ନାରଦଉଵାଚ- କୋଽଯଂ ଦେଵ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଗୀରଥ ମହାତପାଃ । ଯେନ ତୀର୍ଥଂ ସମାନୀତଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଦେବ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଭାଗୀରଥ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥକୁ ଆଣିଥିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ?
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଵଦଂତ୍ଯେଵମେତତ୍ତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ କହନ୍ତି ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହନ୍ତି, ଯୋଜନ ଶତ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
କଥଂ ତେନ ସମାନୀତା କିଂ କାର୍ଯଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଯେନ ଗଂଗା ଯଥାନୀତା ଗଂଗାଦ୍ଵାରେଽତିଶୋଭନେ
ଏହା କିପରି ଆଣିଯାଇଥିଲା, କଣ କାରଣ ଥିଲା, କୁହ, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା । ମହାଦେବ କହିଲେ — କିପରି ଗଙ୍ଗା ଅତି ଶୋଭାମୟ ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଆଣିଯାଇଥିଲା ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରମାନୁକ୍ରମଯୋଗତଃ । ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଧରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ଯପାଲକଃ
ମୁଁ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମରେ କୁହିବି । ପ୍ରଥମେ ତିନି ଜଗତରେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷାକାରୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ।
ରୋହିତସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରୋଽଭୂଦେକୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ତସ୍ଯାପି ଚ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ପଥିସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରୋହିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୃକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଜାତୋସ୍ମିନ୍ଵୈ କୁଲେ ତଦା । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଗରୋ ନାମ ନାତ୍ଯଂତଂ ଧାର୍ମିକୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁବାହୁ ଏହି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସୁବାହୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗର ନାମରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ନଥିଲେ ।
କଦାଚିତ୍କାଲଯୋଗେନ ଦୁଃଖୀ ଜାତୋଽତ୍ର କାରଣାତ୍ । ରାଜା ତୁ ତତ୍ର ଦେଶେନ ତର୍ଜିତୋ ଧର୍ମକାରଣାତ୍
କେବେ କି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କାରଣରେ ସେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ । ରାଜା ତାହା ଦେଶରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ ।
ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଗତୋଽସୌ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ରମେ । ରକ୍ଷିତୋ ଭାର୍ଗଵେଣାଥ କୃପଯା ତତ୍ର ଵୈ ତଦା
ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଭାର୍ଗବ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ସେଠି ଭାର୍ଗବଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତସ୍ଯ ସଗରୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵଵୃଧେ ଚାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ସଗର । ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଭାର୍ଗବଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଲେ ।
ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ପାଠ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ପ୍ରଭୁ ସଗର ଭୂମିରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ— 'ହେ ଶଙ୍କର, ଏବେ ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— 'ସେ ସୂର୍ୟବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଥିଲେ। ହେ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ବିପଦ ଆସିଲାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଥିଲା।'
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମିଶି, ହେ ନାରଦ, ଏହିପରି ଦଳ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ହୈହୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ସଗର ରାଜା ପରେବେଳେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେନି। ତାଙ୍କର ଭଲ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ପୂର୍ବରୁ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ବାଛିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ, ଅରଣ୍ୟରେ ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ ତା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି, ହେ ନାରଦ, ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ତୁମର ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ହେବେ।'
ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁହଁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ମାସ ପରେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମହାମୁନି ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଇଥିଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇ ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହା ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ବଧ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେ ସମୟରେ ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଲେ, ହେ ରାଜା।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମରେ ରହି ସେମାନେଙ୍କୁ ଅଧୀନ କଲେ ଓ ସେମାନେଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧେକ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ସେ ପାରଦ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡିଆ, ପଲ୍ଲବ ଓ ଦାଢ଼ିଆ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ରାଜା ଶୀଘ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।