ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵୃତ୍ରାଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅର୍ଧଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଐଂଦ୍ରମେତନ୍ମହତ୍ପଦମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। 'ମହାଜ୍ଞାନୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ମହତ୍ ସିଂହାସନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭୋଗ କର।'
ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ସୁଖେନାପି ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଦୈତ୍ଯସତ୍ତମ । ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵାସଯନ୍ଦୈତ୍ଯଂ ଵୃତ୍ର ମୈତ୍ରେଣ ଵୈ ତଦା
ଦାନବମାନ୍ୟ, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ରୁହିବା। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ର ମିତ୍ରତା ସହିତ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଭରସା ଦେଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଛିଦ୍ରଂ ପଶ୍ଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵୃତ୍ରସ୍ଯାପି ସଦୈଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦୁଷ୍ଟମନ ଏବେ ସବୁବେଳେ ବୃତ୍ରଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ।
ସାଵଧାନତ୍ଵମିଂଦ୍ରୋପି ଦିଵାରାତ୍ରୌ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍ । ତସ୍ଯଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ନ ପଶ୍ଯେତ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତର୍କ ରହି, ଦିନ ଓ ରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ବୃତ୍ରଙ୍କର କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଉପାଯଂ ଚିଂତଯାମାସ ତସ୍ଯୈଵ ଵଧହେତଵେ । ରଂଭା ସଂପ୍ରେଷିତା ତେନ ମୋହଯସ୍ଵ ମହାସୁରମ୍
ସେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବିଲେ। ସେ ରମ୍ଭାକୁ ପଠାଇଲେ: 'ମହାସୁରଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।'
ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଯଥା ହତ୍ଵା ଲଭେ ସୁଖମ୍ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ସଂମୋହାଯ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କୁ ମାରି ମୁଁ ସୁଖ ପାଇପାରିବି, ଏଭଳି କର, ଶୁଭେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।
ଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯପାଦପସେଵିତମ୍ । ବହୁଵୃକ୍ଷଫଲୋପେତଂ ମୃଗପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟଟି, ପବିତ୍ର ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା।
ଵିମାନମଂଦିରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ପରିଶୋଭିତମ୍ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧର୍ଵସଂଗୀତଂ ଭ୍ରମରାକୁଲିତଂ ସଦା
ସେଠାରେ ସବୁଠି ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଓ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେବ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ ଶବ୍ଦ ସଦା ଝଙ୍କାରିଥାଏ, ଏବଂ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜରଣ ରେ ଭରିଯାଇଥାଏ।
କୋକିଲାନାଂ ରୁତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ମଧୁରାଯତୈଃ । ଶିଖିସାରଂଗନାଦୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସୁସମାକୁଲମ୍
ସବୁଠି କୋଇଳୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଡାକରେ, ଏବଂ ମୟୂର ଓ କଦଳୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯୈସ୍ତୁ ଚଂଦନୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଲଂକୃତମ୍ । ଵାପୀକୁଂଡତଡାଗୈଶ୍ଚ ଜଲପୂର୍ଣୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେଠାରେ ସବୁଠି ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଅ, କୁଆଁ ଓ ଝିଲିମିଲି ପୋଖରୀ ଥିଲା।
କମଲୈଃ ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତୈଃ ସମଲଂକୃତମ୍ । ଦେଵଗଂଧର୍ଵସଂସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାରଣୈଶ୍ଚୈଵ କିନ୍ନରୈଃ
ସେଠି ଶତପତ୍ରୀ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମୁନିଭିଃ ଶୁଶୁଭେ ଦିଵ୍ଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୋଦ୍ଯାନଵରେଣ ଚ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣଂ ନାନାକୌତୁକମଂଗଲୈଃ
ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଅନେକ ଅପ୍ସରା ଏଠି ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ହେମପ୍ରାସାଦସଂବାଧଂ ଦଂଡଚ୍ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚାମରୈଃ । କଲଶୈଶ୍ଚ ପତାକାଭିଃ ସର୍ଵତ୍ରସମଲଂକୃତମ୍
ସେଠାରେ ସୁନାର ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ଥିଲା, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ, ଛତା, ଚାମର, କଳଶ ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵେଦଧ୍ଵନିସମାକୀର୍ଣଂ ଗୀତଧ୍ଵନିସମାକୁଲମ୍ । ଏଵଂ ନଂଦନମାସାଦ୍ଯ ସା ରଂଭା ଚାରୁହାସିନୀ
ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଗୀତ ଶବ୍ଦରେ ସେଠା ଭରିଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଭାବେ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ରମ୍ଭା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂ ତତ୍ର କ୍ରୀଡତ୍ଯେଵଂ ଵିଲାସିନୀ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ତୁ ସ ଵୃତ୍ରୋ ଵୈ କାଲାକୃଷ୍ଟୋ ଗତୋ ଵନମ୍
ସେଠି ସେ ଚଞ୍ଚଳ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ; ସୂତ କହିଲେ— ଏକଦିନ ଭାଗ୍ୟର ଆକର୍ଷଣରେ ବୃତ୍ର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
କତିଭିର୍ଦାନଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମୁଦଯା ପରଯା ଯୁତଃ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯେ ଭ୍ରମତେ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
କିଛି ଦାନବଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ବୃତ୍ର ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଦେଵରାଜୋପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରଶ୍ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ଦ୍ଵିଷାଂ କିଲ । ସ ହି ଵୃତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ; କାରଣ ବୃତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରଂ ମିତ୍ରଂ ପରଂ ଜାନନ୍ଭଯଂ ଚକ୍ରେ ନ ତସ୍ଯ ସଃ । ଭ୍ରମମାଣୋ ଵନଂ ପଶ୍ଯେତ୍ସର୍ଵତ୍ର ପରମଂ ଶୁଭମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, କେବେ ଭୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ସବୁଠି ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସୁରମ୍ଯଂ କୌତୁକଵନଂ ଵନିତାଗଣସଂକୁଲମ୍ । ଚଂଦନସ୍ଯାପି ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଛାଯାଂ ଶୀତାଂ ସୁପୁଣ୍ଯଦାମ୍
ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଶିତଳ ଓ ପବିତ୍ର ଛାୟା ଥିଲା।
ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ରଂଭା ତତ୍ର ପ୍ରଦୀଵ୍ଯତି । ସଖୀଭିସ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଦୋଲାରୂଢା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେଠି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ରମ୍ଭା, ସେଇ ଛାୟା ତଳେ ନିଜ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଝୁଲାରେ ବସି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଗାଯତେ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତଂ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵପ୍ରମୋହନମ୍ । ତତ୍ର ଵୃତ୍ରଃ ସମାଯାତଃ କାମାକୁଲିତମାନସଃ
ସେ ଏକ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା; ସେଠି ବୃତ୍ର ଆସି, ତାଙ୍କର ମନ ଏଇଚ୍ଛାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଦୋଲାରୂଢାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ରଂଭାଂ ଚାରୁସୁଲୋଚନାମ୍
ଝୁଲାରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ ରମ୍ଭାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇଯଂ ହି କା ଗାଯତି ଚାରୁଲୋଚନା ଵିଲାସଭାଵୈଃ ପରିଵିଶ୍ଵମେଵ । ଅତୀଵ ବାଲା ଶୁଶୁଭେ ମନୋହରା ସଂପୂର୍ଣଭାଵୈଃ ପରିମୋହଯେଜ୍ଜନମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏହି ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ କିଏ, ଯିଏ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଛି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି? ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୁବତୀ ଓ ମନୋହର, ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଯେକୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରିବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରଂଭାଂ କମଲାଯତାକ୍ଷୀଂ ପୀନସ୍ତନୀଂ ଚର୍ଚିତକୁଂକୁମାଂଗୀମ୍ । ପଦ୍ମାନନାଂ କାମଗୃହଂ ମମୈଷା ନୋ ଵା ରତିଶ୍ଚାରୁମନୋହରେଯମ୍
ସେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ଅଙ୍ଗ, ପଦ୍ମମୁଖୀ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ଗୃହ। ଏଇ ସୁନ୍ଦରୀ ମୋର କି ନୁହେଁ? ଏଠି ଏ ମନୋହରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଆନନ୍ଦଦାୟି।
ସଂପୂର୍ଣଭାଵାଂ ପରିରୂପଯୁକ୍ତାଂ କାମାଂଗଶୀଲାମତିଶୀଲଭାଵାମ୍ । ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵଶ୍ଯମିହୈଵ ଅସ୍ଯା ମନୋଭଵେନାଦ୍ଯ ଇହୈଵ ପ୍ରେଷିତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ରୂପରେ ଅପୂର୍ବ, ପ୍ରେମ ଓ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରିଣୀ। ତାଙ୍କର ମନର ଶକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆଜି ଏଠି ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି।
ଇତୀଵ ଦୈତ୍ଯଃ ସୁଵିଚିଂତଯାନ୍ଵିତଃ କାମେନ ମୁଗ୍ଧୋ ବହୁକାଲନୋଦିତଃ । ସମାତୁରସ୍ତତ୍ର ଜଗାମ ସତ୍ଵରମୁଵାଚ ତାଂ ଦୀନମନାଃ ସୁଲୋଚନାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦାନବଟିଏ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ଦୀର୍ଘଦିନରୁ ଜାଗ୍ରତ ଅଭିଲାଷାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ଝିଅକୁ କହିଲା।
କସ୍ଯାସି ଵା ସୁଂଦରି କେନ ପ୍ରେଷିତା କିଂ ନାମ ତେ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ତଵୈଵ ରୂପେଣ ମହାତିତେଜସା ମୁଗ୍ଧୋସ୍ମି ବାଲେ ମମ ଵଶ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜ
ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାହାର? କିଏ ତୁମକୁ ପଠାଇଛି? ତୁମର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ନାମ କଣ? ମୋତେ ତୁମର ରୂପ ଓ ତେଜରେ ମୁଗ୍ଧ କରିଦେଇଛ। ମୋ ଅଧୀନକୁ ଆସ, ମୋ ପ୍ରଭାବରେ ରହ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଵୃତ୍ରଂ କାମାକୁଲଂ ପ୍ରତି । ଅହଂ ରଂଭା ମହାଭାଗ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ଝିଅ, କାମେ ଆକୁଳ ଭାଇଥିବା ବୃତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା, "ମୁଁ ରମ୍ଭା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନକୁ ଆସିଛି।"
ସଖୀସାର୍ଧଂ ସମାଯାତା ନଂଦନଂ ଵନମୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ କୋ ଵା କିମର୍ଥଂ ହି ମମ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
"ମୁଁ ମୋ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦନ ବନକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ କି କାରଣରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ?"
ଵୃତ୍ର ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଯୋହଂ ବାଲେ ସମାଗତଃ । ହୁତାଶନାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସୁତଃ ଶୁଭେ
ବୃତ୍ର କହିଲେ—"ଶୁଣ, ବାଳେ, ମୁଁ କିଏ ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛି, ସେଥିରେ କହୁଛି। ମୁଁ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଶୁଭେ, ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ।"