ସଦା ଶୂରୋ ଗୁଣଗ୍ରାହୀ ପୁଣ୍ଯଵାଂସ୍ତ୍ଯାଗଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଯାଜକୋତ୍ତମଃ
ସେ ସଦା ସାହସୀ, ଗୁଣ ଚିହ୍ନିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳୀ, ଦାନଶୀଳ, ଗୁଣବାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ପ୍ରିଯଵାକ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଧାନ୍ଯଵାନ୍ଧନଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଗୁଣଜ୍ଞଃ ସଗୁଣଗ୍ରାହୀ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵତ୍ସଲଃ
ସେ ମଧୁର କଥା କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ଧାନ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଗୁଣବାନ୍, ଗୁଣ ଜାଣିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତି ପ୍ରେମଶୀଳ।
ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଵେତ୍ତା ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵେଦଵିତ୍ସୁଧୀଃ । ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ସୁସ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟାନ୍, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମପ୍ରେମୀ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ମଧୁର ସ୍ୱର ଧାରୀ ଓ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଧାତା ଗୋପ୍ତା ପ୍ରଜାନାଂ ସ ଵିଜଯୀ ସମରାଂଗଣେ । ରାଜସୂଯାଦିକାନାଂ ତୁ ଯଜ୍ଞାନାଂ ରାଜସତ୍ତମଃ
ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ; ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଆହର୍ତା ଭୂତଲେ ଚୈକଃ ସର୍ଵଧର୍ମସମନ୍ଵିତଃ । ଏତେ ଗୁଣା ଅସ୍ଯ ଚାଂଗେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦେହରେ ଏମିତି ଗୁଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।
ଋଷିଭିସ୍ତୌ ନିଯୁକ୍ତୌ ତୁ କୁର୍ଵାଣୌ ସୂତମାଗଧୌ । ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଋଷିମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ସୂତ ଓ ମାଗଧ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କଲେ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଲୋକାସ୍ତଵୈସ୍ତୁଷ୍ଟା ମହାମତେ । ପୁରତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଦାତାରଃ ସ୍ତାଵନୈର୍ଗୁଣୈଃ
ସେଇ ସମୟରୁ, ହେ ମହାମତି, ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦାତାମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେସ୍ମିନ୍ସ୍ତଵେଷୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଆଶୀର୍ଵାଦାଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯଂତେ ତେଷାଂ ଦ୍ରଵିଣମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରଶଂସା ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଲୋକମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ ପାଆନ୍ତି।
ସୂତାଯ ମାଗଧାଯୈଵ ବଂଦିନେ ଚ ମହୋଦଯମ୍ । ଚାରଣାଯ ତତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ତୈଲଂଗଂ ଦେଶମୁତ୍ତମମ୍
ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦି ଓ ଚାରଣଙ୍କୁ ସେ ପରେ ତୈଳଙ୍ଗ ଦେଶର ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଦାନ କଲେ।
ପୃଥୁଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ହୈହଯଂ ଦେଶମେଵ ଚ । ରେଵାତୀରେ ପୁରଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵନାମ୍ନା ନୃପନଂଦନଃ
ପୃଥୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ, ହୈହୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜନ୍ଦାତା ପୃଥୁଃ ପୁରା । ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଦାତାରଂ ଧର୍ମଵୀର୍ଯଂ ନରୋତ୍ତମମ୍
ପୃଥୁ, ପୁରାତନ କାଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରି ଦାନ କରିଥିଲେ—ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ପ୍ରବଳ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋମଲାଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯା ଏଷ ରାଜା ମହାମତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରହିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ—‘ଏହି ରାଜା ମହାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।’
ଦେଵାଦୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଦାତା ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲକଶ୍ଚୈଵ ଵୃତ୍ତିଦୋ ହି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ; ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଜୀବନ ଦାତା ହେବେ।
ଇଯଂ ଧାତ୍ରୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଉପ୍ତଂ ବୀଜଂ ପୁରା କିଲ । ଜୀଵନାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାଭିସ୍ତୁ ଗ୍ରାସଯିତ୍ଵା ସ୍ଥିରାଭଵତ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଜ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା; ପ୍ରଜାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଭୋଗିବା ପରେ ସେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା।
ତତଃ ପୃଥୁଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାଃ ସମଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ଵିଧତ୍ସ୍ଵେତି ସୁଵୃତ୍ତିଂ ନୋ ମୁନୀନାଂ ଵଚନଂ ତଦା
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭଳି ଜୀବିକା ଦିଅ, କାରଣ ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ'।
ଗ୍ରାସଯିତ୍ଵା ତଦାନ୍ନାନି ପୃଥ୍ଵୀ ଜାତା ସୁନିଶ୍ଚଲା । ଭଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ସୁମହତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସତ୍ତମଃ
ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଭୁଞ୍ଜି ନେଇ, ପୃଥିବୀ ଏକଦମ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା। ଲୋକମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—
ମହର୍ଷିଵଚନାତ୍ସୋପି ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ପୃଥ୍ଵୀଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନରାଧିପଃ
ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପୃଥୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୌଂଜରଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ମେଦିନୀ । ଵନେଷୁ ଦୁର୍ଗଦେଶେଷୁ ଗୁପ୍ତା ଭୂତ୍ଵା ଚଚାର ସା
ଭୟରେ, ପୃଥିବୀ ହାତୀର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚି ଘୁରୁଥିଲା।
ନ ପଶ୍ଯତି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁରୂପଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଆଚଚକ୍ଷୁର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ କୁଂଜରଂ ରୂପମାସ୍ଥିତା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଲେ, ସେ ଏବେ ହାତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତତଃ କୁଂଜରରୂପାଂତାମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପାର୍ଥିଵଃ । ତାଡ୍ଯମାନା ଚ ସା ତେନ ନିଶିତୈର୍ମାର୍ଗଣୈସ୍ତତଃ
ତାପରେ ରାଜା, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ହାତୀର ରୂପରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୃଥିବୀ ଆଘାତ ପାଇଲା—
ହରିରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ପଲାଯନପରାଭଵତ୍ । ହରେରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ହରିଣୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ପଳାଇଲେ। ରାଜା ସିଂହର ରୂପ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ସୋତିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରୋଷାରୁଣସୁଲୋଚନଃ । ସୁବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରାଜଘାନ ସ ମେଦିନୀମ୍
ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖିରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଆକୁଲଵ୍ଯାକୁଲା ଜାତା ବାଣାଘାତହତା ତଦା । ମାହିଷଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ପଲାଯନପରାଭଵତ୍
ତୀର ଆଘାତରେ, ପୃଥିବୀ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ମହିଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ । ସା ଗୌର୍ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଗତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଧନୁର୍ବାନ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ପୃଥିବୀ ଗାଈର ରୂପ ନେଇ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ରୁଦ୍ରାଦୀନାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ତ୍ରାଣସ୍ଥାନଂ ନ ଵିଂଦତି
ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ରକ୍ଷାସ୍ଥଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଅଲଭଂତୀ ଭୃଶଂ ତ୍ରାଣଂ ଵୈନ୍ଯମେଵାନ୍ଵଵିଂଦତ । ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବାଣଘାତସମାକୁଲା
ଯଥାର୍ଥ ରକ୍ଷା ନ ପାଇ, ସେ ପୁନି ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ତୀର ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟାଭୂତ୍ଵା ତଂ ପୃଥୁଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ରାଜେଂଦ୍ର ସା ରାଜାନମଭାଷତ
ହାତ ଜୋଡି, ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!'—ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଅହଂ ଧାତ୍ରୀ ମହାଭାଗ ସର୍ଵାଧାରା ଵସୁଂଧରା । ନିହତାଯାଂ ମଯି ନୃପ ନିହତଂ ଲୋକସପ୍ତକମ୍
'ମୁଁ ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ମୁଁ ହେଉଛି ଧରିତ୍ରୀ। ଯଦି ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ରାଜା, ସାତଟି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।'
କୃତାଂଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯା ଲୋକୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଦା । ଉଵାଚ ଚୈନଂ ରାଜାନମଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ନୃପ
ତିନି ଲୋକରେ ସଦା ପୂଜିତ, ହାତ ଜୋଡି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସ୍ତ୍ରୀକୁ କେବେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା'।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵଧେ ମହତ୍ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟମସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ । ଗଵାଂ ଵଧେ ମହତ୍ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟମସ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ପାପ; ଗାଈକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ।