ଗାଯତେ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତଂ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵପ୍ରମୋହନମ୍ । ତତ୍ର ଵୃତ୍ରଃ ସମାଯାତଃ କାମାକୁଲିତମାନସଃ
ସେ ଏକ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା; ସେଠି ବୃତ୍ର ଆସି, ତାଙ୍କର ମନ ଏଇଚ୍ଛାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଦୋଲାରୂଢାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ରଂଭାଂ ଚାରୁସୁଲୋଚନାମ୍
ଝୁଲାରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ ରମ୍ଭାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇଯଂ ହି କା ଗାଯତି ଚାରୁଲୋଚନା ଵିଲାସଭାଵୈଃ ପରିଵିଶ୍ଵମେଵ । ଅତୀଵ ବାଲା ଶୁଶୁଭେ ମନୋହରା ସଂପୂର୍ଣଭାଵୈଃ ପରିମୋହଯେଜ୍ଜନମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏହି ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ କିଏ, ଯିଏ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଛି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି? ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୁବତୀ ଓ ମନୋହର, ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଯେକୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରିବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରଂଭାଂ କମଲାଯତାକ୍ଷୀଂ ପୀନସ୍ତନୀଂ ଚର୍ଚିତକୁଂକୁମାଂଗୀମ୍ । ପଦ୍ମାନନାଂ କାମଗୃହଂ ମମୈଷା ନୋ ଵା ରତିଶ୍ଚାରୁମନୋହରେଯମ୍
ସେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ଅଙ୍ଗ, ପଦ୍ମମୁଖୀ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ଗୃହ। ଏଇ ସୁନ୍ଦରୀ ମୋର କି ନୁହେଁ? ଏଠି ଏ ମନୋହରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଆନନ୍ଦଦାୟି।
ସଂପୂର୍ଣଭାଵାଂ ପରିରୂପଯୁକ୍ତାଂ କାମାଂଗଶୀଲାମତିଶୀଲଭାଵାମ୍ । ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵଶ୍ଯମିହୈଵ ଅସ୍ଯା ମନୋଭଵେନାଦ୍ଯ ଇହୈଵ ପ୍ରେଷିତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ରୂପରେ ଅପୂର୍ବ, ପ୍ରେମ ଓ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରିଣୀ। ତାଙ୍କର ମନର ଶକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆଜି ଏଠି ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି।
ଇତୀଵ ଦୈତ୍ଯଃ ସୁଵିଚିଂତଯାନ୍ଵିତଃ କାମେନ ମୁଗ୍ଧୋ ବହୁକାଲନୋଦିତଃ । ସମାତୁରସ୍ତତ୍ର ଜଗାମ ସତ୍ଵରମୁଵାଚ ତାଂ ଦୀନମନାଃ ସୁଲୋଚନାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦାନବଟିଏ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ଦୀର୍ଘଦିନରୁ ଜାଗ୍ରତ ଅଭିଲାଷାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ଝିଅକୁ କହିଲା।
କସ୍ଯାସି ଵା ସୁଂଦରି କେନ ପ୍ରେଷିତା କିଂ ନାମ ତେ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ତଵୈଵ ରୂପେଣ ମହାତିତେଜସା ମୁଗ୍ଧୋସ୍ମି ବାଲେ ମମ ଵଶ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜ
ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାହାର? କିଏ ତୁମକୁ ପଠାଇଛି? ତୁମର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ନାମ କଣ? ମୋତେ ତୁମର ରୂପ ଓ ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ କରିଦେଇଛ। ମୋ ଅଧୀନକୁ ଆସ, ମୋ ପ୍ରଭାବରେ ରହ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଵୃତ୍ରଂ କାମାକୁଲଂ ପ୍ରତି । ଅହଂ ରଂଭା ମହାଭାଗ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ଝିଅ, କାମେ ଆକୁଳ ଭାଇଥିବା ବୃତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା, "ମୁଁ ରମ୍ଭା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନକୁ ଆସିଛି।"
ସଖୀସାର୍ଧଂ ସମାଯାତା ନଂଦନଂ ଵନମୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ କୋ ଵା କିମର୍ଥଂ ହି ମମ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
"ମୁଁ ମୋ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦନ ବନକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ କି କାରଣରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ?"
