ଅତ୍ଯୁଗ୍ରପାପିନାଂ ସଂଗାତ୍ପାପମେଵ ପ୍ରସଂଚରେତ୍ । ମାତାମହସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ସଂଲିପ୍ତୋ ଵେନ ଏଵ ସଃ
ଅତି ଦୁଷ୍ଟମନାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମାତ୍ର ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମାତାମାହଙ୍କ ଦୋଷରେ ବେନ ନିଜେ ଦୁଷିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ମାତାମହସ୍ଯ କୋ ଦୋଷସ୍ତଂ ନୋ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ । ସ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ ଚ ଵୈ କାଲଃ ସ ଯମୋ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ
ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—ମାତାମାହଙ୍କ କଣ ଦୋଷ ଥିଲା? ଆମକୁ ସେଥିରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ; ସେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେ କାଳ, ସେ ଯମ ଏବଂ ସେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ।
ନ ହିଂସକୋ ହି କସ୍ଯାପି ପଦେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଚରାଚରାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକାଃ ସ୍ଵକର୍ମଵଶଵର୍ତିନଃ
ସେ କାହାକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ନିଜ କର୍ମରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଜୀଵଂତି ଚ ମ୍ରିଯଂତେ ଚ ଭୁଂଜଂତ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ପାପାଃ ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଘୋରଂ ତେଷାଂ କର୍ମଵିପାକତଃ
ଲୋକେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମରନ୍ତି ଓ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ପାପୀମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ନିରଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ କର୍ମଣୈଵଂ ସୁପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଯୋଜଯେତ୍ତାଡଯେତ୍ସୂତ ଯମ ଏଷ ଦିନେଦିନେ
ସମସ୍ତ ନରକରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯମ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ, ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେକୁ ଯୋଗାଏ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ସୁପୁଣ୍ଯେଷୁ କର୍ମସ୍ଵେଵଂ ସପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଯୋଜଯତ୍ଯେଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଧର୍ମାତ୍ମା କେବଳ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ ମୃତ୍ଯୋଃ କେନ ଦୋଷେଣ ପାପୀ ଵେନସ୍ତ୍ଵଜାଯତ । ସୂତ ଉଵାଚ- ସ ମୃତ୍ଯୁଃ ଶାସକୋ ନିତ୍ଯଂ ପାପାନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷରୁ ଦୁଷ୍ଟ ବେନା ଜନ୍ମିଲେ? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୁକୁଳ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ଵର୍ତତେ କାଲରୂପେଣ ତେଷାଂ କର୍ମ ଵିମୃଶ୍ଯତି । ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ଯସ୍ଯାପି କର୍ମଣା ତେନ ଘାତଯେତ୍
ସେ କାଳର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାମ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପାପଂ ଵିଦିତ୍ଵାଽସୌ ନଯତ୍ଯେଵଂ ହି ତଂ ଯମଃ । ସୁକୃତାତ୍ମା ଲଭେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ କର୍ମଣା ସୁକୃତେନ ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଜାଣି, ଯମ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ନେଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସେମାନେ ଭଲ କାମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।
ଯୋଜଯତ୍ଯେଷ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମୃତ୍ଯୁରେଵ ସୁଦୂତକୈଃ । ମହତା ସୌଖ୍ଯଭାଵେନ ଗୀତମଂଗଲକାରିଣା
ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ନେଇଯାନ୍ତି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି ସହିତ।
ଦାନଭୋଗାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଯୋଜଯେଚ୍ଚ କୃତାତ୍ମକାନ୍ । ପୀଡାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚ କ୍ଲେଶୈଃ କାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦାନ, ଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପୀଡା, ଦୁଃଖ ଓ କଠିନ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତ୍ରାସଯେତ୍ତାଡଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ସ କ୍ରୋଧୋ ମୃତ୍ଯୁରେଵ ତାନ୍ । କର୍ମଣ୍ଯେଵଂ ହି ତସ୍ଯାପି ଵ୍ଯାପାରଃ ପରିଵର୍ତତେ
ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇ ମାଡ଼ିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ। ଏଭଳି, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର କାମ ଚାଲିଥାଏ।
ମୃତ୍ଯୋଶ୍ଚାପି ମହାଭାଗ ଲୋଭାତ୍ପୁଣ୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ । ସୁନୀଥା ନାମ ଵୈ କନ୍ଯା ସଂଜାତୈଷା ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରୁ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ କନ୍ୟା ପାଇଥିଲେ; ସେଠି ସୁନୀଥା ନାମର ଏକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ପିତୁଃକର୍ମ ଵିମୃଶ୍ଯୈଵ କ୍ରୀଡମାନା ସଦୈଵ ସା । ପ୍ରଜାନାଂ ଶାସ୍ତି କର୍ତାରଂ ପୁଣ୍ଯପାପନିରୀକ୍ଷଣମ୍
ସେ କନ୍ୟା ସଦା ଖେଳିବା ସମୟରେ, ନିଜ ବାପାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ; ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦେଖି।
ସା ତୁ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା ସୁନୀଥା ନାମ ତସ୍ଯ ସା । ରମମାଣା ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ସଖୀଭିଃ ପରିଵାରିତା
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୁନୀଥା, ସଖୀମାନେ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାଭାଗଂ ଗଂଧର୍ଵତନଯଂ ଵରମ୍ । ଗୀତକୋଲାହଲସ୍ଯାପି ସୁଶଂଖଂ ନାମ ସା ତଦା
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ମହାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ବପୁତ୍ର, ଯାହାର ନାମ ସୁଶଂଖ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଦଦର୍ଶ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗଂ ତପ୍ଯଂତଂ ସୁମହତ୍ତପଃ । ଗୀତଵିଦ୍ଯାସୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଧ୍ଯାଯମାନଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ଶରୀରରେ ଶୋଭାମୟ, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଗୀତ ଶିଖିବା ପାଇଁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯୋପଘାତମେଵାସୌ ସା ଚକାର ଦିନେ ଦିନେ । ସୁଶଂଖଃ କ୍ଷମତେ ନିତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛଗଚ୍ଛେତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସୁଶଂଖଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁଶଂଖ ସଦା କ୍ଷମା କରୁଥିଲେ, 'ଚାଲ, ଚାଲ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ପ୍ରେଷିତା ନୈଵ ଗଚ୍ଛେତ୍ସା ଵିଘ୍ନମେଵ ସମାଚରେତ୍ । ତେନାପ୍ଯୁକ୍ତା ସା ହି କ୍ରୁଦ୍ଧା ତାଡଯତ୍ତପସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯାଉନଥିଲେ, ବିଘ୍ନ ହେବା ଛାଡ଼ି ନଥିଲେ; ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସୁଶଂଖଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଦେଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁଶଂଖଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଦୁଷ୍ଟେ ପାପସମାଚାରେ କସ୍ମାଦ୍ଵିଘ୍ନସ୍ତ୍ଵଯା କୃତଃ
ତେବେ ସୁଶଂଖ କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ସେଠି ସୁନୀଥାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ପାପ କାମ କରୁଥିବା, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ବିଘ୍ନ କଲା?'
ତାଡନାତ୍ତାଡନଂ ଦୁଷ୍ଟେ ନ କୁର୍ଵଂତି ମହାଜନାଃ । ଆକ୍ରୁଷ୍ଟା ନୈଵ କୁପ୍ଯଂତି ଇତି ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ
'ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଉନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ; ଗାଳି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ କରୁନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି ଧର୍ମର ନୀତି।'
ତ୍ଵଯାହଂ ଘାତିତଃ ପାପେ ନିର୍ଦୋଷସ୍ତପସାନ୍ଵିତଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁନୀଥାଂ ପାପଚାରିଣୀମ୍
'ହେ ପାପି, ମୁଁ ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ମାଡ଼ିଲା; ଏହିପରି କହି, ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁନୀଥାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଦେଲେ।
ଵିରରାମ ମହାକ୍ରୋଧାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାରୀଂ ନିଵର୍ତିତଃ । ତତଃ ସା ପାପମୋହାଦ୍ଵା ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵା ତମିହୈଵ ଚ
ସେ ମହାକ୍ରୋଧରୁ ଅବସ୍ଥାନ ରଖିଲେ, ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଜଣେ ନାରୀ; ପରେ, ପାପ ମୋହ କିମ୍ବା ଶିଶୁଳିଳାରୁ, ସେ—
ସମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ସୁଶଂଖଂ ତପସି ସ୍ଥିତମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନାଂ ତାତୋ ମମୈଵ ପରିଘାତକଃ
ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସୁଶଂଖଙ୍କୁ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, କହିଲେ: 'ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋ ବାପା, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ।'
ଅସତୋ ଘାତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯାନ୍ସ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନୈଵ ଦୋଷୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ମହାପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ତଯେତ୍
ଅସତ୍କୁ ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କାମ କଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତା ସା ତୁ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ହି ତାଡିତସ୍ତାତ ଗଂଧର୍ଵତନଯୋ ଵନେ
ଏପରି କହି ସେ ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ପିତା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛି।'
ତପସ୍ତପନ୍ସଦୈକାଂତେ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ । ସ ମାମୁଵାଚ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧରାଗସମନ୍ଵିତଃ
ଏକାନ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, କ୍ରୋଧ ଓ ରାଗରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ତାଡଯେନ୍ନୈଵ ତାଡଂତଂ କ୍ରୋଶଂତଂ ନୈଵ କ୍ରୋଶଯେତ୍ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ ମାଂ ତାତ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
'ଯେ ଆଘାତ କରେ, ତାକୁ ଆଘାତ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେ ଚିତ୍କାର କରେ, ତାକୁ ଚିତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ,' ଏଭଳି ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ପିତା, ଏହାର କାରଣ କହ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵୈ ମୃତ୍ଯୁଃ ସୁନୀଥାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ତତଃ
ଏଭଳି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁନୀଥାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପୁନଃ ସା ହି ସୁଶଂଖୋ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତଃ । କରାଘାତୈସ୍ତତୋ ଦୌଷ୍ଟ୍ଯାଦ୍ଘାତିତସ୍ତପତାଂ ଵରଃ
ସେ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଶଂଖ ରହୁଥିଲେ। ତାପରେ, ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ।