ହରିରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ପଲାଯନପରାଭଵତ୍ । ହରେରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ହରିଣୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ପଳାଇଲେ। ରାଜା ସିଂହର ରୂପ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ସୋତିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରୋଷାରୁଣସୁଲୋଚନଃ । ସୁବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଜଘାନ ସ ମେଦିନୀମ୍
ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖିରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଆକୁଲଵ୍ଯାକୁଲା ଜାତା ବାଣାଘାତହତା ତଦା । ମାହିଷଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ପଲାଯନପରାଭଵତ୍
ତୀର ଆଘାତରେ, ପୃଥିବୀ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ମହିଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ । ସା ଗୌର୍ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଗତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଧନୁର୍ବାନ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ପୃଥିବୀ ଗାଈର ରୂପ ନେଇ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ରୁଦ୍ରାଦୀନାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ତ୍ରାଣସ୍ଥାନଂ ନ ଵିଂଦତି
ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ରକ୍ଷାସ୍ଥଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଅଲଭଂତୀ ଭୃଶଂ ତ୍ରାଣଂ ଵୈନ୍ଯମେଵାନ୍ଵଵିଂଦତ । ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବାଣଘାତସମାକୁଲା
ଯଥାର୍ଥ ରକ୍ଷା ନ ପାଇ, ସେ ପୁନି ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ତୀର ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟାଭୂତ୍ଵା ତଂ ପୃଥୁଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ରାଜେଂଦ୍ର ସା ରାଜାନମଭାଷତ
ହାତ ଜୋଡି, ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!'—ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଅହଂ ଧାତ୍ରୀ ମହାଭାଗ ସର୍ଵାଧାରା ଵସୁଂଧରା । ନିହତାଯାଂ ମଯି ନୃପ ନିହତଂ ଲୋକସପ୍ତକମ୍
'ମୁଁ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ମୁଁ ହେଉଛି ଧରିତ୍ରୀ। ଯଦି ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ରାଜା, ସାତଟି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।'
କୃତାଂଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯା ଲୋକୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଦା । ଉଵାଚ ଚୈନଂ ରାଜାନମଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ନୃପ
ତିନି ଲୋକରେ ସଦା ପୂଜିତ, ହାତ ଜୋଡି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସ୍ତ୍ରୀକୁ କେବେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା'।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵଧେ ମହତ୍ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟମସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ । ଗଵାଂ ଵଧେ ମହତ୍ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟମସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ପାପ; ଗାଈକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ।
ମଯା ଵିନା ମହାରାଜ କଥଂ ଧାରଯସେ ପ୍ରଜାଃ । ଅହଂ ଯଦାସ୍ଥିରା ରାଜଂସ୍ତଦା ଲୋକାଶ୍ଚରାଚରାଃ
ମୁଁ ଛଡ଼ି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କିପରି ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଥିରୀଭୂତା ଯଦା ହ୍ଯହମ୍ । ମାଂ ଵିନା ତୁ ଇମେ ଲୋକା ଵିନଶ୍ଯେଯୁଶ୍ଚରାଚରାଃ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥିର ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋ ଛଡ଼ି, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ତତଃ ପ୍ରଜା ଵିନଶ୍ଯେଯୁର୍ମମ ନାଶେ ସମାଗତେ । କଥଂ ଧାରଯିତା ଚାସି ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ମଯା ଵିନା
ମୋ ନାଶ ହେଲେ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଯିବେ; ମୋ ବିନା, ରାଜା, ତୁମେ କିପରି ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିପାରିବ?
ମଯି ଲୋକାଃ ସ୍ଥିରା ରାଜନ୍ମଯେଦଂ ଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍ । ମଦ୍ଵିନାଶେ ଵିନଶ୍ଯେଯୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ନ ସଂଶଯଃ
ରାଜା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରୁଛି। ମୋ ନାଶ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନଷ୍ଟ ହେଯିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନ ମାମର୍ହସି ଵୈ ହଂତୁଂ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷସି । ପ୍ରଜାନାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଶୃଣୁ ଦେଵ ଵଚୋ ମମ
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଯଦି ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଉପାଯୈଶ୍ଚ ମହାଭାଗ ସୁସିଦ୍ଧିଂ ଯାଂତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ହ୍ଯୁପାଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜା ଯେନ ଧରିଷ୍ଯତି
ବହୁତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା କାମ ସଫଳ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, କେଉଁ ଉପାୟରେ ପ୍ରଜା ପୋଷିତ ହେବେ।
ମାଂ ହତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଧାରଣେ ପାଲନେ ସଦା । ପୋଷଣେ ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ମଦ୍ଵିନା ହି କଥଂ ନୃପ
ମହାରାଜ, ତୁମେ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ମୋ ବିନା କିପରି ସଦା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧାରଣ, ରକ୍ଷା ଓ ପୋଷଣ କରିପାରିବ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ?
ଧରିଷ୍ଯସି ପ୍ରଜାଂ ଚେମାଂ କୋପଂ ଯଚ୍ଛ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ । ଅନ୍ନମଯୀ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଧରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଜାମିମାମ୍
ମହାରାଜ, ତୁମ ରୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କର; ମୁଁ ଅନ୍ନରୂପ ହେଇ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବି।
ଅହଂ ନାରୀ ଅଵଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତୀ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଅଵଧ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାମପି
ମୁଁ ଜଣେ ନାରୀ ଓ ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବ। ଜଣେ ନାରୀ, ଯଦି ପଶୁ ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ମହାରାଜ ନ ଧର୍ମଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି । ଏଵଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈରୁକ୍ତୋ ଧାତ୍ର୍ଯା ନରାଧିପଃ
ଏପରି ଭାବି, ମହାରାଜ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାର କଥାରେ ଧାତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋପମେନଂ ମହାରାଜ ତ୍ଯଜ ଦାରୁଣମେଵ ହି । ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯି ରାଜେଂଦ୍ର ତଦା ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ମହାରାଜ, ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଇପାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ରାଜା ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତାମୁଵାଚ ମହାଭାଗାଂ ଧରିତ୍ରୀଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଥୁ, ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଧରିତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୃଥୁରୁଵାଚ- ହତେ ଚୈଵ ମହାପାପେ ଏକସ୍ମିନ୍ପାପଚାରିଣି । ଲୋକାଃ ସୁଖେନ ଜୀଵଂତି ସାଧଵଃ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶିନଃ
ପ୍ରଥୁ କହିଲେ—ଏକ ମହାପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀ ମାରାଗଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ସଜ୍ଜନମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦେକଂ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯଂ ପାପିଷ୍ଠଂ ପାପଚେତନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ହି ହନିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଣାଶିନୀମ୍
ତେଣୁ, ସବୁଠାରୁ ଦୁଷ୍ଟ, ପାପ ଭାବନା ଥିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଶକାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି।
ତ୍ଵଯା ବୀଜାନି ସର୍ଵାଣି ଲୁପ୍ତାନ୍ଯେତାନି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଗ୍ରାସଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିରୀଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଜାଂ ହତ୍ଵା କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ବୀଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲ; ଏହାକୁ ଖାଇ ଏବଂ ନିଜେ ଅଟୁଟ ହେଇ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ?
ହତେ ପାପେ ଦୁରାଚାରେ ସୁଖଂ ଜୀଵଂତିସାଧଵଃ । ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ପ୍ରହଂତଵ୍ଯଂ ସତ୍ଯମେଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁରାଚାରୀ ମାରାଗଲେ, ସଜ୍ଜନମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ତେଣୁ, ପାପୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଦରକାର—ଏହା ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପାଲିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧତେ । ଭଵତ୍ଯା ତୁ ମହତ୍ପାପଂ ପ୍ରଜାସଂକ୍ଷଯକାରକମ୍
ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟାରେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହିଥିରୁ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; କିନ୍ତୁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମହାପାପ ହେଇଛି, ଯାହା ପ୍ରଜା ନାଶ କରୁଛି।
ଏକସ୍ଯାର୍ଥେନ ଯୋ ହନ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ଵା ପରସ୍ଯ ଵା । ଲୋକୋପତାପକଂ ହତ୍ଵା ନ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ପାତକମ୍
ଏକ ଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାକୁ ମାରାଯାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ସୁଖମେଷ୍ଯଂତି ବହଵୋ ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଶୁଭେ । ଵସୁଧେ ନିହତେ ଦୁଷ୍ଟେ ପାତକଂ ନୋପପାତକମ୍
ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ମାରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅନେକେ ସୁଖ ପାଇବେ; ଦୁଷ୍ଟ ପୃଥିବୀ ମାରାଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵାମେଵ ହନିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଦି ମେ ପୁଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ନ କରିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯଦି ମୋ ଧର୍ମମୟ କଥା ତୁମେ ମାନିବା ନାହିଁ।