ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାଵଧ୍ଯାନସମନ୍ଵିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମନ ଲଗାଇ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଵିସ୍ତରେଣ ସମାଖ୍ଯାହି ଜନ୍ମ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପୃଥୋଶ୍ଚୈଵ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୋତୁକାମା ଵଯଂ ପୁନଃ
ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ପୁଣିଥରେ ପୃଥୁଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଜନ୍ମକଥା ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ରାଜ୍ଞା ତେନ ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଇଯଂ ଧାତ୍ରୀ ମହାତ୍ମନା । ପୁନର୍ଦେଵୈଶ୍ଚ ପିତୃଭିର୍ମୁନିଭସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିଭିଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା କିପରି ଏହି ଧରାକୁ ଦୁଧିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଦୁଧିଥିଲେ।
ଯଥା ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ଚ ନାଗୈଶ୍ଚ ଯଥା ଯକ୍ଷୈର୍ଯଥା ଦ୍ରୁମୈଃ । ଶୈଲୈଶ୍ଚୈଵ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵୈଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଭିଃ
ଦୈତ୍ୟ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗଛ, ପାହାଡ଼, ପିଶାଚ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କିପରି ଏହି ଧରାକୁ ଦୁଧିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ତଥା ସିଦ୍ଧୈ ରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ । ପୂର୍ଵମେଵ ଯଥା ଦୁଗ୍ଧା ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ସୁମହାତ୍ମଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସିଦ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ମଥିଥିଲେ।
ତେଷାମେଵ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଶେଷଂ ପାତ୍ରଧାରଣମ୍ । କ୍ଷୀରସ୍ଯାପି ଵିଧିଂ ବ୍ରୂହି ଵିଶେଷଂ ଚ ମହାମତେ
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାତ୍ର ଧରିବାରେ ଅଲଗା ଗୁଣ ଥିଲା। ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୟାକରି ଦୁଧ ନେଇ କିପରି କରାଯିବ ଏବଂ ଏହାର ବିଶେଷତା କହ।
ଵେନସ୍ଯାପି ନୃପସ୍ଯୈଵ ପାଣିରେଵ ମହାତ୍ମନଃ । ଋଷିଭିର୍ମଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ସ କସ୍ମାଦିହ କାରଣାତ୍
ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ବେନଙ୍କର ମହାନ ହାତକୁ ଋଷିମାନେ ମଥିଥିଲେ। ଏଠାରେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏହା ହେଲା?
କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯୈଃ ସୂତପୁତ୍ର ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ଵିଚିତ୍ରେଯଂ କଥା ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମହାପୁଣ୍ୟବାନମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ଆମକୁ କହ।
ଶ୍ରୋତୁକାମା ମହାଭାଗ ତୃପ୍ତିର୍ନୈଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମେଵ ଚ
ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, କିନ୍ତୁ ଆମର ତୃପ୍ତି ହୁଏନି। ସୂତ କହିଲେ— ବେନ ଏବଂ ପୃଥୁଙ୍କ କଥା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ମୁଁ କହିବି।
ଜନ୍ମଵୀର୍ଯଂ ତଥା କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୌରୁଷଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ସର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, ପ୍ରଭାବ, ବଂଶ, ପୁରୁଷାର୍ଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ମୁଁ ତୁମେମାନେଁ କହିବି।
ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ମାମେଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଅଭକ୍ତାଯ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯମଶ୍ରଦ୍ଧାଯ ଶଠାଯ ଚ
ହେ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୋ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଅଛି, ସେଠି ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁମୂର୍ଖାଯ ସୁମୋହାଯ କୁଶିଷ୍ଯାଯ ତଥୈଵ ଚ । ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନାଯ କୂଟାଯ ସର୍ଵନାଶାଯ ମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଖ, ଭ୍ରମିତ, ଖରାପ ଶିଷ୍ୟ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଠକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅନ୍ଯଥା ପଠତେ ଯୋ ହି ନିରଯଂ ଚ ପ୍ରଯାତି ହି । ଭଵଂତୋ ଭାଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନଭାବେ ପଢାଯାଏ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ତୁମେମାନେ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଭଵତାମଗ୍ରତଃ ସର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଶେଷେଣ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ତୁମେମାନେଁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ ଏହି ଚରିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି। ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସଂମିତମ୍ । ରହସ୍ଯମୃଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏହା ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ। ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ଯାହା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତୁମେମାନେଁ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଯଶ୍ଚୈନଂ କୀର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ନ ସ ଶୋଚେତ୍କୃତାକୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଢେ, ସେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।
ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯତି । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍
ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦଜ୍ଞ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନସମୃଦ୍ଧଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏଵଂ ଫଲଂ ସମାପ୍ନୋତି ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦପି
ବୈଶ୍ୟ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏଭଳି, ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମଚରିତ୍ରଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଧର୍ମଗୋପ୍ତା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ପୃଥୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶକ। ସେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା।
ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵମତ୍ରିସମଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଅଂଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଅତ୍ରିଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଙ୍ଗ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ।
ଯ ଆସୀତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈ ଵେନୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଧର୍ମମେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵଦୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ବେନ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମୃତ୍ଯୋଃ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା ସୁନୀଥା ନାମ ନାମତଃ । ତାଂ ତୁ ଅଂଗୋ ମହାଭାଗଃ ସୁନୀଥାମୁପଯେମିଵାନ୍
ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥା ନାମକ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଥିଲେ। ମହାଭାଗ ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଵେନଂ ଧର୍ମପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାତାମହସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଵେନଃ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କରୁ ଭଲ କର୍ମର ନାଶକ ବେନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ମାମାଙ୍କ ଦୋଷରେ। ବେନ କାଳାତ୍ମଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।
ନିଜଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅଧର୍ମନିରତୋଭଵତ୍ । କାମାଲ୍ଲୋଭାନ୍ମହାମୋହାତ୍ପାପମେଵ ସମାଚରତ୍
ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟାୟରେ ଲାଗିଗଲେ; ଇଚ୍ଛା, ଲୋଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୂଢତାରେ ପଡ଼ି, ସେ କେବଳ ପାପ କାମ କଲେ।
ଵେଦାଚାରମଯଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନରାଧିପଃ । ଅନ୍ଵଵର୍ତତ ପାପେନ ମଦମତ୍ସରମୋହିତଃ
ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ରାଜା ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ମୂଢତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପାପର ରାସ୍ତା ଧରିଲେ।
ଵେଦାଧ୍ଯାଯଂ ଵିନା ଲୋକେ ପ୍ରାଵର୍ତଂତ ତଦା ଜନାଃ । ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଜାପତୌ
ସେ ସମୟରେ ଲୋକେ ବେଦ ପଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ବିଧି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନଥିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମରସ ପିଇଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟମନ ବେନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯଂ ନ ଦେଯଂ ଦାନମେଵ ଚ । ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମିତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
‘ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’—ଏହିପରି ରାଜା ବେନ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଆସୀତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ । ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଏହି ପ୍ରକାର କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: ‘ମୁଁ ଏକା ଉପାସ୍ୟ, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ମୁଁ ଏକା ଯଜ୍ଞ’—ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ।
ମଯି ଯଜ୍ଞା ଵିଧାତଵ୍ଯା ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି । ଇତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ସଦା ଵେନୋ ହ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
‘ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୋ ପାଇଁ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍’—ଏହିପରି ବେନ ସଦା କହୁଥିଲେ, ‘ମୁଁ ହେଉଛି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।’