ଏକଦା ତୁ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ । ଶ୍ଵଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଵନଂ ଵିଂଧ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଗତଃ
ଏକ ଦିନ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମନା, ହାତରେ ଧନୁଷ-ବାଣ ନେଇ, କୁକୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅତି କଠିନ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମୃଗାନ୍ରୁରୂନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଭୀତାନ୍ସୂଦିତଵାନ୍ବହୂନ୍ । ରେଵାତୀରଂ ସମାସାଦ୍ଯ କଶ୍ଚିଚ୍ଛଫରଘାତକଃ
ସେ ଅନେକ ଭୟଭୀତ ମୃଗ, ରୁରୁ ଓ ବନଶୁକର ମାରିଦେଲେ; ରେବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ହଣ୍ଟା ଥିଲେ।
ଶଫରାନ୍ସୂଦଯିତ୍ଵା ସ ନିର୍ଜଗାମ ବହିର୍ଜଲାତ୍ । ମୃଗଵ୍ଯାଧସ୍ଯ ଲୋଭସ୍ଯ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ତତୋ ମୃଗୀ
ସେ ମାଛମାନେ ମାରି, ପାଣିରୁ ବାହାରିଲେ; ଏହିବେଳେ, ଶିକାରୀର ଲୋଭରେ ଭୟଭୀତ ଏକ ମୃଗୀ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା।
ଜୀଵତ୍ରାଣପରା ସାର୍ତା ଭୀତା ଚଲିତଚେତନା । ତ୍ଵରମାଣା ପଲାଯଂତୀ ରେଵାତୀରଂ ସମାଶ୍ରିତା
ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଭୟରେ ମନ ଅସ୍ଥିର, ଦୁଃଖିତ ଏହି ମୃଗୀ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ଦୌଡ଼ି ରେବା କୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।
ଶ୍ଵଭିଶ୍ଚ ଚାଲିତା ସା ତୁ ବାଣଘାତକ୍ଷତାତୁରା । ଶ୍ଵସନସ୍ଯାପି ଵେଗେନ ସୁଲଭୋ ମୃଗଘାତକଃ
କୁକୁରମାନେ ତାକୁ ଦୌଡ଼ାଇଲେ, ବାଣର ଘାଏରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିଲା; ଶିକାରୀ ସୁଲୋଭ ବାୟୁବେଗରେ ଏହି ମୃଗୀକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଠ ଏଵ ସମାଯାତି ପୁରତୋ ଯାତି ସା ମୃଗୀ । ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତାଂ ଶଫରହା ବାଣପାଣିଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ଶିକାରୀ ପଛରୁ ଆସୁଥିଲେ, ମୃଗୀ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଉଥିଲା; ଏହିବେଳେ, ମାଛ ହଣ୍ଟା, ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଧନୁରାନମ୍ଯ ଵେଗେନ ଅନୁରୁଧ୍ଯ ଚ ତାଂ ମୃଗୀମ୍ । ତାଵଲ୍ଲୁବ୍ଧକ ଲୋଭାଖ୍ଯଃ ଶ୍ଵଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାଗତଃ
ଧନୁଷ ଟାଣି, ଶିକାରୀ ତିବ୍ର ବେଗରେ ମୃଗୀକୁ ଧାଉଥିଲେ; ସେହି ସମୟରେ, ଲୋଭାଖ୍ୟ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିକାରୀ କୁକୁରମାନେ ସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ହଂତଵ୍ଯା ମଦୀଯେଯଂ ମୃଗଯାଂ ମେ ସମାଗତା । ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମୀନହା ମାଂସଲଂପଟଃ
"ଏହି ମୃଗୀ ମୋର, ଏହାକୁ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋର ଶିକାରକୁ ଆସିଛି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାଛ ହଣ୍ଟା ମାଂସ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ—
ବାଣଂ ମୁମୋଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମହାବଲଃ । ନିହତା ମୃଗଲୁବ୍ଧେନ ବାଣେନ ନିଶିତେନ ଚ
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୁଭା ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ଶିତଳ ଏବଂ ମାରଣାନ୍ତକ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ମୃଗୀ ଶିକାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ପ୍ରମୃତା ସା ମୃଗୀ ତତ୍ର ବାଣାଭ୍ଯାଂ ପାପଚେତସୋଃ । ଶ୍ଵଭିର୍ଦଂତୈଃ ସମାକ୍ରାଂତା ତ୍ଵରମାଣା ପପାତ ସା
