ଅତୀଵମୁଗ୍ଧଂ ସୁରଯା ଜ୍ଞାନଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଯଦାଭଵତ୍ । ତଦଂତରେ ସୁରେଂଦ୍ରେଣ ଵଜ୍ରେଣ ନିହତସ୍ତଦା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦେଲେ, ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକୈଃ ପାପୈଃ ସ ଲିପ୍ତୋ ଵୃତ୍ରହା ତତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁରିଂଦ୍ର ପାପଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ତାପରେ ବୃତ୍ରଘାତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପାପ କରିଛ।"
ଅସ୍ମାଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୋ ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ମହାବଲଃ । ହତୋ ଵିଶ୍ଵାସଭାଵେନ ଏଵଂ ପାପଂ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ଏହି କଥାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃତ୍ର ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ; ସେଇ ଭରସାରେ ସେ ମରିଗଲେ, ଏହିପରି ଅପରାଧ ତୁମେ କରିଛ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ହଂତଵ୍ଯୋରିଃ ସଦୈଵ ହି । ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣହଂତାରଂ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଧର୍ମକଂଟକମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉନାହିଁ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ, ସେଉଁଠିକି ମାରିବାକୁ ହିଁ ଉଚିତ।
ନିହତଂ ଦାନଵଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ନାଯକମ୍ । ତଦର୍ଥଂ କୁପିତା ଯୂଯମେତନ୍ନ୍ଯାଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ତିନି ଲୋକର ମୁଖିଆ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବକୁ ମାରାଯାଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନ୍ୟାୟର ଚିହ୍ନ।
ଵିଚାରମେଵଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ପଶ୍ଚାତ୍କୋପଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯମନ୍ଯାଯଂ ମମ ଚିଂତ୍ଯତାମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଭଳି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଯଦି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବେ, ତେବେ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସଂବୋଧିତା ଵିପ୍ରା ଇଂଦ୍ରେଣାପି ମହାତ୍ମନା । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବୋଧିତାସ୍ତେ ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସବୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମେଵଂ ହି ନିହତେ ଧର୍ମକଂଟକେ
ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତଂ ପୁତ୍ରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ଦିତିର୍ଦୁଃଖପୀଡିତା । ପୁତ୍ରଶୋକେନ ତେନୈଵ ସଂଦଗ୍ଧା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ପୁଅ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ; ପୁଅର ଶୋକରେ ସେ ମନେ ମନେ ଜଳିଉଠିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ପୁନରୂଚେ ମହାତ୍ମାନଂ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାପି ସୁଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେ ପୁଣି ମହାତ୍ମା ମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୃଢ଼ ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ, ନିବେଦନ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମତେଜୋମଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ଦୁଃସହଂ ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ । ପୁତ୍ରୈକଂ ଦୀଯତାଂ କାଂତ ସୁପ୍ରିଯାହଂ ଯଦା ଵିଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଓ ଦାରୁଣ ହେବ; ତେବେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ- ନିହତୌ ବଲଵୃତ୍ରୌ ଚ ମମ ପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ । ଅଘମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦେଵେନ ଇଂଦ୍ରେଣାପି ଦୁରାତ୍ମନା
କଶ୍ୟପ କହିଲେ— ମୋର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ବଳ ଓ ବୃତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଷ୍ଟତା ଆଶ୍ରୟ କରି ମାରିଦେଇଛି।
ତସ୍ଯୈଵ ଚ ଵଧାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ରମେକଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ଶତୈକଂ ତ୍ଵଂ ଶୁଚିର୍ଭଵ ଯଶସ୍ଵିନି
ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଅ ଦେବି; କିନ୍ତୁ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପବିତ୍ର ରୁହ, ହେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ରୋ ହସ୍ତଂ ଶିରସି ଵୈ ତଦା । ଦତ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ଯା ସହୈଵାସୌ ଗତୋ ମେରୁଂ ତପୋଵନମ୍
ଏଭଳି କହି, ଯୋଗୀଶ୍ୱର କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ହାତ ଦିତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ; ତାପରେ ଅଦିତି ସହିତ ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତପସ୍ତତାପ ସା ଦେଵୀ ତପୋଵନନିଵାସିନୀ । ଶୁଚିଷ୍ମତୀ ସଦା ଭୂତ୍ଵା ପୁତ୍ରାର୍ଥା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେ ଦେବୀ ତପୋବନରେ ରହି, ସଦା ପବିତ୍ର ରୁହି, ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତତୋ ଦେଵଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଉଦ୍ଯମମେଵ ଚ । ଦିତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମହାଭାଗ ଅଂତରପ୍ରେକ୍ଷକୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ଜାଣି, ହଜାର ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ମହାଭାଗ।
ପଂଚଵିଂଶାବ୍ଦିକୋ ଭୂତ୍ଵା ଦେଵରାଡ୍ଦୈଵତୋପମଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ରୂପେଣ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଂତିକମାଗତଃ
ପঁଚିଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଦେବରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ମାତରଂ ତପସାନ୍ଵିତାମ୍ । ତଯୋକ୍ତସ୍ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଭଵାନ୍କୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତପସ୍ୱିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାପରେ ସେ ହଜାର ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କିଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ?'
ତାମୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରୋଽହଂ ତଵ ଶୋଭନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଧର୍ମଂ ଜାନାମି ଭାମିନି
ହଜାର ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ କହିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବେଦଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜାଣେ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା।'
ତପସସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷତି ସ ତାଂ ଦେଵୀଂ ମାତରଂ ତପସାନ୍ଵିତାମ୍
ମୁଁ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ମାତାଙ୍କୁ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଶୁଶୂଷା କରିଲେ।
ତମିଂଦ୍ରଂ ସା ନ ଜାନାତି ଆଗତଂ ଦୁଷ୍ଟକାରିଣମ୍ । ଧର୍ମପୁତ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ଶୁଶ୍ରୂଷଂତଂ ଦିନେ ଦିନେ
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଥିଲେ, ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦିନେଦିନେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ।
ଅଂଗଂ ସଂଵାହଯେଦ୍ଦେଵ୍ଯାଃ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯେତ୍ତତଃ । ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ତତ୍ର ଵଲ୍କଲାଜିନମେଵ ଚ
ସେ ପୁଅ ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀର ମସାଜ କରୁଥିଲେ, ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୁଅଉଥିଲେ; ଶେଷରେ ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ, ଛାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଆଣି ଦେଉଥିଲେ।
ଦଦାତ୍ଯେଵଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଯୈ ଦିତ୍ଯୈ ସଦୈଵ ହି । ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂତୋଷିତା ତସ୍ଯ ସଂତୁଷ୍ଟା ତମଭାଷତ
ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଏସବୁ ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ମହାପୁଣ୍ଯେ ଇଂଦ୍ରେ ଚ ନିହତେ ସତି । କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରେଣ ମମ ଦୈଵକମ୍
ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବା ପରେ, ଯେଉଁଥିରେ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଥିବ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟବାନ, ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜା କରି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କର।
ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗେ ତେ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାଂତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁରଭଵତ୍ପାକଶାସନଃ
ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନି; ତୁମ ଦୟାରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଊନେ ଵର୍ଷଶତେ ଚାସ୍ଯା ଦଦର୍ଶାଂତରମଚ୍ଯୁତଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ଦିତିଃ ଶଯନମାଵିଶତ୍
ଏକଶତ ବର୍ଷ ପୂରା ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଅଚ୍ୟୁତ ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ; ଦିତି ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ ଶୋଇବାକୁ ଗଲେ।
ଶଯ୍ଯାଂତେ ସା ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତକେଶାତିଵିହ୍ଵଲା । ନିଦ୍ରାମାହାରଯାମାସ ତସ୍ଯାଃ କୁକ୍ଷିଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହ
ସେ ଶୋଇବାର ଶେଷ ଦିଗରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ଖୋଲା କେଶ ଓ ଅତି ଚିଂତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଘୁମ ଧରିଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵଜ୍ରପାଣିସ୍ତତୋ ଗର୍ଭଂ ସପ୍ତଧା ତଂ ନ୍ଯକୃଂତତ । ଵଜ୍ରେଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ରୁରୋଦ ଉଦରେ ସ୍ଥିତଃ
ତା’ପରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କଟିଦେଲେ; ଗର୍ଭ ଭିତରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା।
ସ ଗର୍ଭସ୍ତତ୍ର ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଇଂଦ୍ରହସ୍ତଗତେନ ଵୈ । ରୋଦମାନଂ ମହାଗର୍ଭଂ ତମୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ସେ ଗର୍ଭ ଭାରି କାନ୍ଦୁଥିଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନିପୁନି ସେ ଗର୍ଭକୁ କହିଲେ।
ଶତକ୍ରତୁର୍ମହାତେଜା ମା ରୋଦୀରିତ୍ଯଭାଷତ । ସପ୍ତଧା କୃତଵାଞ୍ଛକ୍ରସ୍ତଂ ଗର୍ଭଂ ଦିତିଜଂ ପୁନଃ
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଶତକ୍ରତୁ କହିଲେ, 'କାନ୍ଦନିଅ'; ପୁନି ଶକ୍ର ସେ ଦିତିଜ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଦେଲେ।