ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ମାମେଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଅଭକ୍ତାଯ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯମଶ୍ରଦ୍ଧାଯ ଶଠାଯ ଚ
ହେ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୋ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଅଛି, ସେଠି ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁମୂର୍ଖାଯ ସୁମୋହାଯ କୁଶିଷ୍ଯାଯ ତଥୈଵ ଚ । ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନାଯ କୂଟାଯ ସର୍ଵନାଶାଯ ମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଖ, ଭ୍ରମିତ, ଖରାପ ଶିଷ୍ୟ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଠକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅନ୍ଯଥା ପଠତେ ଯୋ ହି ନିରଯଂ ଚ ପ୍ରଯାତି ହି । ଭଵଂତୋ ଭାଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନଭାବେ ପଢାଯାଏ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ତୁମେମାନେ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଭଵତାମଗ୍ରତଃ ସର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଶେଷେଣ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ତୁମେମାନେଁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ ଏହି ଚରିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି। ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସଂମିତମ୍ । ରହସ୍ଯମୃଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏହା ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ। ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ଯାହା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତୁମେମାନେଁ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଯଶ୍ଚୈନଂ କୀର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ନ ସ ଶୋଚେତ୍କୃତାକୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଢେ, ସେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।
ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯତି । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍
ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦଜ୍ଞ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନସମୃଦ୍ଧଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏଵଂ ଫଲଂ ସମାପ୍ନୋତି ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦପି
ବୈଶ୍ୟ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏଭଳି, ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମଚରିତ୍ରଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଧର୍ମଗୋପ୍ତା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ପୃଥୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶକ। ସେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା।
ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵମତ୍ରିସମଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଅଂଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଅତ୍ରିଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଙ୍ଗ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ।
ଯ ଆସୀତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ ଵେନୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଧର୍ମମେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ବେନ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମୃତ୍ଯୋଃ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା ସୁନୀଥା ନାମ ନାମତଃ । ତାଂ ତୁ ଅଂଗୋ ମହାଭାଗଃ ସୁନୀଥାମୁପଯେମିଵାନ୍
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥା ନାମକ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଥିଲେ। ମହାଭାଗ ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଵେନଂ ଧର୍ମପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାତାମହସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଵେନଃ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କରୁ ଭଲ କର୍ମର ନାଶକ ବେନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ମାମାଙ୍କ ଦୋଷରେ। ବେନ କାଳାତ୍ମଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।
ନିଜଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅଧର୍ମନିରତୋଭଵତ୍ । କାମାଲ୍ଲୋଭାନ୍ମହାମୋହାତ୍ପାପମେଵ ସମାଚରତ୍
ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟାୟରେ ଲାଗିଗଲେ; ଇଚ୍ଛା, ଲୋଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୂଢତାରେ ପଡ଼ି, ସେ କେବଳ ପାପ କାମ କଲେ।
ଵେଦାଚାରମଯଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନରାଧିପଃ । ଅନ୍ଵଵର୍ତତ ପାପେନ ମଦମତ୍ସରମୋହିତଃ
ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ରାଜା ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ମୂଢତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପାପର ରାସ୍ତା ଧରିଲେ।
ଵେଦାଧ୍ଯାଯଂ ଵିନା ଲୋକେ ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ତଦା ଜନାଃ । ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଜାପତୌ
ସେ ସମୟରେ ଲୋକେ ବେଦ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ବିଧି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନଥିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମରସ ପିଇଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟମନ ବେନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯଂ ନ ଦେଯଂ ଦାନମେଵ ଚ । ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମିତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
‘ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’—ଏହିପରି ରାଜା ବେନ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଆସୀତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ । ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଏହି ପ୍ରକାର କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: ‘ମୁଁ ଏକା ଉପାସ୍ୟ, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ’—ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ମଯି ଯଜ୍ଞା ଵିଧାତଵ୍ଯା ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି । ଇତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ସଦା ଵେନୋ ହ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
‘ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୋ ପାଇଁ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍’—ଏହିପରି ବେନ ସଦା କହୁଥିଲେ, ‘ମୁଁ ହେଉଛି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।’
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଅହଂ ରୁଦ୍ରୋ ମିତ୍ର ଇଂଦ୍ରଃ ସଦାଗତିଃ । ଅହମେଵ ପ୍ରଭୋକ୍ତା ଚ ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ରୁଦ୍ର, ମୁଁ ମିତ୍ର, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଚଳିତ; ମୁଁ ଏକା ହବି ଓ ପିତୃତର୍ପଣର ଭୋକ୍ତା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵେନଂ ପ୍ରତି ମହାବଲାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ସଂଗତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଂ ପାପଚେତନମ୍
ତାପରେ ସେଇ ମହାବଳୀ ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ପାପମନ ବେନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ରାଜା ହି ପୃଥିଵୀନାଥଃ ପ୍ରଜାଂ ପାଲଯତେ ସଦା । ଧର୍ମମୂର୍ତିଃ ସ ରାଜେଂଦ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ହି ରକ୍ଷଯେତ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସେ ସଦା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ରାଜା ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ତେଣୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କର।’
ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀମ୍ । ଅଧର୍ମଂ କୁରୁ ମା ଯାଗେ ନୈଷ ଧର୍ମଃ ସତାଂ ଗତିଃ
‘ଆମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଏହା ଭଲମାନଙ୍କ ପଥ ନୁହେଁ।’
କୁରୁ ଧର୍ମଂ ମହାରାଜ ସତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଚର । ପ୍ରଜାହଂ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ଇତି ତେ ସମଯଃ କୃତଃ
‘ଧର୍ମ କର, ମହାରାଜ, ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାମ କର; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି’—ଏହିପରି ଚୁକ୍ତି ହେଲା।
ତାଂସ୍ତଥାବ୍ରୁଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ମହର୍ଷୀନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା । ଵେନଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରିମମର୍ଥମନର୍ଥକମ୍
ଏଭଳି ମହାର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ କହିବା ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ବେନ ହସି, ଏହି ଅର୍ଥହୀନ କଥା କହିଲେ।
ଵେନ ଉଵାଚ- ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ମଯା । ଶ୍ରୁତଵୀର୍ଯତପଃ ସତ୍ଯେ ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି
ବେନ କହିଲେ—‘ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା ଆଉ କିଏ? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି? ଶିକ୍ଷା, ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଭୂମିରେ କିଏ ଅଛି?’
ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଧର୍ମାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ସଂମୂଢା ନ ଵିଦୁର୍ନୂନଂ ଭଵଂତୋ ମାଂ ଵିଚେତସଃ
‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର; ତୁମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ।’
ଇଚ୍ଛନ୍ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲୈସ୍ତଥା । ଦ୍ଯାଂ ଭୁଵଂ ଚୈଵ ରୁଂଧେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
‘ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇପାରିବି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଇପାରିବି; ଦିଗବନ୍ଧ କରିଦେଇପାରିବି—ଏଠି କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।’
ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ମୋହାଦଵଲେପାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଅପନେତୁଂ ତଦା ଵେନଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ
ମୂଢତା ଓ ଅଭିମାନରେ ବେନକୁ ରୋକିହେବା ସମ୍ଭବ ହେଲାନାହିଁ; ତେବେ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।