ଵୃତ୍ର ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଯୋହଂ ବାଲେ ସମାଗତଃ । ହୁତାଶନାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସୁତଃ ଶୁଭେ
ବୃତ୍ର କହିଲେ—"ଶୁଣ, ବାଳେ, ମୁଁ କିଏ ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛି, ସେଥିରେ କହୁଛି। ମୁଁ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଶୁଭେ, ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ।"
ସଖାହଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଇଂଦ୍ର ସ୍ଯାପି ଵରାନନେ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ଵରାରୋହେ ଅର୍ଧଂ ମେ ଭୁକ୍ତିମାଗତମ୍
"ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନର ଅର୍ଧାଂଶ ଉପଭୋଗ କରିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା।"
ଅହଂ ଵୃତ୍ରଃ କଥଂ ଦେଵି ମାମେଵଂ ନ ତୁ ଵିଂଦସି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵଶମାଯାତଂ ଯସ୍ଯୈଵ ଵରଵର୍ଣିନି
"ମୁଁ ବୃତ୍ର, ହେ ଦେବୀ, କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହଁ? ତିନି ଲୋକ ମୋ ଅଧୀନକୁ ଆସିଛି, ହେ ଚମତ୍କାର ରଙ୍ଗ ଥିବା।"
ଅହଂ ଶରଣମାଯାତଃ କାମାଦ୍ରକ୍ଷ ଵରାନନେ । ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କାମେନାକୁଲିତଂ ପ୍ରିଯେ
"ମୁଁ ଆସିଛି ତୁମ ପାଖକୁ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା, ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ, ଏହି କାମନାରେ। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, କାମେ ଆକୁଳ ହୋଇଛି, ପ୍ରିୟେ।"
ରଂଭୋଵାଚ- ଵଶଗା ହଂ ତଵୈଵାଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଂ ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହଂ ଵୀର ତଂ ତଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯୈଵ ହି
ରମ୍ଭା କହିଲା—"ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଅଧୀନରେ ରହିବି। ଯାହା କହିବି, ହେ ବୀର, ସେହି କାମ ତୁମେ କରିବାକୁ ପଡିବ।"
ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗେ ତଂ ତଂ ସର୍ଵଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଏଵଂ ସଂବଂଧକଂ କୃତ୍ଵା ତଯା ସହ ମହାବଲଃ
"ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ସେ ସବୁ କାମ ମୁଁ କରିଦେବି।" ଏଭଳି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ସେ ବଳଶାଳୀ ତାଙ୍କ ସହ ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ମହାପୁଣ୍ଯେ ରେମେ ଦାନଵସତ୍ତମଃ । ତସ୍ଯା ଗୀତେନ ନୃତ୍ଯେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ
ସେ ଶୁଭ ବନରେ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ରମଣୀର ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ହାସ୍ୟ ଓ କଳାମୟ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅତିମୁଗ୍ଧୋ ମହାଦୈତ୍ଯଃ ସ ତସ୍ଯାଃ ସୁରତେନ ଚ । ତମୁଵାଚ ମହାଭାଗଂ ଵୃତ୍ରଂ ଦାନଵସତ୍ତମମ୍
ସେ ମହାଦାନବ, ତାଙ୍କର ମାୟା ଓ ସାଙ୍ଗରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାହା ପରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରମ୍ଭା, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁରାପାନଂ କୁରୁଷ୍ଵେହ ପିବସ୍ଵ ମଧୁମାଧଵୀମ୍ । ତାମୁଵାଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ରଂଭାଂ ଶଶିନିଭାନନାମ୍
"ଏଠି ମଦ୍ୟପାନ କର, ମଧୁ ମିଶିତ ମଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର।" ସେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ରମ୍ଭାକୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୋହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ । ସୁରାପାନଂ କଥଂ ଭଦ୍ରେ କରିଷ୍ଯମି ଵିନିଂଦିତମ୍
"ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଂଶରେ ପାରଙ୍ଗତ। ମୁଁ କିପରି, ହେ ଭଦ୍ରେ, ନିନ୍ଦିତ କାମ ମଦ୍ୟପାନ କରିପାରିବି?"
ତଯା ତୁ ରଂଭଯା ଦେଵ୍ଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦତ୍ତା ସୁରା ହଠାତ୍ । ତସ୍ଯା ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଭାଵେନ ସୁରାପାନଂ କୃତଂ ତଦା
କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ରମ୍ଭା ସ୍ନେହବଶତଃ ଜୋରକରି ତାଙ୍କୁ ମଦ୍ୟ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୟାରେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ।
ଅତୀଵମୁଗ୍ଧଂ ସୁରଯା ଜ୍ଞାନଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଯଦାଭଵତ୍ । ତଦଂତରେ ସୁରେଂଦ୍ରେଣ ଵଜ୍ରେଣ ନିହତସ୍ତଦା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦେଲେ, ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକୈଃ ପାପୈଃ ସ ଲିପ୍ତୋ ଵୃତ୍ରହା ତତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁରିଂଦ୍ର ପାପଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ତାପରେ ବୃତ୍ରଘାତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପାପ କରିଛ।"
ଅସ୍ମାଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୋ ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ମହାବଲଃ । ହତୋ ଵିଶ୍ଵାସଭାଵେନ ଏଵଂ ପାପଂ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ଏହି କଥାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃତ୍ର ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ; ସେଇ ଭରସାରେ ସେ ମରିଗଲେ, ଏହିପରି ଅପରାଧ ତୁମେ କରିଛ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ହଂତଵ୍ଯୋରିଃ ସଦୈଵ ହି । ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣହଂତାରଂ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଧର୍ମକଂଟକମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉନାହିଁ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ, ସେଉଁଠିକି ମାରିବାକୁ ହିଁ ଉଚିତ।
ନିହତଂ ଦାନଵଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ନାଯକମ୍ । ତଦର୍ଥଂ କୁପିତା ଯୂଯମେତନ୍ନ୍ଯାଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ତିନି ଲୋକର ମୁଖିଆ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବକୁ ମାରାଯାଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନ୍ୟାୟର ଚିହ୍ନ।
ଵିଚାରମେଵଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ପଶ୍ଚାତ୍କୋପଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯମନ୍ଯାଯଂ ମମ ଚିଂତ୍ଯତାମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଭଳି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଯଦି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବେ, ତେବେ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସଂବୋଧିତା ଵିପ୍ରା ଇଂଦ୍ରେଣାପି ମହାତ୍ମନା । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବୋଧିତାସ୍ତେ ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସବୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମେଵଂ ହି ନିହତେ ଧର୍ମକଂଟକେ
ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ତଂ ପୁତ୍ରଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ଦିତିର୍ଦୁଃଖପୀଡିତା । ପୁତ୍ରଶୋକେନ ତେନୈଵ ସଂଦଗ୍ଧା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ପୁଅ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ; ପୁଅର ଶୋକରେ ସେ ମନେ ମନେ ଜଳିଉଠିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ପୁନରୂଚେ ମହାତ୍ମାନଂ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାପି ସୁଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେ ପୁଣି ମହାତ୍ମା ମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୃଢ଼ ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ, ନିବେଦନ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।