ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵେତ୍ତାସାଵଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ । ଦାନାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମାଚାରପରାଯଣଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଦେଵାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପୂଜନାଭିରତଃ ସଦା । ଯାଚକସ୍ତାଵକୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵେଦମଂତ୍ରୈର୍ଯଜେତ୍କିଲ
ସେ ସଦା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ, ଦାନ ମାଗୁଥିବା, ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଚାରପରୋ ନିତ୍ଯଂ ସଂବଂଧଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ । ଏଵଂ ସ ମାଗଧୋ ଜଜ୍ଞେ ଵେଦାଧ୍ଯଯନଵର୍ଜିତଃ
ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣରେ ଲଗ୍ନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖନ୍ତି; ଏଭଳି ମାଗଧ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଛଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ବଂଦିନଶ୍ଚାରଣାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଚାରଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ଚ ମହାଭାଗାଃ ସ୍ତାଵକାଃ ପ୍ରଭଵଂତି ତେ
ସମସ୍ତ ବନ୍ଦି ଓ ଚାରଣମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣ ଛଡ଼ା; ସେମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ତୁତିକାର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।
ସ୍ତଵନାର୍ଥମୁଭୌ ସୃଷ୍ଟୌ ନିପୁଣୌ ସୂତମାଗଧୌ । ତାଵୂଚୁର୍ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତୂଯତାମେଷ ପାର୍ଥିଵଃ
ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଦୁହେଁ ଦକ୍ଷ ସୂତା ଓ ମାଗଧ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।'
କର୍ମୈତଦନୁରୂପଂ ଚ ଯାଦୃଶୋଯଂ ନରାଧିପଃ । ତାଵୂଚତୁସ୍ତଦା ସର୍ଵାଂସ୍ତାନୃଷୀନ୍ବଂଦିମାଗଧୌ
ଏହି ମନୁଷ୍ୟର ଯେପରି ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେହି ପରି; ତେବେ ବନ୍ଦି ଓ ମାଗଧ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଵାଂ ଦେଵାନୃଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରୀଣଯାଵଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ନ ଚାସ୍ଯ ଵିଦ୍ଵୋ ଵୈ କର୍ମ ନ ତଥା ଲକ୍ଷଣଂ ଯଶଃ
ଆମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥାଉଛୁ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏହି ପ୍ରକାର ଖ୍ୟାତିର ସଠିକ୍ ଚିହ୍ନ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ଯେନ କୁର୍ଯାଵଃ ସ୍ତୋତ୍ରମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଜାନୀଵସ୍ତନ୍ନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଅଵିଜ୍ଞାତଗୁଣସ୍ଯ ହି
ଆମେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କରୁଛୁ; ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାତ, ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା ଆମେ ଜାଣିପାରୁ ନାହିଁ।
ଭଵିଷ୍ଯୈସ୍ତୈର୍ଗୁଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ତୋତଵ୍ଯୋଯଂ ନରୋତ୍ତମଃ । କୃତଵାନ୍ଯାନି କର୍ମାଣି ପୃଥୁରେଵ ମହାଯଶାଃ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ; ପୃଥୁ ମାତ୍ର, ତାଙ୍କର ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି।
ଊଚୁସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଗୁଣାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ସତ୍ଯଵାଞ୍ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—ସତ୍ୟବାଦୀ, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମୀ।
ସଦା ଶୂରୋ ଗୁଣଗ୍ରାହୀ ପୁଣ୍ଯଵାଂସ୍ତ୍ଯାଗଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଯାଜକୋତ୍ତମଃ
ସେ ସଦା ସାହସୀ, ଗୁଣ ଚିହ୍ନିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳୀ, ଦାନଶୀଳ, ଗୁଣବାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ପ୍ରିଯଵାକ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ଧାନ୍ଯଵାନ୍ଧନଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଗୁଣଜ୍ଞଃ ସଗୁଣଗ୍ରାହୀ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵତ୍ସଲଃ
ସେ ମଧୁର କଥା କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ଧାନ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଗୁଣବାନ୍, ଗୁଣ ଜାଣିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତି ପ୍ରେମଶୀଳ।
ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଵେତ୍ତା ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵେଦଵିତ୍ସୁଧୀଃ । ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ସୁସ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟାନ୍, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମପ୍ରେମୀ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ମଧୁର ସ୍ୱର ଧାରୀ ଓ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଧାତା ଗୋପ୍ତା ପ୍ରଜାନାଂ ସ ଵିଜଯୀ ସମରାଂଗଣେ । ରାଜସୂଯାଦିକାନାଂ ତୁ ଯଜ୍ଞାନାଂ ରାଜସତ୍ତମଃ
ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ; ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଆହର୍ତା ଭୂତଲେ ଚୈକଃ ସର୍ଵଧର୍ମସମନ୍ଵିତଃ । ଏତେ ଗୁଣା ଅସ୍ଯ ଚାଂଗେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦେହରେ ଏମିତି ଗୁଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।
