ସା ଦିତିଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞା ଚାରୁକର୍ମା ମନସ୍ଵିନୀ । ଶତଵର୍ଷପ୍ରମାଣଂ ସା ଶୁଚି ସ୍ଵାଂତା ବଭୂଵ ହ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏବଂ ମନୋନୀତ ଦିତି, ଏକଶଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ମନରେ ରହିଲେ।
ତଯା ଵୈ ଜନିତଃ ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମତେଜଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ଅଥ କଶ୍ଯପ ଆଯାତୋ ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତଃ
ଦିତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଉଜ୍ୱଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହା ପରେ କଶ୍ୟପ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଫେରିଆସିଲେ।
ଚକାର ନାମ ମେଧାଵୀ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସତ୍ତମଃ । ବଲମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ପୁତ୍ରଂ ନାମତଃ ସଦୃଶୋ ମହାନ୍
ମେଧାବୀ ଜଣେ ଜଣେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ 'ବଳ' ନାମ ଦେଲେ, କହିଲେ — 'ଏହି ନାମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ, ଏହି ପୁଅ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।'
ଏଵଂ ନାମ ଚକାରାଥ ଵ୍ରତବଂଧଂ ଚକାର ସଃ । ପ୍ରାହ ପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପ୍ରସାଧଯ
ଏଭଳି ନାମ ଦେଇ, ସେ ଏକ ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା କରିଲେ; ପୁଅକୁ କହିଲେ — 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କର।'
ଏଵମେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ତମ
'ଏହିପରି ହେବ; ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୁଁ ଅନୁସରିବି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବି, ମହାତ୍ମନ।'
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ତପସ୍ଯତଃ । ମାତୁଃ ସମକ୍ଷମାଯାତସ୍ତପସ୍ତେଜଃ ସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଏକ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବାରେ; ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
ତପୋଵୀର୍ଯମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ଦିତିଃ ପଶ୍ଯତି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତା
ଦିତି ନିଜ ପୁଅର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ଦେଖି ତିନି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ବଲଂ ପୁତ୍ରଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ମେଧାଵିନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଜ୍ଞାନଵିଶାରଦମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବଳଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ମେଧାଵିନ୍ପ୍ରଜୀଵଂତି ସୁତା ମମ । ହିରଣ୍ଯକଶିପାଦ୍ଯାସ୍ତେ ଯେ ହତାଶ୍ଚକ୍ରପାଣିନା
'ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୋ ପୁଅମାନେ — ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲେ — ସେମାନେ ତୁମରେ ଜୀବନ୍ତ।'
ଵୈରଂ ସାଧଯ ମେ ଵତ୍ସ ଜହି ଦେଵାନ୍ରିପୂନ୍ରଣେ । ସା ଦନୁସ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ବଲଂ ପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
'ମୋ ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କର, ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ, ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ, ମାରିଦେ।' ଦିତି ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଦାଵିଂଦ୍ରଂ ହି ଦେଵେଂଦ୍ରଂ ଦ୍ରୁତଂ ସୂଦଯ ପୁତ୍ରକ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵା ନିପାତ୍ଯଂତାଂ ତତୋ ଗରୁଡଵାହନଃ
'ପ୍ରଥମେ, ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ — ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ — ନଷ୍ଟ କର, ପୁଅ; ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମାରିଦେ, ତାପରେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚାଲିଥିବାକୁ।'
ତଯୋରାକର୍ଣ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ଅଦିତିଃ ପତିଦେଵତା । ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟା ପୁତ୍ରମିଂଦ୍ରମଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଅଦିତି, ପତିପ୍ରତିବଦ୍ଧା, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦିତିପୁତ୍ରୋ ମହାକାଯୋ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଦେଵାନାଂ ହି ଵଧାର୍ଥାଯ ତପସ୍ତେପେ ନିରଂଜନେ
'ଦିତିର ପୁଅ, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମର ତେଜରେ ବଢ଼ୁଛି; ସେ ଦେବମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା କରିଛି।'
ଏଵଂ ଜାନୀହି ଦେଵେଶ ଯଦି କ୍ଷେମମିହେଚ୍ଛସି । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ ମାତୁଃ ପାକଶାସନଃ
'ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯଦି ଏଠାରେ ନିରାପଦ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି କଥା ଜାଣି ରଖ।' ମାଆଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର—
ଚିଂତାମଵାପ ଦୁଃଖେନ ମହତୀଂ ଦେଵରାଟ୍ତଦା । ମହାଭଯେନ ସଂତ୍ରସ୍ତଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ଵୈ ତତଃ
ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ତାବେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ଓ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ବଡ଼ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କଥମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ଦେଵଧର୍ମଵିଦୂଷକମ୍ । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦେଵେଶୋ ବଲସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି
'କିପରି ଏହିଠାରେ ମାରିବି, ଯେ ଦେବମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛି?' ଏଭଳି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳଙ୍କର ନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଏକଦା ହି ବଲଃ ସୋପି ସଂଧ୍ଯାର୍ଥଂ ସିଂଧୁମାଶ୍ରିତଃ । କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଦଂଡକାଷ୍ଠେନ ରାଜିତଃ
ଏକଦିନ ବଳ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା କାଳରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ; ଦିବ୍ୟ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ ପବିତ୍ର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଅମଲେନାପି ପୁଣ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ତେନ ସଃ । ସାଗରସ୍ଯୋପକଂଠେ ତଂ ସଂଧ୍ଯାସନମୁପାଗତମ୍
ପବିତ୍ର ଓ ମେଧାବୀ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ସାଗର ତଟରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ପାଇଁ ନିଜ ଆସନକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଜପମାନଂ ସୁଶାଂତଂ ତଂ ଦଦୃଶେ ପାକଶାସନଃ । ଵଜ୍ରେଣ ତେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତାଡିତୋ ଦିତିନଂଦନଃ
ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଜପ କରୁଥିବା ବଳଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ; ଦିବ୍ୟ ବଜ୍ରରେ ଦିତିର ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ବଲଂ ନିପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗତସତ୍ଵଂ ଗତଂ ଭୁଵି । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଦେଵରାଣ୍ମୁମୁଦେ ତଦା
ବଳକୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ।
ଏଵଂ ନିପାତ୍ଯ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦିତିନଂଦନମେଵ ଚ । ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଖେନ ପାକଶାସନଃ
ଏପରି ଭାବରେ ସେ ଦେତ୍ୟ ଓ ଦିତିର ପୁଅକୁ ପ୍ରଭୁତା ଭାବରେ ଦଳିଦେଲା । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାକଶାସନ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦିତିଃ ପୁତ୍ରଂ ସୁବଲଂ ବଲମେଵ ଚ । ରୁଦିତଂ କରୁଣଂ କୃତ୍ଵା ହା ହା କଷ୍ଟଂ ଭୃଶଂ ମମ
ସୂତ କହିଲେ— ଦିତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁବଳ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା କଥା ଶୁଣି, ବହୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ହା ହା, ଏ କେତେ ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ!'
ଏଵଂ ସୁକରୁଣଂ କୃତ୍ଵା ବହୁକାଲଂ ତପସ୍ଵିନୀ । ସା ଗତା କଶ୍ଯପଂ କାଂତଂ ତମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବହୁ ଦିନ ଶୋକ କରି, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ଦିତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାପାପ ଇଂଦ୍ରଃ ସୁରଗଣେଶ୍ଵରଃ । ସାଗରୋପଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ତୁମର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ବଡ଼ ପାପ କରିଛି । ସାଗର କୂଳରେ ମୋ ପୁଅ ବଳ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଦେଖିଲା ।
ଵଜ୍ରେଣ ଘାତଯାମାସ ସଂଧ୍ଯାମାସ୍ଯଂତମେଵ ହି । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମରୀଚିତନଯସ୍ତଦା
ସେ ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ବଜ୍ର ଦେଇ ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲା । ଏହା ଶୁଣି, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ତେଜରେ ରାଗିଗଲେ ।
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲେଵ ଵହ୍ନିନା । ଅଵଲୁଂଚ୍ଯ ଜଟାମେକାଂ ଶୁଚ୍ଯଗ୍ନୌ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଚୁଲ ଖସାଇ ଶୁଧ୍ଧ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇଦେଲେ ।
ଇଂଦ୍ରସ୍ଯୈଵ ଵଧାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍ । ତସ୍ମାତ୍କୁଂଡାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହୁତାଶନମୁଖାଦପି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି । ତେଣୁ, ସେ କୁଣ୍ଡରୁ, ହୋମ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ।
କୃଷ୍ଣାଂଜନଚଯୋପେତଃ ପିଂଗାକ୍ଷୋ ଭୀଷଣାକୃତିଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵକ୍ତ୍ରାଂତୋ ଜଗତାଂ ଭଯଦାଯକଃ
ସେ କଳା ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା, ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି । ଦାନ୍ତ ଦେଖି ମୁଖ ଭୟାନକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା ।
ମହାଚର୍ଵରିକୋ ଘୋରଃ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଧରସ୍ତଥା । ସର୍ଵାଂଗତେଜସା ଦୀପ୍ତୋ ମହାମେଘୋପମୋ ବଲୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଭୋକା, ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧରିଥିଲା । ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ପ୍ରବଳ ।
ଉଵାଚ କଶ୍ଯପଂ ଵିପ୍ରମାଦେଶୋ ମମ ଦୀଯତାମ୍ । କସ୍ମାଦୁତ୍ପାଦିତୋ ଵିପ୍ର ଭଵତା କାରଣଂ ଵଦ
ସେ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲା— 'ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ । ମୁଁ କାହିଁକି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା କାରଣ କହିବେ ।'