ସେଠାରେ, ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟମନାଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ମୃଗୀ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା, କୁକୁରମାନେ ଦାନ୍ତରେ ଦଁଶି ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଶିଖରାଚ୍ଚ ହ୍ରଦେ ପୁଣ୍ଯେ ରେଵାଯାଃ ପାପନାଶନେ । ଶ୍ଵାନଶ୍ଚ ତ୍ଵରମାଣାସ୍ତେ ପତିତା ଵିମଲେ ହ୍ରଦେ
ଶିଖରରୁ ଗଡ଼ି ପଡ଼ି ସେ ମୃଗୀ ପାପନାଶିନୀ ପବିତ୍ର ରେବା ନଦୀର ହ୍ରଦରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏବଂ କୁକୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହ୍ରଦକୁ ଝାପିଲେ।
ମୃଗଵ୍ଯାଧୋ ଵଦତ୍ଯେଵ ଧୀଵରଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ମଦୀଯେଯଂ ମୃଗୀ ଦୁଷ୍ଟ କସ୍ମାଦ୍ବାଣୈର୍ହତା ତ୍ଵଯା
ମୃଗ ଶିକାରି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକଟିଏକୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମୃଗୀ ମୋର, ଦୁଷ୍ଟ! କାହିଁକି ତୁମେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ମାରିଦେଲା?'
ତମୁଵାଚ ପୁନଃ ସୋଽପି ମୀନହା ମୃଗଘାତକମ୍ । ମଦୀଯେଯଂ ନ ସଂଦେହୋ ଅଵଲିପ୍ତ ପ୍ରଭାଷସେ
ତାପରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ସେ ଲୋକଟିଏ ପୁଣି ମୃଗ ଶିକାରିକୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମୃଗୀ ମୋର, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ଏଭଳି କହୁଛ।'
ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ତତସ୍ତୌ ତୁ ଦ୍ଵାଵେତୌ ତୁ ପରସ୍ପରମ୍ । କ୍ରୋଧଲୋଭାନ୍ମହାଭାଗୌ ପତିତୌ ଵିମଲେ ଜଲେ
ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଲୋଭରେ ଏକାପରେକି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହାପର୍ଵ ଵର୍ତତେ ଗତିଦାଯକମ୍ । ଅମାଵାସ୍ଯା ସମାଯୋଗଂ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବଡ଼ ପର୍ବ ଘଟିଥିଲା—ଅମାବାସ୍ୟାର ଯୋଗ, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵେଲାଯାଂ ପତିତାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵଣସ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ତମ । ଜପଧ୍ଯାନଵିହୀନାସ୍ତେ ଭାଵସତ୍ଯଵିଵର୍ଜିତାଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେଇ ପବିତ୍ର ପର୍ବ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସତ୍ୟ ଭାବ ନଥିଲା।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନପ୍ରସଂଗେନ ମୃଗୀ ଶ୍ଵା ଚ ସ ଲୁବ୍ଧକଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଗତାଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟରେ, ସେ ମୃଗୀ, କୁକୁରମାନେ ଏବଂ ଲୁଭା—ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ ସତାଂ ସଂଗାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ନାଶଯେତ୍ପାପିନାଂ ପାପଂ ଦହେଦଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କାଠ ଦହିଯିବା ପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତେଷାମେଵଂ ହି ସଂସର୍ଗାଦୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସଂଭାଷାଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ନଷ୍ଟଂ ସ୍ପର୍ଶାଚ୍ଚୈଵ ନୃପସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵେନସ୍ଯ କଲ୍ମଷଂ ନଷ୍ଟଂ ସତାଂ ସଂଗାତ୍ପୁରା କିଲ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରପୁଣ୍ଯସଂସର୍ଗାତ୍ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ପାପିନାମ୍
ପୂର୍ବରୁ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବେନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲା; ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅତ୍ଯୁଗ୍ରପାପିନାଂ ସଂଗାତ୍ପାପମେଵ ପ୍ରସଂଚରେତ୍ । ମାତାମହସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ସଂଲିପ୍ତୋ ଵେନ ଏଵ ସଃ
ଅତି ଦୁଷ୍ଟମନାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମାତ୍ର ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମାତାମାହଙ୍କ ଦୋଷରେ ବେନ ନିଜେ ଦୁଷିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ମାତାମହସ୍ଯ କୋ ଦୋଷସ୍ତଂ ନୋ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ । ସ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ ଚ ଵୈ କାଲଃ ସ ଯମୋ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ
ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—ମାତାମାହଙ୍କ କଣ ଦୋଷ ଥିଲା? ଆମକୁ ସେଥିରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ; ସେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେ କାଳ, ସେ ଯମ ଏବଂ ସେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ।
ନ ହିଂସକୋ ହି କସ୍ଯାପି ପଦେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଚରାଚରାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକାଃ ସ୍ଵକର୍ମଵଶଵର୍ତିନଃ
ସେ କାହାକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ନିଜ କର୍ମରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଜୀଵଂତି ଚ ମ୍ରିଯଂତେ ଚ ଭୁଂଜଂତ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ପାପାଃ ପଶ୍ଯଂତି ତଂ ଘୋରଂ ତେଷାଂ କର୍ମଵିପାକତଃ
ଲୋକେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମରନ୍ତି ଓ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ପାପୀମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ନିରଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ କର୍ମଣୈଵଂ ସୁପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଯୋଜଯେତ୍ତାଡଯେତ୍ସୂତ ଯମ ଏଷ ଦିନେଦିନେ
ସମସ୍ତ ନରକରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯମ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ, ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେକୁ ଯୋଗାଏ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ସୁପୁଣ୍ଯେଷୁ କର୍ମସ୍ଵେଵଂ ସପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଯୋଜଯତ୍ଯେଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଧର୍ମାତ୍ମା କେବଳ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ ମୃତ୍ଯୋଃ କେନ ଦୋଷେଣ ପାପୀ ଵେନସ୍ତ୍ଵଜାଯତ । ସୂତ ଉଵାଚ- ସ ମୃତ୍ଯୁଃ ଶାସକୋ ନିତ୍ଯଂ ପାପାନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷରୁ ଦୁଷ୍ଟ ବେନା ଜନ୍ମିଲେ? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୁକୁଳ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ଵର୍ତତେ କାଲରୂପେଣ ତେଷାଂ କର୍ମ ଵିମୃଶ୍ଯତି । ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ଯସ୍ଯାପି କର୍ମଣା ତେନ ଘାତଯେତ୍
ସେ କାଳର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାମ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପାପଂ ଵିଦିତ୍ଵାଽସୌ ନଯତ୍ଯେଵଂ ହି ତଂ ଯମଃ । ସୁକୃତାତ୍ମା ଲଭେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ କର୍ମଣା ସୁକୃତେନ ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଜାଣି, ଯମ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ନେଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସେମାନେ ଭଲ କାମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।
ଯୋଜଯତ୍ଯେଷ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମୃତ୍ଯୁରେଵ ସୁଦୂତକୈଃ । ମହତା ସୌଖ୍ଯଭାଵେନ ଗୀତମଂଗଲକାରିଣା
ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ନେଇଯାନ୍ତି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି ସହିତ।