ଋଷିଭିସ୍ତୌ ନିଯୁକ୍ତୌ ତୁ କୁର୍ଵାଣୌ ସୂତମାଗଧୌ । ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଋଷିମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ସୂତ ଓ ମାଗଧ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କଲେ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଲୋକାସ୍ତଵୈସ୍ତୁଷ୍ଟା ମହାମତେ । ପୁରତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଦାତାରଃ ସ୍ତାଵନୈର୍ଗୁଣୈଃ
ସେଇ ସମୟରୁ, ହେ ମହାମତି, ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦାତାମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେସ୍ମିନ୍ସ୍ତଵେଷୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଆଶୀର୍ଵାଦାଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯଂତେ ତେଷାଂ ଦ୍ରଵିଣମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରଶଂସା ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଲୋକମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ ପାଆନ୍ତି।
ସୂତାଯ ମାଗଧାଯୈଵ ବଂଦିନେ ଚ ମହୋଦଯମ୍ । ଚାରଣାଯ ତତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ତୈଲଂଗଂ ଦେଶମୁତ୍ତମମ୍
ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦି ଓ ଚାରଣଙ୍କୁ ସେ ପରେ ତୈଳଙ୍ଗ ଦେଶର ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଦାନ କଲେ।
ପୃଥୁଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ହୈହଯଂ ଦେଶମେଵ ଚ । ରେଵାତୀରେ ପୁରଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵନାମ୍ନା ନୃପନଂଦନଃ
ପୃଥୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ, ହୈହୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜନ୍ଦାତା ପୃଥୁଃ ପୁରା । ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଦାତାରଂ ଧର୍ମଵୀର୍ଯଂ ନରୋତ୍ତମମ୍
ପୃଥୁ, ପୁରାତନ କାଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରି ଦାନ କରିଥିଲେ—ସେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ପ୍ରବଳ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋମଲାଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯା ଏଷ ରାଜା ମହାମତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରହିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ—‘ଏହି ରାଜା ମହାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।’
ଦେଵାଦୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଦାତା ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲକଶ୍ଚୈଵ ଵୃତ୍ତିଦୋ ହି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ; ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଜୀବନ ଦାତା ହେବେ।
ଇଯଂ ଧାତ୍ରୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଉପ୍ତଂ ବୀଜଂ ପୁରା କିଲ । ଜୀଵନାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାଭିସ୍ତୁ ଗ୍ରାସଯିତ୍ଵା ସ୍ଥିରାଭଵତ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଜ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା; ପ୍ରଜାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଭୋଗିବା ପରେ ସେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା।
ତତଃ ପୃଥୁଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାଃ ସମଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ଵିଧତ୍ସ୍ଵେତି ସୁଵୃତ୍ତିଂ ନୋ ମୁନୀନାଂ ଵଚନଂ ତଦା
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭଳି ଜୀବିକା ଦିଅ, କାରଣ ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ'।
ଗ୍ରାସଯିତ୍ଵା ତଦାନ୍ନାନି ପୃଥ୍ଵୀ ଜାତା ସୁନିଶ୍ଚଲା । ଭଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ସୁମହତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସତ୍ତମଃ
ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଭୁଞ୍ଜି ନେଇ, ପୃଥିବୀ ଏକଦମ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା। ଲୋକମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—
ମହର୍ଷିଵଚନାତ୍ସୋପି ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ପୃଥ୍ଵୀଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନରାଧିପଃ
ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପୃଥୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୌଂଜରଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ମେଦିନୀ । ଵନେଷୁ ଦୁର୍ଗଦେଶେଷୁ ଗୁପ୍ତା ଭୂତ୍ଵା ଚଚାର ସା
ଭୟରେ, ପୃଥିବୀ ହାତୀର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚି ଘୁରୁଥିଲା।
ନ ପଶ୍ଯତି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁରୂପଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଆଚଚକ୍ଷୁର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ କୁଂଜରଂ ରୂପମାସ୍ଥିତା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଲେ, ସେ ଏବେ ହାତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତତଃ କୁଂଜରରୂପାଂତାମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପାର୍ଥିଵଃ । ତାଡ୍ଯମାନା ଚ ସା ତେନ ନିଶିତୈର୍ମାର୍ଗଣୈସ୍ତତଃ
ତାପରେ ରାଜା, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ହାତୀର ରୂପରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୃଥିବୀ ଆଘାତ ପାଇଲା—