ଯ ଆସୀତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ ଵେନୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଧର୍ମମେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ବେନ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମୃତ୍ଯୋଃ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା ସୁନୀଥା ନାମ ନାମତଃ । ତାଂ ତୁ ଅଂଗୋ ମହାଭାଗଃ ସୁନୀଥାମୁପଯେମିଵାନ୍
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥା ନାମକ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଥିଲେ। ମହାଭାଗ ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଵେନଂ ଧର୍ମପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାତାମହସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଵେନଃ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କରୁ ଭଲ କର୍ମର ନାଶକ ବେନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ମାମାଙ୍କ ଦୋଷରେ। ବେନ କାଳାତ୍ମଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।
ନିଜଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅଧର୍ମନିରତୋଭଵତ୍ । କାମାଲ୍ଲୋଭାନ୍ମହାମୋହାତ୍ପାପମେଵ ସମାଚରତ୍
ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟାୟରେ ଲାଗିଗଲେ; ଇଚ୍ଛା, ଲୋଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୂଢତାରେ ପଡ଼ି, ସେ କେବଳ ପାପ କାମ କଲେ।
ଵେଦାଚାରମଯଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନରାଧିପଃ । ଅନ୍ଵଵର୍ତତ ପାପେନ ମଦମତ୍ସରମୋହିତଃ
ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ରାଜା ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ମୂଢତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପାପର ରାସ୍ତା ଧରିଲେ।
ଵେଦାଧ୍ଯାଯଂ ଵିନା ଲୋକେ ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ତଦା ଜନାଃ । ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଜାପତୌ
ସେ ସମୟରେ ଲୋକେ ବେଦ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ବିଧି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନଥିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମରସ ପିଇଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟମନ ବେନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯଂ ନ ଦେଯଂ ଦାନମେଵ ଚ । ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମିତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
‘ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’—ଏହିପରି ରାଜା ବେନ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଆସୀତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ । ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଏହି ପ୍ରକାର କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: ‘ମୁଁ ଏକା ଉପାସ୍ୟ, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ’—ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ମଯି ଯଜ୍ଞା ଵିଧାତଵ୍ଯା ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି । ଇତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ସଦା ଵେନୋ ହ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
‘ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୋ ପାଇଁ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍’—ଏହିପରି ବେନ ସଦା କହୁଥିଲେ, ‘ମୁଁ ହେଉଛି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।’
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଅହଂ ରୁଦ୍ରୋ ମିତ୍ର ଇଂଦ୍ରଃ ସଦାଗତିଃ । ଅହମେଵ ପ୍ରଭୋକ୍ତା ଚ ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ରୁଦ୍ର, ମୁଁ ମିତ୍ର, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଚଳିତ; ମୁଁ ଏକା ହବି ଓ ପିତୃତର୍ପଣର ଭୋକ୍ତା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵେନଂ ପ୍ରତି ମହାବଲାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ସଂଗତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଂ ପାପଚେତନମ୍
ତାପରେ ସେଇ ମହାବଳୀ ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ପାପମନ ବେନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ରାଜା ହି ପୃଥିଵୀନାଥଃ ପ୍ରଜାଂ ପାଲଯତେ ସଦା । ଧର୍ମମୂର୍ତିଃ ସ ରାଜେଂଦ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ହି ରକ୍ଷଯେତ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସେ ସଦା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ରାଜା ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ତେଣୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କର।’
ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀମ୍ । ଅଧର୍ମଂ କୁରୁ ମା ଯାଗେ ନୈଷ ଧର୍ମଃ ସତାଂ ଗତିଃ
‘ଆମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଏହା ଭଲମାନଙ୍କ ପଥ ନୁହେଁ।’
କୁରୁ ଧର୍ମଂ ମହାରାଜ ସତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଚର । ପ୍ରଜାହଂ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ଇତି ତେ ସମଯଃ କୃତଃ
‘ଧର୍ମ କର, ମହାରାଜ, ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାମ କର; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି’—ଏହିପରି ଚୁକ୍ତି ହେଲା।
ତାଂସ୍ତଥାବ୍ରୁଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ମହର୍ଷୀନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା । ଵେନଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରିମମର୍ଥମନର୍ଥକମ୍
ଏଭଳି ମହାର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ କହିବା ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ବେନ ହସି, ଏହି ଅର୍ଥହୀନ କଥା କହିଲେ।
ଵେନ ଉଵାଚ- ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ମଯା । ଶ୍ରୁତଵୀର୍ଯତପଃ ସତ୍ଯେ ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି
ବେନ କହିଲେ—‘ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା ଆଉ କିଏ? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି? ଶିକ୍ଷା, ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଭୂମିରେ କିଏ ଅଛି?’
ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଧର୍ମାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ସଂମୂଢା ନ ଵିଦୁର୍ନୂନଂ ଭଵଂତୋ ମାଂ ଵିଚେତସଃ
‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର; ତୁମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ।’
ଇଚ୍ଛନ୍ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲୈସ୍ତଥା । ଦ୍ଯାଂ ଭୁଵଂ ଚୈଵ ରୁଂଧେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
‘ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇପାରିବି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଇପାରିବି; ଦିଗବନ୍ଧ କରିଦେଇପାରିବି—ଏଠି କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।’
ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ମୋହାଦଵଲେପାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଅପନେତୁଂ ତଦା ଵେନଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ
ମୂଢତା ଓ ଅଭିମାନରେ ବେନକୁ ରୋକିହେବା ସମ୍ଭବ ହେଲାନାହିଁ; ତେବେ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଵିସ୍ଫୁରଂତଂ ତଦା ଵେନଂ ବଲାଦ୍ଗୃହ୍ଯ ତତୋ ରୁଷା । ଵେନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଵ୍ଯୋରୁଂ ମମଂଥୁର୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ସେତେବେଳେ, ବେନକୁ ଜୋରକରି ଧରି, ରୁଷ୍ଟ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ବାମ ଜଂଘାକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
କୃଷ୍ଣାଂଜନଚଯୋପେତମତିହ୍ରସ୍ଵଂ ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦୀର୍ଘାସ୍ଯଂ ଚ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ନୀଲକଂଚୁକଵର୍ଚସମ୍
ସେଠାରୁ ଏକ ଅଜଣା, ଛୋଟ ଆକୃତି, କଳା ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଲମ୍ବା ମୁହଁ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଗାଢ଼ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଲଂବୋଦରଂ ଵ୍ଯୂଢକର୍ଣମତିଭୀତଂ ଦୁରୋଦରମ୍ । ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ନିଷୀଦେତ୍ଯବ୍ରୁଵଂସ୍ତତଃ
ସେଠି ଜଣେ ଲମ୍ବ ପେଟ, ଚଉଡ଼ କାନ, ଭୟଭୀତ ମୁହଁ, ଏବଂ ଅତି ସୁକୁନ୍ତଳ ପେଟ ଥିଲେ; ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଦେଖି, 'ବସ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଷସାଦ ଭଯାତୁରଃ । ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷ୍ଵେଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୟରେ ବସିଗଲେ; ପର୍ବତ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।
ନିଷାଦାଶ୍ଚ କିରାତାଶ୍ଚ ଭିଲ୍ଲାନାହଲକାସ୍ତଥା । ଭ୍ରମରାଶ୍ଚ ପୁଲିଂଦାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ନିଷାଦ, କିରାତ, ଭିଲ୍ଲ, ଆହଳକ, ଭ୍ରମର, ପୁଲିନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଦେଶୀ ଜାତିମାନେ ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପାପାଚାରାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ତସ୍ମାଦଂଗାତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ । ଅଥ ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରସନ୍ନମନସସ୍ତତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଅଂଗଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଗତକଲ୍ମଷମେଵଂ ତଂ ଜାତଂ ଵେନଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ମମଂଥୁର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଣିଂ ତସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଷିତତା ଦୂର କରି, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ବେନଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ମଥନ କଲେ।
ମଥିତେ ତସ୍ଯ ପାଣୌ ତୁ ସଂଜାତଂ ସ୍ଵେଦମେଵ ହି । ପୁନର୍ମମଂଥୁସ୍ତେ ଵିପ୍ରା ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଣିମେଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥନ କଲେ, ତାଠାରୁ ଘମ ଚୁଇଁଲା; ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାକୁ ମଥନ କଲେ।
ସୁକରାତ୍ପୁରୁଷୋ ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭଃ । ତପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଂଗୋ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରାଵୃତଃ
ଡାହାଣ ହାତରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାପି ଗୋଲ୍ଡ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଭରଣଶୋଭାଂଗୋ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନଃ । ମୁକୁଟେନାର୍କଵର୍ଣେନ କୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିରାଜତେ
ତାଙ୍କର ଦେହ ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।