ସୂତ ଉଵାଚ-। ଧନୁଷୋଗ୍ରେଣ ତାଞ୍ଛୈଲାନ୍ନାନାରୂପାନ୍ଗୁରୂଂସ୍ତଥା । ଉତ୍ସାରଯଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵାଂ ସମରୂପାଂ ଚକାର ସଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭାରି ପାଥରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରିଦେଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତେ ଶୈଲା ଵୃଦ୍ଧିମାପୁର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତସ୍ଯା ଅଂଗାତ୍ସ୍ଵଯଂ ବାଣାନ୍ସ୍ଵକୀଯାନ୍ନୃପନଂଦନଃ
ସେଇବେଳୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଇ ପାଥରଗୁଡ଼ିକ ବଢ଼ିଗଲା; ରାଜପୁତ୍ର ତାପରେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାର କଲେ।
ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ତତୋ ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ତଦା । ଗର୍ତାଶ୍ଚ କଂଦରାଶ୍ଚୈଵ ବାଣାଘାତୈଃ ସମୀକୃତାଃ
ତାପରେ ବେଣର ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ବାଣର ଆଘାତରେ ଗଡ଼ା ଓ ଖାଳଗୁଡ଼ିକ ସମତଳ ହେଇଗଲା।
ଏଵଂ ପୃଥ୍ଵଦ୍ଯଂସମାଂ ସର୍ଵାଂ ଚକାର ପୁଣ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଃ । ସମୀକୃତ୍ଯ ମହାଭାଗୋ ଵତ୍ସଂ ତସ୍ଯା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍
ଏଭଳି ଧର୍ମବାନ୍ ପୃଥୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କଲେ; ସମତଳ କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଛା ଦେଲେ।
ମନୁଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ପୂର୍ଵଂ ପରିଚିଂତ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅତୀତେଷ୍ଵଥ ସର୍ଵେଷୁ ମନ୍ଵଂତରେଷୁ ସତ୍ତମାଃ
ପୁରୁଣା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବତନ ମନୁମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀମାନେ—
ଵିଷମତ୍ଵଂ ଗତା ଭୂମିଃ ପଂଥା ନାସୀଚ୍ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ସମାନି ଵିଷମାଣ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵଯମାସନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀ ଅସମତଳ ହୋଇଗଲା, କେଉଁଠିଓ ରାସ୍ତା ନଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ସମତଳ ଓ ଅସମତଳ ଦୁହିଁ ଥିଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ପୂର୍ଵଂ ମନୋଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈଵାଂତରେ ତଦା । ଜାତେ ପୂର୍ଵଵିସର୍ଗେ ଚ ଵିଷମେ ଚ ଧରାତଲେ
ପୂର୍ବରୁ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଅସମତଳ ଥିଲା।
ଗ୍ରାମାଣାଂ ଚ ପୁରାଣାଂ ଚ ପତ୍ତନାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଶାନାଂ କ୍ଷେତ୍ରପନ୍ନାନାଂ ମର୍ଯାଦା ନ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଗ୍ରାମ, ପୁର, ନଗର, ଦେଶ କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କେଉଁସି ସୀମା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
କୃଷିର୍ନୈଵ ନ ଵାଣିଜ୍ଯଂ ନ ଗୋରକ୍ଷା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ନାନୃତଂ ଭାଷତେ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଲୋଭୋ ନ ଚ ମତ୍ସରଃ
ସେ ସମୟରେ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଗୋପାଳନ କୌଣସି କାମ ହେଉନଥିଲା; କେହି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲାନି।
ନାଭିମାନଂ ଚ ଵୈ ପାପଂ ନ କରୋତି କଦା କିଲ । ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଅଂତରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
କେହି କେବେ ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ପାପ କାମ କରୁନଥିଲେ; ଭୂଲୋକରେ ବୈବସ୍ବତ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଭଳି ଅବସ୍ଥା ଥିଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଭଵାତ୍ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାମେଵ ସଂଭଵଃ । ଇମାଃ ପ୍ରଜା ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵା ନିଵାସଂ ସମରୋଚଯନ୍
ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ମାନବମାନେ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରିଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂମୌ ଗିରୌ କ୍ଵାପି ନଦୀତୀରେଷୁ ଵୈ ତଦା । କୁଂଜେଷୁ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସାଗରସ୍ଯ ତଟେଷୁ ଚ
କେହି ଭୂମିରେ, କେହି ପାହାଡ଼ରେ, କେହି ନଦୀ କୂଳରେ, କେହି ଝାଡି ଜଙ୍ଗଲରେ, କେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, କେହି ସାଗର କୂଳରେ ବସିଥିଲେ।
ନିଵାସଂ ଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ଵୈ ତଦା । ତାସାମାହାରଃ ସଂଜାତଃ ଫଲମୂଲମଧୁସ୍ତଥା
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ମଧୁ ଥିଲା।
ମହତା କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ତାସାମାହାରଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ କଷ୍ଟମେଵ ହି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଏହି କଷ୍ଟ ଦେଖି ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁର୍ଵତ୍ସଃ କଲ୍ପିତସ୍ତେନ ଭୂଭୁଜା । ସ୍ଵପାଣିଃ କଲ୍ପିତସ୍ତେନ ପାତ୍ରମେଵଂ ମହାମତେ
ସେ ରାଜା ନିଜେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା ଭାବରେ ଧାରଣ କଲେ; ନିଜ ହାତକୁ ପାତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ସ ପୃଥୁଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦୁଦୋହ ଵସୁଧାଂ ତଦା । ସର୍ଵସସ୍ଯମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ସସର୍ଵାନ୍ନଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଥୁ, ମହାପୁରୁଷ, ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କଲେ; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଖାଦ୍ୟ ଦୁଧ ଭଳି ମିଳିଲା।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଚାନ୍ନେନ ସୁଧାକଲ୍ପେନ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ତୃପ୍ତିଂ ନଯଂତି ଦେଵାନ୍ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପିତୄଂସ୍ତଥାପରାନ୍
ସେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ; ସେମାନେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସୁଖଂ ଜୀଵଂତି ତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦତ୍ଵା ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବୈନ୍ୟଙ୍କର କୃପାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିଲେ; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ପ୍ରଜାମାନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣଅତିଥିଭ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଂଜଂତି ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନ ପ୍ରଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯଜଂତ୍ଯେଵ ତର୍ପଯଂତି ଜନାର୍ଦନମ୍ । ତେନ ଚାନ୍ନେନ ଦେଵେଶଂ ତୃପ୍ତିଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେଵତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉଥିଲେ।
ପୁନର୍ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପ୍ରେଷିତୋ ମାଧଵେନ ଚ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯା ମହୌଷଧ୍ଯଃ ସଂଭଵଂତି ସୁପୁଣ୍ଯଦାଃ
ପୁନି ମାଧବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଦଳ ଧରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା; ଏହିପରି ଶୁଭ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତେନାନ୍ନେନ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତଂତେଽଦ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି; ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଋଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ମିଲିତୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ଚେଯଂ ଵସୁଂଧରା । ପୁନର୍ଵିପ୍ରୈର୍ମହାଭାଗ୍ଯୈଃ ସତ୍ଯଵଦ୍ଭିଃ ସୁରୈସ୍ତଥା
ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ; ପୁନି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ।
ସୋମୋ ଵତ୍ସସ୍ଵରୂପୋଭୂଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ଦେଵଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଊର୍ଜଂ କ୍ଷୀରଂ ପଯଃ କଲ୍ପଂ ଯେନ ଜୀଵଂତି ଚାମରାଃ
ସୋମ ଦେବତା ବଛା ଭାବରେ ଥିଲେ, ଦେବଗୁରୁ ନିଜେ ଦୋହନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୌଷ୍ଟିକ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ମିଳିଲା, ଯାହାରେ ଅମରମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସତ୍ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ସର୍ଵେ ଜୀଵଂତି ଜଂତଵଃ । ସତ୍ଯପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଋଷିଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଂଧରା
ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ଦୋହନ କରିଥିବା ଭୂମି ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଇଯଂ ଧରା । ପିତୃଭିଶ୍ଚ ପୁରା ଵତ୍ସ ଵିଧିନା ଯେନ ଵୈ ତଦା
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ପୁରୁଣା କାଳରେ ପିତୃମାନେ କିପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ହେଇଥିଲା।
ସୁପାତ୍ରଂ ରାଜତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଧା କ୍ଷୀରଂ ସୁଧାନ୍ଵିତମ୍ । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଯମଂ ଵତ୍ସଂ ଦୋଗ୍ଧା ଚାଂତକ ଏଵ ସଃ
ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାଁଦିର ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇ, ତାହାରେ ହବିଷ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଅମୃତ ଭରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଯମକୁ ବଛା ବନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ନାଗୈଃ ସର୍ପୈସ୍ତତୋ ଦୁଗ୍ଧା ତକ୍ଷକଂ ଵତ୍ସମେଵ ଚ । ଅଲାବୁପାତ୍ରମାଦାଯ ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଟକ୍ଷକକୁ ବଛା ବନେଇ, କୁମ୍ଭଳ ପାତ୍ର ନେଇ, ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ବିଷ।
ନାଗାନାଂ ତୁ ତଥା ଦୋଗ୍ଧା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସର୍ପା ନାଗା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେନ ଵର୍ତଂତି ଚାତୁଲାଃ
ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏହିପରି ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି।
ନାଗା ଵର୍ତଂତି ତେନାପି ହ୍ଯତ୍ଯୁଗ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଵିଷେଣ ଘୋରରୂପେଣ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵ ଭଯାନକାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ରୂପର ବିଷ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ଏଭଳି ଭୟଜନକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି।