ପ୍ରଭଵଂତି ମହାଭାଗ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି । ପୂର୍ଵକଲ୍ପେ ମହାଭାଗୋ ଯଥା ରୁକ୍ମାଂଗଦୋ ନୃପଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଯେପରି ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ରାଜା ଥିଲେ।
ତଥା ଧର୍ମାଂଗଦଶ୍ଚାଯଂ ସଂଜାତଃ ଖ୍ଯାତିମାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ରାମାଦଯୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଯଯାତିର୍ନହୁଷସ୍ତଥା
ଏଭଳି ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ, ଏବଂ ଯୟାତି, ନହୁଷ ମଧ୍ୟ।
ମନ୍ଵାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଭଵଂତି ଲଯଂତି ଚ । ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ପ୍ରଭୁଂଜଂତି ରାଜାନୋ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯଥା ଧର୍ମାଂଗଦୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଭୁଂଜତି ମହତ୍ପଦମ୍ । ଏଵଂ ଵେଦାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ପୁରାଣାଃ ସ୍ମୃତିପୂର୍ଵକାଃ
ଯେପରି ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ବୀର ମହତ୍ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ବେଦ, ଦେବତା ଓ ପୁରାତନ ସ୍ମୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଏତତ୍ତୁ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତଵାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଚରିତଂ ସୁଵ୍ରତସ୍ଯାଥ ପୁଣ୍ଯଂ ସୁଗତିଦାଯକମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମ ପାଖରେ କହିଦେଲି; ସୁବ୍ରତଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଶୁଭ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ତୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଵିଚିତ୍ରେଯଂ କଥା ପୁଣ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଯଶୋଵିଧାଯିନୀ । ସର୍ଵପାପହରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଵତା ଵଦତାଂ ଵର
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପବିତ୍ର, ଧନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ; ଆପଣ ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏହା ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି।
ସୃଷ୍ଟିସଂବଂଧମେତନ୍ନସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ପୂର୍ଵମେଵ ଯଥାସୃଷ୍ଟିର୍ଵିସ୍ତରାତ୍ସୂତନଂଦନ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବେ; ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ଯସ୍ଯାପି ନରଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ।
ହିରଣ୍ଯକଶ୍ଯପେନାପି ଵ୍ଯାପିତଂ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତପସାରାଧ୍ଯ ପ୍ରବହ୍ମାଣଂ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ବର ପାଇଥିଲେ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵାନ୍ମହାଭାଗାଦମରତ୍ଵଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ସ ସଂଵ୍ଯାପ୍ଯ ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ସ୍ଵଯମର୍ଜିତମ୍
ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପି, ସେ ନିଜେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵା ମୁନଯୋ ଵେଦପାରଗାଃ । ନାଗାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଃ ସିଦ୍ଧା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ତଥାପରେ
ତାପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି, ନାଗ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ,
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । କ୍ଷୀରସାଗରସଂସୁପ୍ତଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଗତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତେ କ୍ଷୀରସାଗର ଉପରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତଂ ସଂବୋଧ୍ଯ ମହାସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଦେଵାଃ ପ୍ରାଂଜଲଯସ୍ତଥା । ସଂବୁଦ୍ଧେ ସତି ଦେଵେଶେ ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମହାସ୍ତୁତି କରି, ହାତ ଜୋଡି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ; ଦେବେଶ ଜଗା ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ସେ ଦୁଷ୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଆଚଚକ୍ଷୁର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିଃ । ନୃସିଂହରୂପମାସ୍ଥାଯ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଂ ଵ୍ଯହନ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭୁ, ଶୁଣିବା ପରେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ପୁନର୍ଵାରାହରୂପେଣ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ । ଉଦ୍ଧୃତା ଵସୁଧା ପୁଣ୍ଯା ଅସୁରୋ ଘାତିତସ୍ତଦା
ପୁଣି ଏକଥର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ପବିତ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚଘାତଯାମାସ ଦାନଵାନ୍ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ଏଵଂ ଚୈତେଷୁ ନଷ୍ଟେଷୁ ଦାନଵେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ
ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରାଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ବିନାଶ ହେଲେ।
ଅନ୍ଯେଷୁ ତେଷୁ ନଷ୍ଟେଷୁ ଦିତିପୁତ୍ରେଷୁ ଵୈ ତଦା । ପୁନଃ ସ୍ଥାନେଷୁ ପ୍ରାପ୍ତେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଚ ମହତ୍ସୁ ଚ
ସେଇ ସମୟରେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିନାଶ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵେଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଧର୍ମକର୍ମସୁ । ସୁସ୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସା ଦିତିର୍ଦୁଃଖପୀଡିତା
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ପୁତ୍ରଶୋକେନ ସଂତପ୍ତା ହାହାଭୂତା ଵିଚେତନା । ଭର୍ତାରଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶଂ ତପସ୍ତେଜଃ ସମନ୍ଵିତମ୍
ପୁଅ ହରାଇବା ଦୁଃଖରେ ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଦାତାରଂ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ଭର୍ତାରଂ କଶ୍ଯପଂ ତଦା । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତମୁଵାଚ ମହାମତିମ୍
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମହାତ୍ମା, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ନଷ୍ଟପୁତ୍ରାହଂ କୃତା ଦେଵେନ ଚକ୍ରିଣା । ଦୈତେଯା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୈଶ୍ଚୈଵ ନିପାତିତାଃ
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ମୋର ପୁଅମାନେ ହରାଇଛି, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୁତ୍ରଶୋକାନଲେନାହଂ ସଂତପ୍ତା ମୁନିସତ୍ତମ । ମମାନଂଦକରଂ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵତେଜୋହରଂ ଵିଭୋ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ହରାଇବା ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି। ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଅତିଶୟୀ ହେବ।
ସୁବଲଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗଂ ଦେଵରାଜସମପ୍ରଭମ୍ । ବୁଦ୍ଧିମଂତଂ ସୁସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଜ୍ଞାତାରଂ ସର୍ଵପଂଡିତମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ କଥାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଜ୍ଞାତା—
ତପସ୍ତେଜଃ ସମାଯୁକ୍ତଂ ସବଲଂ ଚାରୁଲକ୍ଷଣମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଵେତ୍ତାରଂ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକମ୍
ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତି, ବଳ ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନର ଜ୍ଞାତା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା—
ଜେତାରଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ମମାନଂଦକରଂ ଦ୍ଵିଜ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦେହି ତ୍ଵଂ ଵିଭୋ
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବା, ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ମୋତେ ଦିଅ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଵୈ ତସ୍ଯାଃ କଶ୍ଯପୋ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । କୃପାଵିଷ୍ଟମନାସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖିତାଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଭଳି ଦିତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଶ୍ୟପ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାମୁଵାଚ ମହାଭାଗ କୃପଣାଂ ଦୀନମାନସାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ଶିରସି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵହସ୍ତଂ ଭାଵତତ୍ପରଃ
ସେ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିରାଶ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜ ହାତ ଦିତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାଭାଗେ ଯାଦୃଶୋ ଵାଂଛିତଃ ସୁତଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ମେରୁଂ ଗିରିଵରୋତ୍ତମମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହାଁଛ, ସେପରି ପୁଅ ତୁମେ ପାଇବ। ଏହିପରି କହି, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତପସ୍ତେପେ ନିରାଲଂବଃ ସାଧଯନ୍ପରମଵ୍ରତଃ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ସା ତୁ ଦଧାର ଗର୍ଭମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ନିଜେ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦିତି ଉତ୍ତମ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ।