ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଭଵାତ୍ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାମେଵ ସଂଭଵଃ । ଇମାଃ ପ୍ରଜା ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵା ନିଵାସଂ ସମରୋଚଯନ୍
ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ମାନବମାନେ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରିଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂମୌ ଗିରୌ କ୍ଵାପି ନଦୀତୀରେଷୁ ଵୈ ତଦା । କୁଂଜେଷୁ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସାଗରସ୍ଯ ତଟେଷୁ ଚ
କେହି ଭୂମିରେ, କେହି ପାହାଡ଼ରେ, କେହି ନଦୀ କୂଳରେ, କେହି ଝାଡି ଜଙ୍ଗଲରେ, କେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, କେହି ସାଗର କୂଳରେ ବସିଥିଲେ।
ନିଵାସଂ ଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ଵୈ ତଦା । ତାସାମାହାରଃ ସଂଜାତଃ ଫଲମୂଲମଧୁସ୍ତଥା
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ମଧୁ ଥିଲା।
ମହତା କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ତାସାମାହାରଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ କଷ୍ଟମେଵ ହି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଏହି କଷ୍ଟ ଦେଖି ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁର୍ଵତ୍ସଃ କଲ୍ପିତସ୍ତେନ ଭୂଭୁଜା । ସ୍ଵପାଣିଃ କଲ୍ପିତସ୍ତେନ ପାତ୍ରମେଵଂ ମହାମତେ
ସେ ରାଜା ନିଜେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା ଭାବରେ ଧାରଣ କଲେ; ନିଜ ହାତକୁ ପାତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ସ ପୃଥୁଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦୁଦୋହ ଵସୁଧାଂ ତଦା । ସର୍ଵସସ୍ଯମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ସସର୍ଵାନ୍ନଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଥୁ, ମହାପୁରୁଷ, ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କଲେ; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଖାଦ୍ୟ ଦୁଧ ଭଳି ମିଳିଲା।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଚାନ୍ନେନ ସୁଧାକଲ୍ପେନ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ତୃପ୍ତିଂ ନଯଂତି ଦେଵାନ୍ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପିତୄଂସ୍ତଥାପରାନ୍
ସେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ; ସେମାନେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସୁଖଂ ଜୀଵଂତି ତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦତ୍ଵା ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବୈନ୍ୟଙ୍କର କୃପାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିଲେ; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ପ୍ରଜାମାନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣଅତିଥିଭ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଂଜଂତି ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନ ପ୍ରଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯଜଂତ୍ଯେଵ ତର୍ପଯଂତି ଜନାର୍ଦନମ୍ । ତେନ ଚାନ୍ନେନ ଦେଵେଶଂ ତୃପ୍ତିଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେଵତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉଥିଲେ।
ପୁନର୍ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପ୍ରେଷିତୋ ମାଧଵେନ ଚ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯା ମହୌଷଧ୍ଯଃ ସଂଭଵଂତି ସୁପୁଣ୍ଯଦାଃ
ପୁନି ମାଧବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଦଳ ଧରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା; ଏହିପରି ଶୁଭ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତେନାନ୍ନେନ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତଂତେଽଦ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି; ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଋଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ମିଲିତୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ଚେଯଂ ଵସୁଂଧରା । ପୁନର୍ଵିପ୍ରୈର୍ମହାଭାଗ୍ଯୈଃ ସତ୍ଯଵଦ୍ଭିଃ ସୁରୈସ୍ତଥା
ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ; ପୁନି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ।
ସୋମୋ ଵତ୍ସସ୍ଵରୂପୋଭୂଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ଦେଵଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଊର୍ଜଂ କ୍ଷୀରଂ ପଯଃ କଲ୍ପଂ ଯେନ ଜୀଵଂତି ଚାମରାଃ
ସୋମ ଦେବତା ବଛା ଭାବରେ ଥିଲେ, ଦେବଗୁରୁ ନିଜେ ଦୋହନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୌଷ୍ଟିକ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ମିଳିଲା, ଯାହାରେ ଅମରମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସତ୍ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ସର୍ଵେ ଜୀଵଂତି ଜଂତଵଃ । ସତ୍ଯପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଋଷିଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା
ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ଦୋହନ କରିଥିବା ଭୂମି ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଇଯଂ ଧରା । ପିତୃଭିଶ୍ଚ ପୁରା ଵତ୍ସ ଵିଧିନା ଯେନ ଵୈ ତଦା
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପୁରୁଣା କାଳରେ ପିତୃମାନେ କିପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ହେଇଥିଲା।
ସୁପାତ୍ରଂ ରାଜତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଧା କ୍ଷୀରଂ ସୁଧାନ୍ଵିତମ୍ । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଯମଂ ଵତ୍ସଂ ଦୋଗ୍ଧା ଚାଂତକ ଏଵ ସଃ
ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାଁଦିର ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇ, ତାହାରେ ହବିଷ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଅମୃତ ଭରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଯମକୁ ବଛା ବନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ନାଗୈଃ ସର୍ପୈସ୍ତତୋ ଦୁଗ୍ଧା ତକ୍ଷକଂ ଵତ୍ସମେଵ ଚ । ଅଲାବୁପାତ୍ରମାଦାଯ ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଟକ୍ଷକକୁ ବଛା ବନେଇ, କୁମ୍ଭଳ ପାତ୍ର ନେଇ, ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ବିଷ।
ନାଗାନାଂ ତୁ ତଥା ଦୋଗ୍ଧା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସର୍ପା ନାଗା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେନ ଵର୍ତଂତି ଚାତୁଲାଃ
ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏହିପରି ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି।
ନାଗା ଵର୍ତଂତି ତେନାପି ହ୍ଯତ୍ଯୁଗ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଵିଷେଣ ଘୋରରୂପେଣ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵ ଭଯାନକାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ରୂପର ବିଷ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏଭଳି ଭୟଜନକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତେନୈଵ ଵର୍ତଯଂତ୍ଯୁଗ୍ରା ମହାକାଯା ମହାବଲାଃ । ତଦାହାରାସ୍ତଦାଚାରାସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯାସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମାଃ
ଏହି ବିଷ ଦ୍ୱାରା, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଥିବା ସେମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଆଚରଣ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସବୁ ଏହାରୁ ମିଳେ।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା । ଅସୁରୈର୍ଦାନଵୈଃ ସର୍ଵୈଃ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିପରି ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ଦାନବମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ପାତ୍ରମତ୍ରାନ୍ନସଦୃଶମାଯସଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍ । କ୍ଷୀରଂ ମାଯାମଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାରାତିଵିନାଶନମ୍
ସେମାନଙ୍କର ପାତ୍ର ହେଉଛି ଲୋହାର ଥାଳି, ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା। ସେମାନେ ଦୁଧ ବନେଇଥିଲେ ମାୟାମୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ।
ତେଷାମଭୂତ୍ସ ଵୈ ଵତ୍ସୋ ଵିରୋଚନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଋତ୍ଵିଗ୍ଦ୍ଵିମୂର୍ଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମଧୁର୍ଦୋଗ୍ଧା ମହାବଲଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୋଚନ ବଛା ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋତ୍ବିଜ୍ ମଧୁର ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ତଯା ହି ମାଯଯା ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ମହାବଲାଃ । ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ମହାକାଯା ମହାତେଜଃ ପରାକ୍ରମାଃ
ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବଡ଼ ଦେହ, ବଡ଼ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି।
ତଦ୍ବଲଂ ପୌରୁଷଂ ତେଷାଂ ତେନ ଜୀଵଂତି ଦାନଵାଃ । ତଯୈତେ ମାଯଯାଦ୍ଯାପି ସର୍ଵମାଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଥିଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ମାୟା ଏହି ମାୟାରୁ ଆସେ।
ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ମିତପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତେ ତଦେଷାମିଦଂ ବଲମ୍ । ତଥା ତୁ ଦୁଗ୍ଧା ଯକ୍ଷୈଃ ସା ସର୍ଵାଧାରାସୁ ମେଦିନୀ
ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଭୂମିକୁ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ପୁରାକଲ୍ପେ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅଂତର୍ଧାନମଯଂ କ୍ଷୀରମଯସ୍ପାତ୍ରେ ସୁଵିସ୍ତରେ
ଏଭଳି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁରୁଣା କାଳର ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଠାରୁ— ଗୋପନ ଦୁଧ ଏକ ବଡ଼ ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ ଦୋହାଯାଇଥିଲା।
ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦା ଵତ୍ସଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ । ମଣିଧରସ୍ଯ ପିତା ପୁଣ୍ଯଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ
ସେତିବେଳେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୈଶ୍ରବଣ ବଛା ବନେଇଯାଇଥିଲେ। ମଣିଧରଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ପିତା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚୟନ କରାଯାଇଥିଲେ।
ଦୋଗ୍ଧା ରଜତନାଭସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାସୀନ୍ମହାମତିଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଯକ୍ଷରାଜସୁତୋ ବଲୀ
ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ଚାଁଦିର ନାଭିଥିବା, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁଅ।