ସୁଶଂଖସ୍ତାଡିତୋ ଵିପ୍ରା ମୃତ୍ଯୋଶ୍ଚୈଵ ହି କନ୍ଯଯା । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜାଃ ଶଶାପ ତନୁମଧ୍ଯମାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୁଶଂଖଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଆଘାତ କଲେ। ତାପରେ, ସୁଶଂଖ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାହା ସୁନ୍ଦର ଦେହଅଳିକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ନିର୍ଦୋଷୋ ହି ଯତୋ ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ଵଯୈଵ ପରିତାଡିତଃ । ଅହମତ୍ର ଵନେ ସଂସ୍ଥସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛାପଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଏବଂ ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛି, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ଆଘାତ କଲ, ତେଣୁ ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି।'
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ସମାସ୍ଥାଯ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ଯଦା ଶୃଣୁ । ପାପାଚାରମଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣନିଂଦକଃ
'ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ପତି ସହ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବ, ଶୁଣ, ତୁମର ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ହେବ, ଯିଏ ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବ।'
ସର୍ଵପାପରତୋ ଦୁଷ୍ଟେ ତଵ ଗର୍ଭେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ସୋପି ତପ ଏଵ ସମାଶ୍ରିତଃ
'ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିନ, ହେ ଦୁଷ୍ଟେ, ସେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ହେବ।' ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ସା ସୁନୀଥା ଗୃହଂ ଗତା । ସମାଚଷ୍ଟ ମହାତ୍ମାନଂ ପିତରଂ ତପ୍ତମାନସା
ସେ ମହାତ୍ମା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସୁନୀଥା ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ମନେ ଦୁଃଖ ନେଇ, ସମସ୍ତ କଥା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥା ଶପ୍ତା ତଦା ତେନ ଗଂଧର୍ଵତନଯେନ ସା । ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଶ୍ରୁତଂ ତେନ ମୃତ୍ଯୁନା ପରିଭାଷିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, କିପରି ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ କ'ଣ କହିଥିଲେ।
କସ୍ମାତ୍କୃତସ୍ତ୍ଵଯାଘାତସ୍ତପତି ଦୋଷଵର୍ଜିତେ । ଯୁକ୍ତଂ ନୈଵ କୃତଂ ପୁତ୍ରି ସତ୍ଯସ୍ଯୈଵ ହି ତାଡନମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ତାପସୀ, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ, ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲ? ଜଣେ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଝିଅ।'
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୃତ୍ଯୁଃ ପରମଦୁଃଖିତଃ । ବଭୂଵ ସ ହି ତତ୍ତସ୍ଯାଦିଷ୍ଟମେଵଂ ଵିଚିଂତଯନ୍
ଏଭଳି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୃତ୍ୟୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏହିପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଆସିଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରିପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଅଂଗୋ ନାମ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଏକଦା ତୁ ଗତୋ ଵିପ୍ରା ନଂଦନଂ ପ୍ରତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ, ଅଙ୍ଗ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏକଦିନ ନନ୍ଦନକୁ ଯାଇଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵରାଜଂ ତମିଂଦ୍ରଂ ପାକଶାସନମ୍ । ଅପ୍ସରସାଂ ଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଗଂଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଗୀଯମାନଂ ଗୀତଗୈଶ୍ଚ ସୁସ୍ଵରୈଃ ସପ୍ତକୈସ୍ତଥା । ଵୀଜ୍ଯମାନଂ ସୁଗଂଧୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯଜନୈଃ ସର୍ଵ ଏଵ ସଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଗାୟକମାନେ ସପ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବାଲିଶା ଚାଲିରେ ତାଙ୍କୁ ପଖା ଝାଲୁଛନ୍ତି।
ଯୋଷିଦ୍ଭୀ ରୂପଯୁକ୍ତାଭିଶ୍ଚାମରୈର୍ହଂସଗାମିଭିଃ । ଛତ୍ରେଣ ହଂସଵର୍ଣେନ ଚଂଦ୍ରବିଂବାନୁକାରିଣା
ସୁନ୍ଦରୀ ଯୌବନା ମହିଳାମାନେ, ହଂସ ଚଳିତ ଚାମର ନେଇ, ହଂସ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଛତା ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେଉଛନ୍ତି।
ରାଜମାନଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ । କାମକ୍ରୀଡାଗତଂ ଦେଵଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନମିତୌଜସମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅପାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏବଂ କାମର ଖେଳାରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଭାଗାଂ ପୌଲୋମୀଂ ଚାରୁମଂଗଲାମ୍ । ରୂପେଣ ତେଜସା ଚୈଵ ତପସା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ପାଖରେ ଥିଲେ ପୌଳୋମୀ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର, ତାଙ୍କର ରୂପ, ତେଜ, ତପସ୍ୟା ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଵିରାଜଂତୀଂ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେନ ତାଂ ସତୀମ୍ । ତଯା ସହ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସ ରେମେ ନଂଦନେ ଵନେ
ସେ ନାରୀ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପତିନିଷ୍ଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସତୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଲୀଲାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଅଂଗଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଧନ୍ଯୋ ଵୈ ଦେଵରାଜୋଽଯମୀଦୃଶୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ତାଙ୍କର ଖେଳା ଦେଖି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଙ୍ଗ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହିପରି ମହିମାରେ ଘିରିଥିବା ଦେବରାଜ ବାସ୍ତବରେ ଧନ୍ୟ ।'
ଅହୋଽସ୍ଯ ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍ପଦମ୍ । ଯଦା ମମେଦୃଶଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଧାରକଃ
'ଆହା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଇଛନ୍ତି! ଯଦି ମୋର ଏପରି ପୁଅ ହେବା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ ।'
ଭଵେତ୍ତଦା ମହତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମୀହ ନ ସଂଶଯଃ । ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵରମାଣୋ ଗୃହାଗତଃ
'ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ତ୍ଵଂଗୋ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସଂପଦମ୍ । ଭୋଗଂ ଚୈଵ ଵିଲାସଂ ଚ ଲୀଲାଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଅଙ୍ଗ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତାଙ୍କର ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଲୀଳା ଦେଖିଲେ ।
କଥଂ ମେ ଇଂଦ୍ର ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମସଂଯୁତଃ । ଚିଂତଯିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଚୈଵ ଅଂଗୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ
ସେ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କିପରି ମୋର ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ହେବ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ ଅଙ୍ଗ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ସ୍ଵକଂ ଗେହଂ ସମାଯାତଃ ସ ତ୍ଵଂଗଃ ସତ୍ଯତତ୍ପରଃ । ଅତ୍ରିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିତରଂ ପ୍ରଣତୋ ନମ୍ରକଂଧରଃ
ଅଙ୍ଗ, ସତ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମ୍ରତା ସହିତ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
କୋଽଯଂ ପୁଣ୍ଯଃ ସମାଚାରୈରିଂଦ୍ରତ୍ଵଂ ଭୁଂଜତେ ମହତ୍ । କସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ପୁଷ୍ଟିଃ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ କୀଦୃଶମ୍
'କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ବଡ଼ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଯାଯି? କାହାର ପୁଣ୍ୟ ଏହା, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି, କେଉଁ ପ୍ରକାରର?'
କୀଦୃଶଂ ତପ ଏତସ୍ଯ କମାରାଧିତଵାନ୍ପୁରା । ଏତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଵତାଂ ଵର
'ସେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା କଲେ, କାହାକୁ ପୂଜିଲେ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ- ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗ ଯଦ୍ଯେଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ମଯି । ଚରିତ୍ରମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵତ୍ସ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ଅତ୍ରି କହିଲେ—'ଭଲ ପଚାରିଛ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯେତେବେଳେ ଏଭଳି ପଚାରୁଛ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଚରିତ୍ର ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି, ଶୁଣ ।'
ସୁଵ୍ରତୋ ନାମ ମେଧାଵୀ ପୁରା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ । ତେନ କୃଷ୍ଣୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତପସା ଚୈଵ ତୋଷିତଃ
'ପୂର୍ବେ ଏକ ମେଧାବୀ ଓ ସଦ୍ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁବ୍ରତ । ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ।'
ପୁଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ହ୍ଯଦିତ୍ଯାଃ କଶ୍ଯପାତ୍କିଲ । ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦେନ ସୁରରାଜୋ ବଭୂଵ ହ
'ସେ ପୁଣି ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନିଁଆ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସୁରରାଜ ହେଲେ ।'
ଅଂଗ ଉଵାଚ- କଥମିଂଦ୍ରସମଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲ । ତଦୁପାଯଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଭଵାଞ୍ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ
ଅଙ୍ଗ କହିଲେ—'କିପରି ମୋର ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁଅ ହେବ, ହେ ପୁତ୍ରବତ୍ସଳ? ଏହାର ଉପାୟ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ- ସମାସେନୈଵ ତସ୍ଯୈଵ ସୁଵ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚରିତ୍ରମଖିଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନିଶାମଯ ମହାମତେ
ଅତ୍ରି କହିଲେ—'ସଂକ୍ଷେପରେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୁବ୍ରତଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଜୀବନ ଶୁଣ ।'
ଯଥା ସୁଵ୍ରତ ମେଧାଵୀ ପୁରାରାଧିତଵାନ୍ହରିମ୍ । ତସ୍ଯ ଭାଵଂ ଚ ଭକ୍ତିଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ
'ସୁବ୍ରତ କିପରି ପୂର୍ବେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ, ତାଙ୍କର ଭାବ, ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ କଣ ଥିଲା, ହେ ମହାତ୍ମା—'
ସମାଲୋକ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଦତ୍ତଵାନ୍ଵୈ ମହତ୍ପଦମ୍ । ସ ଐଂଦ୍ରଂ ସର୍ଵଭୋଗାଢ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
'ସେ ସବୁ ଦେଖି, ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ ମହାନ୍ ପଦ ଦେଲେ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଲେ, ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଲେ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ସହିତ ।'