃ ପାପଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ସାଥିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗେ, ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଛାଡ଼; କେଉଁ ପରିବାରରେ ଦୋଷ ନାହିଁ? ପାପକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଜିହ୍ମମୁକ୍ତଂ ପୁରା ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ହରସଂନିଧୌ । ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ସ ହି ତ୍ଯକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମାଽପୂଜ୍ଯତମୋଽଭଵତ୍
ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ କଥା କହିଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠାରୁ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽସୌ ଦେଵରାଜୋପି ପଶ୍ଯ ଭୋଃ । ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହାଭାଗସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପରିଭୁଂଜତି
ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ—ଦେଖ, ମହାଭାଗେ; ତଥାପି ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତିନି ଲୋକର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଗୌତମସ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାମହଲ୍ଯାଂ ଗତଵାନ୍ପୁରା । ପରଦାରାଭିଗାମୀ ସ ଦେଵତ୍ଵେ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ
ଗୌତମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ସେ ପୂର୍ବେ ଗଲେ; ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଯୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯୋପମଂ କର୍ମ ଦାରୁଣଂ କୃତଵାନ୍ହରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ କପାଲେନ ଚାଦ୍ଯାପି ପରିଵର୍ତତେ
ଶିବ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କପାଳ ନେଇ ସେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁରୁଛନ୍ତି।