ପୁନର୍ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପ୍ରେଷିତୋ ମାଧଵେନ ଚ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯା ମହୌଷଧ୍ଯଃ ସଂଭଵଂତି ସୁପୁଣ୍ଯଦାଃ
ପୁନି ମାଧବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଦଳ ଧରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା; ଏହିପରି ଶୁଭ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତେନାନ୍ନେନ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତଂତେଽଦ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି; ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଋଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ମିଲିତୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ଚେଯଂ ଵସୁଂଧରା । ପୁନର୍ଵିପ୍ରୈର୍ମହାଭାଗ୍ଯୈଃ ସତ୍ଯଵଦ୍ଭିଃ ସୁରୈସ୍ତଥା
ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ; ପୁନି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ।
ସୋମୋ ଵତ୍ସସ୍ଵରୂପୋଭୂଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ଦେଵଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଊର୍ଜଂ କ୍ଷୀରଂ ପଯଃ କଲ୍ପଂ ଯେନ ଜୀଵଂତି ଚାମରାଃ
ସୋମ ଦେବତା ବଛା ଭାବରେ ଥିଲେ, ଦେବଗୁରୁ ନିଜେ ଦୋହନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୌଷ୍ଟିକ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ମିଳିଲା, ଯାହାରେ ଅମରମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସତ୍ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ସର୍ଵେ ଜୀଵଂତି ଜଂତଵଃ । ସତ୍ଯପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଋଷିଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା
ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ଦୋହନ କରିଥିବା ଭୂମି ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଇଯଂ ଧରା । ପିତୃଭିଶ୍ଚ ପୁରା ଵତ୍ସ ଵିଧିନା ଯେନ ଵୈ ତଦା
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପୁରୁଣା କାଳରେ ପିତୃମାନେ କିପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ହେଇଥିଲା।
ସୁପାତ୍ରଂ ରାଜତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଧା କ୍ଷୀରଂ ସୁଧାନ୍ଵିତମ୍ । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଯମଂ ଵତ୍ସଂ ଦୋଗ୍ଧା ଚାଂତକ ଏଵ ସଃ
ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାଁଦିର ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇ, ତାହାରେ ହବିଷ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଅମୃତ ଭରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଯମକୁ ବଛା ବନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ନାଗୈଃ ସର୍ପୈସ୍ତତୋ ଦୁଗ୍ଧା ତକ୍ଷକଂ ଵତ୍ସମେଵ ଚ । ଅଲାବୁପାତ୍ରମାଦାଯ ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଟକ୍ଷକକୁ ବଛା ବନେଇ, କୁମ୍ଭଳ ପାତ୍ର ନେଇ, ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ବିଷ।
ନାଗାନାଂ ତୁ ତଥା ଦୋଗ୍ଧା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସର୍ପା ନାଗା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେନ ଵର୍ତଂତି ଚାତୁଲାଃ
ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏହିପରି ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି।
ନାଗା ଵର୍ତଂତି ତେନାପି ହ୍ଯତ୍ଯୁଗ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଵିଷେଣ ଘୋରରୂପେଣ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵ ଭଯାନକାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ରୂପର ବିଷ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏଭଳି ଭୟଜନକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତେନୈଵ ଵର୍ତଯଂତ୍ଯୁଗ୍ରା ମହାକାଯା ମହାବଲାଃ । ତଦାହାରାସ୍ତଦାଚାରାସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯାସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମାଃ
ଏହି ବିଷ ଦ୍ୱାରା, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଥିବା ସେମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଆଚରଣ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସବୁ ଏହାରୁ ମିଳେ।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା । ଅସୁରୈର୍ଦାନଵୈଃ ସର୍ଵୈଃ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିପରି ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ଦାନବମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ପାତ୍ରମତ୍ରାନ୍ନସଦୃଶମାଯସଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍ । କ୍ଷୀରଂ ମାଯାମଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାରାତିଵିନାଶନମ୍
ସେମାନଙ୍କର ପାତ୍ର ହେଉଛି ଲୋହାର ଥାଳି, ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା। ସେମାନେ ଦୁଧ ବନେଇଥିଲେ ମାୟାମୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ।
ତେଷାମଭୂତ୍ସ ଵୈ ଵତ୍ସୋ ଵିରୋଚନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଋତ୍ଵିଗ୍ଦ୍ଵିମୂର୍ଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମଧୁର୍ଦୋଗ୍ଧା ମହାବଲଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୋଚନ ବଛା ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋତ୍ବିଜ୍ ମଧୁର ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ତଯା ହି ମାଯଯା ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ମହାବଲାଃ । ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ମହାକାଯା ମହାତେଜଃ ପରାକ୍ରମାଃ
ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବଡ଼ ଦେହ, ବଡ଼ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି।
ତଦ୍ବଲଂ ପୌରୁଷଂ ତେଷାଂ ତେନ ଜୀଵଂତି ଦାନଵାଃ । ତଯୈତେ ମାଯଯାଦ୍ଯାପି ସର୍ଵମାଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଥିଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ମାୟା ଏହି ମାୟାରୁ ଆସେ।
ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ମିତପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତେ ତଦେଷାମିଦଂ ବଲମ୍ । ତଥା ତୁ ଦୁଗ୍ଧା ଯକ୍ଷୈଃ ସା ସର୍ଵାଧାରାସୁ ମେଦିନୀ
ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଭୂମିକୁ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ପୁରାକଲ୍ପେ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅଂତର୍ଧାନମଯଂ କ୍ଷୀରମଯସ୍ପାତ୍ରେ ସୁଵିସ୍ତରେ
ଏଭଳି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁରୁଣା କାଳର ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଠାରୁ— ଗୋପନ ଦୁଧ ଏକ ବଡ଼ ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ ଦୋହାଯାଇଥିଲା।
ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦା ଵତ୍ସଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ମଣିଧରସ୍ଯ ପିତା ପୁଣ୍ଯଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ
ସେତିବେଳେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୈଶ୍ରବଣ ବଛା ବନେଇଯାଇଥିଲେ। ମଣିଧରଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ପିତା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚୟନ କରାଯାଇଥିଲେ।
ଦୋଗ୍ଧା ରଜତନାଭସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାସୀନ୍ମହାମତିଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଯକ୍ଷରାଜସୁତୋ ବଲୀ
ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ଚାଁଦିର ନାଭିଥିବା, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁଅ।
ଅଷ୍ଟବାହୁର୍ମହାତେଜା ଦ୍ଵିଶୀର୍ଷଃ ସୁମହାତପାଃ । ଯକ୍ଷାଵର୍ତଂତ ତେନାପି ସର୍ଵଦୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠି ଅଷ୍ଟବାହୁ, ବଡ଼ ପ୍ରଭା, ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅପାର ତପସ୍ୟା ଥିଲା। ଏହି ଦ୍ୱାରା, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯକ୍ଷମାନେ ସଦା ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଇଯଂ ପୃଥ୍ଵୀ ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ମହାବଲୈଃ । ତଥା ଚୈଷା ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ସାତୁରୈର୍ଦଗ୍ଧଵାରିଭିଃ
ପୁଣିଥରେ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ଏହିପରି, ପିଶାଚମାନେ ଓ ଦଗ୍ଧ ହବିଷ୍ୟ ଖାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୋହିଥିଲେ।
ଉତ୍ପ୍ଲୁତଂ ନୃକପାଲଂ ତଂ ଶାଵପାତ୍ରମଯଃ କୃତମ୍ । ସୁପ୍ରଜାଂ ଭୋକ୍ତୁକାମାସ୍ତେ ତୀଵ୍ରକୋପପରାକ୍ରମାଃ
ଏଠି ଉଛଳୁଥିବା ମଣିଷର ଖପରକୁ ମାଂସର ପାତ୍ର ବନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଦୋଗ୍ଧା ରଜତନାଭସ୍ତୁ ତେଷାମାସୀନ୍ମହାବଲଃ । ସୁମାଲୀ ନାମ ଵତ୍ସଶ୍ଚ ଶୋଣିତଂ କ୍ଷୀରମେଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାଁଦିର ନାଭିଥିବା, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ସୁମାଳୀ ବଛା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ରକ୍ତ।
ରକ୍ଷାଂସି ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ । ଯକ୍ଷାସ୍ତେନ ଚ ଜୀଵଂତି ଭୂତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଦାରୁଣାଃ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଯାତୁଧାନ, ବଳଶାଳୀ ପିଶାଚ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତମାନେ ସେଥିରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା । କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ସୁଵିଦ୍ଵାଂସଂ ତୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରରଥଂ ପୁନଃ
ପୁଣି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁଧିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛା କରିଥିଲେ।
ଦୁଦୁହୁଃ ପଦ୍ମପାତ୍ରେ ତୁ ଗାଂଧର୍ଵଂ ଗୀତସଂକୁଲମ୍ । ସୁରୁଚିର୍ନାମ ଗଂଧର୍ଵସ୍ତେଷାମାସୀନ୍ମହାମତିଃ
ସେମାନେ ପଦ୍ମର ପାତ୍ରରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଗୀତର ରସ ଦୁଧିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ସୁରୁଚିର ଦୁଧିବାକୁ ଥିଲେ।
ଦୋଗ୍ଧା ପୁଣ୍ଯତମଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଶୁଚିଗୀତଂ ମହାତ୍ମାନଃ ସୁକ୍ଷୀରଂ ଦୁଦୁହୁସ୍ତଦା
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦୁଧିବା ଅତି ପୁଣ୍ୟବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଗୀତକୁ ଦୁଧ ଭାବେ ନେଇଥିଲେ।
ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତେନ ଜୀଵଂତି ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ସରସସ୍ତଥା । ପର୍ଵତୈଶ୍ଚ ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ଚେଯଂ ଵସୁଂଧରା
ସେ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ପୁଣି, ପବିତ୍ର ପର୍ବତମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁଧିଲେ।
ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ଓଷଧୀଶ୍ଚାମୃତୋପମାଃ । ଵତ୍ସଶ୍ଚୈଵ ମହାଭାଗୋ ହିମଵାନ୍ପରିକଲ୍ପିତଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ଅମୃତ ସମ ଔଷଧି ମିଳିଲା। ସେଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହିମବନ୍ତ ବଛା ହେଲେ।