ଦତ୍ତାତ୍ରେଯ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଵିଚିତ୍ରଂ ତ୍ଵମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ। ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ଅପ୍ସରାରୂପସଂପନ୍ନା ନାମ୍ନା କାଂଚନମାଲିନୀ । ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ସା ସ୍ନାତ୍ଵା ଯାତି ହରାଲଯମ୍
ଏକ ଅପ୍ସରା ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଥିଲା। ସେ ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରି, ହରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲା।
ନିକୁଂଜେ ଗିରିରାଜସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତା ଗିରିରୂପିଣା । ଦୃଷ୍ଟା ଗଗନମାରୂଢା ତେନ ଵୃଦ୍ଧେନ ରକ୍ଷସା
ଗିରିରାଜଙ୍କ ଏକ କୁଞ୍ଜରେ ଥିବାବେଳେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଥିକି ପାହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେ ଅପ୍ସରାକୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲା।
ତେଜସ୍ଵିନୀ ସୁହେମାଭା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଦୀର୍ଘଲୋଚନା । ଚଂଦ୍ରାନନା ସୁକେଶୀ ଚ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରା
ସେ ଅପ୍ସରା ତେଜସ୍ବିନୀ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର କଟି, ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଲମ୍ବା କେଶ, ଉତ୍ତଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପସଂପନ୍ନାମୁଵାଚ ରାକ୍ଷସସ୍ତଦା । କା ତ୍ଵଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି କୁତ ଆଗମ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ସେହି ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ପଚାରିଲା: କେ ତୁମେ, କମଳପତ୍ର ନୟନୀ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?
ଆର୍ଦ୍ରଂ ଚ ଵସନଂ କସ୍ମାତ୍ସାର୍ଦ୍ରା ତେ କବରୀ କୁତଃ । କୁତ୍ର ଆଗମ୍ଯତେ ଭୀରୁ କୁତସ୍ତେ ଖେଚରୀ ଗତିଃ
ତୁମର ପୋଷାକ କାହିଁକି ଭିଜା, କେଶ କାହିଁକି ଆର୍ଦ୍ର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ଭୟଭୀତା? କେଉଁପରି ଆକାଶରେ ଚଳିଛ?
କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଵା ଭଦ୍ରେ ତଵ ତେଜୋମଯଂ ଵପୁଃ । ଅତୀଵରୂପସଂପନ୍ନଂ ସଂଭୂତଂ ଚ ମନୋହରମ୍
ଓ ଭଦ୍ରା, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଏତେ ତେଜସ୍ବୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନୋହର ରୂପ ପାଇଛ?
ତ୍ଵଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁପାତେନ ମମ ମୂର୍ଧ୍ନି ସୁଲୋଚନେ । କ୍ଷଣେନ ହ୍ଯଗମଚ୍ଛାଂତିଂ କ୍ରୂରଂ ମେ ମାନସଂ ସଦା
ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ନୟନୀ, ତୁମର ପୋଷାକର ଜଳବିନ୍ଦୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ମୋର ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ମନ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲା।
ନୀରସ୍ଯ ମହିମା କୋଽଯମେତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । ତ୍ଵଂ ମେ ଶୀଲଵତୀ ଭାସି ନାକୃତିର୍ନିର୍ଗୁଣା ଭଵେତ୍
ଏହି ରସହୀନ ଜଳର ଏତେ ମହିମା କାହିଁକି? ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। ତୁମେ ଶୀଳବତୀ ଲାଗୁଛ, ଗୁଣ ଛଡ଼ା ରୂପ ହୁଏନା।
ଅପ୍ସରା ଉଵାଚ। ଶ୍ରୂଯତାମପ୍ସରାଶ୍ଚାହଂ ଭୋ ରକ୍ଷଃ କାମରୂପିଣୀ । ପ୍ରଯାଗତଶ୍ଚାଗତାଽହଂ ନାମ୍ନା କାଂଚନମାଲିନୀ
ଅପ୍ସରା କହିଲେ: ରାକ୍ଷସ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଅପ୍ସରା, ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବି। ପ୍ରୟାଗକୁ ଆସିଛି, ମୋର ନାମ କାଞ୍ଚନମାଳିନୀ।
ଆର୍ଦ୍ରଃ ପରିକରୋ ମେଽତଃ ସୁସ୍ନାତାଽହଂ ସିତାସିତେ । ଗଂତଵ୍ଯଂ ତୁ ମଯା ରକ୍ଷଃ କୈଲାସେ ତୁ ନଗୋତ୍ତମେ
ମୋର କମରବନ୍ଧ ଭିଜା ଅଛି, କାରଣ ମୁଁ ଏମାନେ ଧଳା କଳା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଛି। ଏବେ ମୋତେ କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ହେବ।
ତତ୍ରାସ୍ତେ ପାର୍ଵତୀନାଥଃ ସୁରାସୁରସୁପୂଜିତଃ । ଵେଣୀଵାରିପ୍ରଭାଵେଣ ରକ୍ଷସ୍ତେ କ୍ରୂରତା ଗତା
ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ନାଥ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପୂଜିତ, ବସିଛନ୍ତି। ମୋ ବେଣୀର ଜଳର ଶକ୍ତିରେ, ରାକ୍ଷସ, ତୁମର କ୍ରୂରତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।
ଜାତାହଂ ଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଗଂଧର୍ଵସ୍ଯ ସୁମେଧସଃ । କନ୍ଯକା ଦିଵ୍ଯରୂପା ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ
କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ସୁମେଧସଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି? ଏହା ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
କଲିଂଗାଧିପତେ ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵହମାସୀଚ୍ଚ ଵେଶ୍ଯକା । ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂପନ୍ନା ସୌଭାଗ୍ଯମଦଗର୍ଵିତା
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ମୁଁ କଳିଙ୍ଗର ରାଜାଙ୍କ ସହରରେ ଏକ ବେଶ୍ୟା ଥିଲି, ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭାଗ୍ୟରେ ଅଭିମାନ ନଥିଲା।
ଅନ୍ଯାସାଂ ଯୁଵତୀନାଂ ଚ ତତ୍ପୁରେଽହଂ ଶିରୋମଣିଃ । ତଜ୍ଜନ୍ମନି ମଯା ରକ୍ଷୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା
ସେହି ସହରର ସମସ୍ତ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଶିରୋମଣି ଥିଲି। ସେ ଜନ୍ମରେ, ରାକ୍ଷସ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି।
ମୋହିତଂ ତତ୍ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ଯୌଵନସଂପଦା । ରତ୍ନାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି ଧନାନି ଚ
ମୋ ଯୁବତ୍ୱର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସହରକୁ ମୋହିତ କରିଥିଲି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ, ଭୂଷଣ ଓ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି।
ଵାସାଂସି ଚିତ୍ରରୂପାଣି କର୍ପୂରାଗୁରୁଚଂଦନମ୍ । ଏତଚ୍ଚୋପାର୍ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ମୋହନରୂପଯା
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ, କପୂର, ଅଗୁରୁ, ଚନ୍ଦନ ମୁଁ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି। ଏହା ସବୁ ମୋ ମୋହନ ରୂପରେ ମିଳିଥିଲା।
ନାହଂ ଜାନାମି ହେମ୍ନୋଂତଂ ସ୍ଵନିଵାସେ ନିଶାଚର । ସଂସେଵଂତେ ଯୁଵାନୋ ମେ ଚରଣୌ କାମପୀଡିତାଃ
ଓ ନିଶାଚର, ମୋ ଘରର ସୁନାର ସୀମା କେତେ ମୁଁ ଜାଣିନି। ଯୁବକମାନେ, କାମରେ ପୀଡିତ, ମୋ ପାଦରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ମଯା ତେ ଵଂଚିତାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵସ୍ଵେନ ତୁ ମାଯଯା । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧାଭାଵେନ ମୃତାଃ କେଚିତ୍ତୁ କାମିନଃ
ମୋର ମାୟାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଠକି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନେଇ ନିଅଛି; କିଛି ଲୋକ ଏକାପରେକା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ମରିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଲୋକ ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ହାରିଗଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ତନ୍ନଗରେ ରମ୍ଯେ ସକଲେ ମେ ଗତିସ୍ତଦା । ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ କାଲେ ଶୁଶୋଚ ହୃଦଯଂ ମମ । ନ ଦତ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ନ ଵ୍ରତଂ ଚରିତଂ ମଯା
ସେ ଶହରରେ, ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲାପରେ, ମୋର ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲା: ମୁଁ କିଛି ଦାନ ଦେଇନି, କିଛି ହୋମ କରିନି, କିଛି ଜପ କରିନି, କିଛି ବ୍ରତ ରଖିନି।
ନାରାଧିତୋ ମଯା ଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦଃ। ନ ମଯା ପୂଜିତା ଦେଵୀ ଦୁର୍ଗା ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ । ସର୍ଵପାପହରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ସ୍ମୃତୋ ଭୋଗଲୁବ୍ଧଯା
ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜା କରିନି; ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିନି; ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ମନେ କରିନି, ମୋର ଭୋଗ ଲୋଭରେ।
ନ ଚ ସଂତର୍ପିତା ଵିପ୍ରା ନ କୃତଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ହିତମ୍ । ଅଣୁମାତ୍ରମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନ କୃତଂ ଚ ପ୍ରମାଦତଃ
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିନି, ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର ଭଲ କାମ କରିନି; ଏକ ଛୋଟ ପୁଣ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ ଅସାବଧାନତାରେ କରିନି।
ପାତକଂ ତୁ କୃତଂ ଭଦ୍ର ତେନ ମେ ଦହ୍ଯତେ ମନଃ । ବହୁଧୈଵଂ ଵିଲପ୍ଯାହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶରଣଂ ଗତା
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋର ମନ ଜଳିଯାଉଛି; ବହୁ ଭାବରେ ବିଲାପ କରି, ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲି।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋହିତମ୍ । ସ ହି ପୃଷ୍ଟୋ ମଯା ରକ୍ଷଃ କଥଂ ମେ ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାନୁଗତ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, କିପରି ମୋର ଦୁଃଖର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ।
ପାପସ୍ଯାସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥଂ ଯାସ୍ଯାମି ସଦ୍ଗତିମ୍ । ସ୍ଵେନୈଵ କର୍ମଣା ତପ୍ତାଂ ଵରାକୀଂ ଦୀନମାନସାମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପାପରୁ କିପରି ମୁଁ ଭଲ ମାର୍ଗକୁ ପାଇପାରିବି? ମୋ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହେଇଯାଇଛି।
ପାପପଂକନିମଗ୍ନାଂ ତ୍ଵଂ ମାମୁଦ୍ଧର କଚଗ୍ରହୈଃ । ମଯି କାରୁଣ୍ଯଂଜଂ ଵାରି ଵର୍ଷହର୍ଷଦୃଶା ଦ୍ଵିଜ
ପାପର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ମୋତେ, ତୁମର ଶିକ୍ଷାର ଆଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଦିଅ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଦୟାର ଜଳ ହର୍ଷର ଆଖିରୁ ମୋପରି ବର୍ଷିଯାଉ।
ସଜ୍ଜନେ ସାଧଵଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁଃ ସାଧୁରସଜ୍ଜନେ । ଇତ୍ଯସୌ ମଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚକାରାନୁଗ୍ରହଂ ମଯି
ସଜ୍ଜନମାନେ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ ଅସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ କରନ୍ତି; ମୋର କଥା ଶୁଣି, ସେ ମୋପରି କୃପା କରିଲେ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ। ନିଷିଦ୍ଧାଚରଣଂ ଜାନେ ସର୍ଵଂ ତେଽହଂ ଵରାନନେ । କୁରୁ ମେ ସତ୍ଵରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯାହି କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଜାପତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ ଜାଣିଛି; ଶୀଘ୍ର ମୋର କଥା ମାନି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ତେନ ପାପକ୍ଷଯସ୍ତଵ । ସର୍ଵଂ ମନୋଗତଂ ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଶୋଚିତଂ ମଯା
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସ୍ନାନ କର; ଏହାରେ ତୁମର ପାପ ନଷ୍ଟ ହେବ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ମନର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାକୁ ମୁଁ ଭାବିଛି।
ନାହମନ୍ଯତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯତ୍ତେ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନଂ ଚ ଋଷିଭିଃ ସ୍ମୃତମ୍
ତୁମର ପାପ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି; ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ।